VIII SA/Wa 352/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu R. J. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 lipca 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 352/18 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi R. J. i A. J. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2018 r. znak [...] w przedmiocie ulgi w spłacie opłaty legalizacyjnej postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Wnioskiem z 11 maja 2018 r. (data nadania formularza w urzędzie pocztowym) R. J. (zwany dalej: skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i małoletnim synem. Podał, że dochód rodziny stanowi kwota [...] zł z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego o profilu sadowniczym. Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, jako majątek nieruchomy podał: dom o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolną (oświadczenie dotyczące tej nieruchomości nieczytelne). Jako majątek ruchomy wskazał samochód marki [...] o wartości [...] zł. Wskazał również, że w 2015 r. w gospodarstwie wystąpiła klęska suszy, w 2016 r. klęska gradobicia, a w 2017 r. przymrozki. Pismem z 18 czerwca 2018 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) złożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz jego żonę rachunków bankowych, lokat i innych instrumentów finansowych wraz z historią dokonanych na nich operacji za ostatnie trzy miesiące; 2) wyjaśnienie, czy i w jakiej wysokości skarżący oraz jego żona otrzymują dopłaty (w 2016 i 2017 r.) do posiadanej nieruchomości rolnej i jaki jest miesięczny dochód z gospodarstwa; 3) złożenie kopii decyzji ustalającej podatek rolny lub łączne zobowiązanie pieniężne dla posiadanych przez małżonków nieruchomości; 4) wskazanie, czy i jakiego rodzaju działalność gospodarczą prowadzi skarżący; 5) wskazanie wszystkich rzeczy ruchomych o wartości ponad 5.000,00 zł (np. samochody, maszyny rolnicze); 6) wskazanie i udokumentowanie wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie (faktury za energię, gaz, itp.). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący oświadczył (pismo z 2 lipca 2018 r.), że jego gospodarstwo nie przynosi dochodów, w ostatnich latach na obszarze gospodarstwa wystąpiła klęska suszy w 2015 r., gradobicie w 2016 r., przymrozki w 2017 r. Powyższe spowodowało zdecydowany spadek dochodów. Oświadczył także, że gospodarstwo przynosiło [...] zł deficytu. Postanowieniem z 9 lipca 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 352/18 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 20 lipca 2018 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie. W złożonym środku zaskarżenia wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Podał, że referendarz sądowy nie w pełni wziął pod uwagę jego naprawdę trudną sytuację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwana dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Podnieść należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy. W świetle powyższych regulacji uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w formularzu o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej sytuacji finansowej i materialnej skarżącego. Jednak pomimo wezwania skarżący nie udokumentował sytuacji materialnej i dochodowej rodziny. Nie przedstawił bowiem żądnych danych dotyczących posiadanych rachunków bankowych, lokat i innych instrumentów finansowych wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy, nie nadesłał kopii decyzji określającej podatek rolny, nie wskazał jakiej wysokości otrzymuje dopłaty do posiadanego gospodarstwa. Ponadto nie określił dochodów rodziny oraz nie określił i nie udokumentował bieżących miesięcznych wydatków na utrzymanie rodziny. Poprzestał jedynie na gołosłownym twierdzeniu o braku osiągania dochodu z gospodarstwa. Jak wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Skoro skarżący nie przedstawił rzetelnych, wiarygodnych okoliczności (i dokumentów) dotyczących jego sytuacji finansowej, to tym samym niemożliwym uczynił weryfikację swoich oświadczeń. W konsekwencji Sąd stwierdza, że skarżący nie wykazał, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. Nieprzedstawienie żądanych w dodatkowym wezwaniu dokumentów, uniemożliwiło dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów postępowania. Oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się skarżący. Podkreślenia wymaga fakt, że to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą wobec niego ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.