VIII SA/Wa 355/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), Sędzia WSA Renata Nawrot, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2012 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją znak [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. Prezydent Miasta R. (dalej: "organ I instancji"), działając na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2a, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 24 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., zwanej dalej "u.ś.r."), rozporządzenia z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U z 2005 r. Nr 105, poz. 881 ze zm., zwanego dalej "rozporządzeniem") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej "Kpa"), orzekł o odmowie przyznania M. P. (dalej "skarżący") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem R. P.. Organ I instancji wskazał, iż wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia został złożony w dniu [...] października 2011 r. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że skarżący jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w R.. Ponadto, wedle jego oświadczenia, sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem R. P., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R.. Zdaniem organu I instancji negatywną przesłankę przyznania świadczenia stanowi okoliczność, iż ojciec skarżącego pozostaje w związku małżeńskim. Małżonek z samego faktu pozostawania w związku małżeńskim zobowiązany jest bowiem do sprawowania opieki nad współmałżonkiem. Podkreślił przy tym, że żona R. P. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ ustalił także, iż w przypadku przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia, kwalifikowałby się on do objęcia ubezpieczeniem emerytalno-rentowym i zdrowotnym, gdyż z oświadczenia dołączonego do przedmiotowego wniosku wynika, że nie posiada on stażu pracy oraz nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. W odwołaniu wniesionym na powołaną decyzję skarżący wyjaśnił, iż od czasu wyjścia ze szpitala w dniu [...] sierpnia 2011 r. ojciec mieszka u niego. Z uwagi na fakt pozostawania bez pracy jego sytuacja materialna jest ciężka. Ma na utrzymaniu córkę i "drugie dziecko w drodze". Wskazał, iż od 13 lat ojciec i matka mieszkają osobno i każde z nich poukładało sobie swoje życie, ponadto matka złożyła do sądu pozew o rozwód, bo nie chce opiekować się ojcem. Decyzją znak [...] z dnia [...] lutego 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (zwane dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji, wskazując przebieg postępowania w sprawie, Kolegium podało, iż wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem R. P. skarżący złożył [...] października 2011 r. Do wniosku dołączył między innymi orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z [...] października 2011 r. znak: [...], zaliczające jego ojca okresowo do dnia [...] października 2012 r. do znacznego stopnia niepełnosprawności. W oświadczeniu z [...] października 2011 r. skarżący podał, że jego ojciec jest żonaty, zaś w oświadczeniu z [...] grudnia 2011 r. poinformował, że matka nie ma orzeczenia o niepełnosprawności. Następnie, przytaczając treść przepisów obowiązujących w przedmiotowej materii, Kolegium stwierdziło zasadność podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia. Kolegium uznało, iż w sprawie zaistniała negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.), a mianowicie okoliczność, iż ojciec skarżącego pozostaje w związku małżeńskim z B. P., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tylko posiadanie przez żonę ojca skarżącego wskazanego orzeczenia uprawniałoby skarżącego, w obecnym stanie prawnym, do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. W skardze wniesionej na powołane wyżej rozstrzygnięcie skarżący podał, iż opiekę nad ojcem sprawuje od [...] sierpnia 2011 r. Ojciec miał poparzenie [...] % ciała, gdy po 3 miesięcznym leczeniu szpitalnym zabrał go do swojego domu (mieszkanie ojca nie nadawało się do zamieszkania). Opieka nad ojcem wymagała spełnienia takich czynności jak: pranie, gotowanie, pomoc w utrzymaniu higieny, podawanie leków. Skarżący wyjaśnił, iż utrzymanie rodziny i jednocześnie opieka nad ojcem powodują, iż jego sytuacja finansowa jest ciężka. Ponadto podniósł, że [...] grudnia 2011 r. jego matka wniosła sprawę o rozwód; orzeczenie to złoży niezwłocznie po jego uzyskaniu. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Po rozpoznaniu sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżone decyzje naruszają przepisy postępowania. Spełnione zostały zatem przesłanki do wyeliminowania z obrotu prawnego tych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r., świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powołanych przepisów wyraźnie wynika, że możliwe jest uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego (między innymi przez syna) na wymagającą opieki osobę (ojca), jeżeli osoba taka posiada znaczny stopień niepełnosprawności, mimo iż pozostaje ona w związku małżeńskim, ale tylko w sytuacji, gdy jej współmałżonek również posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Wskazać należy, iż powołany wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. był już niejednokrotnie przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z dnia 15 listopada 2006r., sygn. akt P 23/05 Trybunał stwierdził, że prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.), który sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania i obciąża krewnych w linii prostej (zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych, w związku z czym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi albo gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 K.r.o.). Z kolei w wyroku z 18 lipca 2008r., sygn. akt P 27/07 Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zakresie, w jakim uniemożliwiał on nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny. Konsekwencją powyższego wyroku była zmiana art. 17 u.ś.r., w tym również w zakresie ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy. Zmiana w/w regulacji polegała na sprecyzowaniu przesłanek odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Odmówić przyznania świadczenia można wówczas, jeśli małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie tę pomoc świadczyć. Istotnym w niniejszej sprawie jest wskazanie, że zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego zawartymi w art. 6 i art. 7 Kpa, tj. zasadą praworządności oraz dochodzenia prawdy obiektywnej, prowadzące postępowanie organy mają obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy, tak pod względem faktycznym jak i prawnym, w celu ustalenia rzeczywistego stanu sprawy. W myśl art. 77 § 1 Kpa organy administracji państwowej zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Treść tego przepisu należy tłumaczyć w ten sposób, że obowiązek przeprowadzenia wszystkich niezbędnych do wyjaśnienia sprawy dowodów obciąża organ administracji prowadzący postępowanie w sprawie. Ponadto zgodnie z art. 107 § 3 Kpa decyzja powinna być należycie uzasadniona, z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty organ orzekający przyjął za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy za bezsporną należy uznać okoliczność, iż skarżący pozostaje bez pracy, a wniosek o przedmiotowe świadczenie złożył w związku z opieką sprawowaną nad ojcem. Bezspornym jest także fakt, że ojcu skarżącego na podstawie orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] października 2011 r. znak: [...] został ustalony okresowo do dnia [...] października 2012 r. znaczny stopień niepełnosprawności. W przedstawionych Sądowi aktach administracyjnych brak jednak dokumentu (wywiadu środowiskowego przeprowadzonego u żony ojca skarżącego) w zakresie ustalenia, czy matka skarżącego legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, czy też nie. W tej materii organ nie dokonał żadnych ustaleń. Powyższe uchybienie organów narusza przepisy postępowania i niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uniemożliwia jednocześnie sądową kontrolę prawidłowości prowadzonego przez organy postępowania. Brak ustaleń we wskazanym zakresie czyni bowiem niemożliwą ocenę prawidłowości zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r. Niezależnie od powyższego Sąd wskazuje, iż z oświadczeń skarżącego składanych w toku prowadzonego przez organy postępowania wynika, iż jego ojciec i matka od 13 lat nie mieszkają razem, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i brak między nimi więzi, czy też chęci pomocy w sytuacji choroby drugiego współmałżonka. Konsekwencją powyższej sytuacji było złożenie przez matkę strony w dniu [...] grudnia 2011 r. pozwu o rozwód. Okoliczności tej, jak wynika z materiałów sprawy, organ w ogóle nie brał pod uwagę przy rozpoznaniu sprawy. Jak wynika natomiast ze złożonego na rozprawie w dniu 26 września 2012 r. oświadczenia skarżącego, wyrokiem z [...] czerwca 2012 r. orzeczony został rozwód małżeństwa rodziców skarżącego. Ponownie rozpoznając sprawę, organy zobowiązane będą do uwzględnienia powołanych wyżej wytycznych Sądu. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 p.p.s.a orzekł, jak w sentencji wyroku.