VIII SA/Wa 344/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Wroczyński po rozpoznaniu w dniu 6 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku B. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi B. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postepowania odwoławczego w sprawie zatwierdzenia podziału nieruchomości postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia [...] lipca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy Wnioskiem załączonym do skargi B. J. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy podając, że aktualnie jest obłożnie chora, na ciągłym zwolnieniu lekarskim, a z powodu przeciągających się procesów sądowych została pozbawiona środków finansowych i ma problemy z utrzymaniem [...] (w tym [...] dzieci) rodziny, korzysta z pomocy finansowej bliskich i znajomych. Oświadczyła, że poza domem i [...] – hektarową nieruchomością rolną – darowizną od matki nie posiada żadnego majątku. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie skarżącej w wysokości [...] zł. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku skarżąca złożyła własne zeznanie podatkowe za 2014 i 2015 r. Oświadczyła, że jej mąż prowadzi działalność, z której nie uzyskuje żadnych dochodów i że świadczenie wychowawcze [...] zajął komornik w związku z tym nie wie, czy kiedykolwiek je otrzyma. Odnośnie wyciągów z rachunków bankowych małżonków oraz udokumentowania wydatków na bieżące utrzymanie wyjaśniła, że z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie złożyć ich w terminie, niemniej zobowiązała swojego pełnomocnika do złożenia wniosków o ich wydanie. Pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. referendarz sądowy ponownie zobowiązał skarżącą do uzupełnienia wniosku tj. przedłożenia decyzji o przyznaniu zasiłku wychowawczego na dzieci oraz wyjaśnienia, czy do chwili obecnej nie został on zwolniony spod zajęcia komorniczego. Pismo to dwukrotnie awizowane ([...] czerwca i [...] lipca 2016 r.) zostało zwrócone do Sądu z adnotacją "nie podjęto w terminie". Postanowieniem z dnia [...] lipca 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy z uwagi na niewykazanie przez skarżącą, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niej tej instytucji. W dniu [...] sierpnia 2016 r. skarżąca wniosła sprzeciw od tego postanowienia stwierdzając, że nieodbieranie korespondencji z Sądu nie wynika ze złej woli, ale stanu zdrowia uniemożliwiającego jej podejmowanie czynności "co najmniej do 2017 r." Załączyła kserokopię decyzji o przyznaniu jej świadczenia wychowawczego na [...] dzieci w łącznej wysokości [...] zł oraz zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy w okresie od [...] sierpnia do [...] września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie został złożony w dniu 28 kwietnia 2016 r., a więc do jego rozpatrzenia zastosowanie znajdą przepisy ustawy p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., co wynika z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658). Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Oznacza to, że obecnie Sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Oceniając złożony przez skarżącą wniosek referendarz sądowy prawidłowo uznał, że nie wykazała ona, by istotnie nie była w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Poza złożonym zeznaniem podatkowym skarżącej, które zresztą w żaden sposób nie potwierdza trudnej sytuacji finansowej rodziny (przychód w 2014 r. – [...] zł, w 2015 r. - [...] zł) i zaświadczeniem lekarskim nie przedłożyła ona wszystkich żądanych dokumentów, o które została wezwana. Nie wykazała, że jej mąż nie osiąga żadnych dochodów, a działalność gospodarcza którą prowadzi jest nierentowna. Nie nadesłała również wyciągów z rachunków bankowych własnych i męża, mimo złożonej w piśmie z dnia [...] czerwca 2016 r. deklaracji, że zobowiązała do tej czynności swojego pełnomocnika. Nie udokumentowała ponoszonych wydatków na bieżące utrzymanie oświadczając we wskazanym piśmie, że jest obłożnie chora i w terminie złożyć tych dokumentów nie może. W ocenie Sądu, skarżąca została prawidłowo pouczona, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Już z samego faktu nałożenia na nią zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości, co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych, powinna wywieść, że zostanie obciążona negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W ocenie Sądu, skarżąca mogła przewidzieć, że niezłożenie stosownych dokumentów i oświadczeń będzie skutkowało odmową przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.). Zdaniem Sądu sytuacja majątkowa skarżącej nie mogła być zweryfikowana, albowiem nie wyjaśniła ona istotnych kwestii dotyczących tej sytuacji. Całokształt ustalonych i wskazanych okoliczności nie pozwala na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy w ogóle, a jeśli tak to w jakiej części jest ona w stanie uiścić koszty sądowe, ale także skutkuje uznaniem za niewiarygodne złożone przez nią oświadczenie. Postawa skarżącej nie pozwala bowiem na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonujący. Ponadto wnioskodawca powinien wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjął wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2014 r. sygn. akt II OZ 1052/12, dostępne jw.). W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1-3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.