VIII SA/Wa 356/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 11 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku A. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi E. M. i A. M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowalnego z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie nakazu opróżnienia i zabezpieczenia budynku postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem z 11 września 2017 r. (data złożenia na BP Sądu) A. M. (dalej: skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu ww. wniosku skarżący wyjaśnił, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, dwoma synami i teściem, a dochód rodziny wynosi [...] zł. W części wniosku obejmującej posiadany majątek wymienił dom jednorodzinny o wartości [...] , nieruchomość rolną o powierzchni 2,38 ha, pawilon handlowo – usługowy o wartości [...] zł, kamienicę z działką o wartości [...] zł, oszczędności w kwocie [...] zł oraz stałe zobowiązania i wydatki m.in. na dzierżawę "terenu", najem lokali handlowych, opłaty za media i utrzymanie mieszkania, łącznie ok. [...] zł. Postanowieniem z 18 września 2017 r. straszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 30 września 2017 r. (data nadania) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane wyżej postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369; dalej: "p.p.s.a."), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, że dopiero gdy środki, którymi dysponuje skarżący okażą się niewystarczające może on wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub osób posiadających bardzo niski dochód, a więc takich, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. W świetle utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wskazać też należy, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można stosując prawa pomocy chronić czy wzbogacać majątku podmiotów prywatnych (wyrok NSA z 17 kwietnia 2013 r., II FZ 199/13, LEX nr 1310060). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki (wyrok NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że prawidłowo starszy referendarz sądowy dokonał oceny, że sytuacja finansowa skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W pierwszej kolejności, należy wskazać, iż pięcioosobowa rodzina skarżącego posiada stały dochód według deklaracji w wysokości [...] zł, majątek nieruchomy o znacznej wartości tj. dom jednorodzinny o wartości [...] , nieruchomość rolną o powierzchni 2,38 ha, pawilon handlowo – usługowy o wartości [...] [...] zł, kamienicę z działką o wartości [...] zł, jak i, według oświadczenia złożonego we wniosku, środki finansowe w formie oszczędności w kwocie [...] zł. Zdaniem Sądu dysponowanie określonym majątkiem oraz oszczędnościami wielokrotnie przekraczającymi koszty sądowe w sprawie nie wskazuje, aby skarżący znajdował się w szczególnie trudnej sytuacji majątkowej. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (np. żywość, niezbędne leki). Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Zwolnienie strony od ponoszenia kosztów sądowych (ustanowienia pełnomocnika z urzędu) stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Na uwagę zasługuje również fakt, iż skarżący dokonał wpłaty wpisu sądowego w kwocie [...] zł w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy prawidłowo odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.