VIII SA/Wa 359/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi B. P. i H. P. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2013 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji o rozbiórce postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy POSTANOWIENIE Dnia 25 czerwca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi B. P. i H. P. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia[...] lutego 2013 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji o rozbiórce postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z 22 maja 2013 r. B. P. (skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jako podstawę wniosku wskazała, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Źródłem dochodu jej rodziny są świadczenia uzyskiwane z zabezpieczenia społecznego jej w kwocie [...] zł i jej męża w kwocie [...] zł oraz z tytułu umowy zlecenia męża w kwocie [...] zł. Łączny dochód rodziny wynosi miesięcznie [...] zł. Wskazała także, iż nie posiada żadnego majątku, posiada z mężem oszczędności w kwocie [...] zł. Części wniosku obejmującej posiadany majątek nieruchomy skarżąca nie wypełniła, jednak z dokumentów przedmiotowej sprawy – wniosku PPF męża skarżącej wynika, że posiadają oni dom o powierzchni [...] m², nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha oraz garaż, zaś z majątku ruchomego samochód marki [...] z [...] r. Ponadto jej mąż posiada oszczędności w kwocie [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu również zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a pomoc ta co do zasady jest stosowana wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Tak więc kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. Możliwość opłacenia tych kosztów musi być także zestawiona z tymi kosztami, których wystąpienie w sprawie jest najbardziej prawdopodobne. Zdaniem Sądu uzyskiwany przez skarżącą i jej męża stały dochód z zabezpieczenia społecznego oraz z tytułu umowy zlecenia w wysokości [...] zł miesięcznie, nie uzasadnia konieczności obciążania budżetu państwa kosztami niniejszego postępowania. Nie jest bowiem skarżąca osobą pozbawioną źródła utrzymania, nie należy do osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej, jej potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone. Przede wszystkim jednak skarżąca wraz z mężem posiada oszczędności w kwocie [...] zł, co w zasadzie czyni wniosek całkowicie niezasadnym. Kwota ta bowiem wielokrotnie przekracza wysokość kosztów do jakich skarżąca jest zobowiązana ([...] zł tytułem wpisu od skargi). Skarżąca nie jest osobą znajdującą się w szczególnej trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby nawet w części przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Podkreślić w tym miejscu dodatkowo należy, że dla spełnienia przesłanek uzasadniających ustanowienie w ramach prawa pomocy pełnomocnika z urzędu bez znaczenia pozostaje stopień skomplikowania sprawy, czy też nieznajomość przez stronę przepisów prawa. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia. UZASADNIENIE Wnioskiem z 20 maja 2013 r. (data nadania) H. P. (skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jako podstawę wniosku wskazał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Źródłem dochodu jego rodziny są świadczenia uzyskiwane z zabezpieczenia społecznego jego w kwocie [...] zł i jego żony w kwocie [...] zł oraz z tytułu jego umowy zlecenia w kwocie [...] zł. Łączny dochód rodziny wynosi miesięcznie [...] zł. W części wniosku obejmującej posiadany majątek, jako nieruchomości skarżący wskazał dom o powierzchni [...] m², nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha i garaż. Jako majątek ruchomy podał samochód osobowy [...] z [...] r. wskazał także, iż wspólnie z żoną posiadają oszczędności w kwocie [...] zł, nadto żona posiada oszczędności w kwocie [...] zł. Postanowieniem z 29 maja 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 14 czerwca 2013 r. (data nadania) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie wnioskując o jego uchylenie. Wskazał przy tym, iż wykazywane we wniosku o przyznanie prawa pomocy oszczędności w kwocie [...] zł w tym oszczędności żony w kwocie [...] zł przeznaczone zostały na inwestycję, którą wspomaga ich syn w formie pożyczki, którą spłacają ratami w znacznych kwotach. To sprawia, że wypłata kwoty w wysokości odpowiadającej kwocie wpisu sądowego od skargi, spowoduje duży uszczerbek w budżecie domowym. Ponadto znaczną część zaoszczędzonej kwoty będzie musiał przeznaczyć na leczenie sanatoryjne (swoje i żony). Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.) wniesienie w terminie sprzeciwu od postanowienia z 29 maja 2013 r. spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu również zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że dopiero gdy środki którymi dysponuje wnioskodawca okażą się niewystarczające można wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta co do zasady jest stosowana wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Tak więc kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. Możliwość opłacenia tych kosztów musi być także zestawiona z tymi kosztami, których wystąpienie w sprawie jest najbardziej prawdopodobne. Zdaniem Sądu uzyskiwany przez skarżącego i jego żonę stały dochód z zabezpieczenia społecznego oraz z tytułu umowy zlecenia w wysokości [...] zł miesięcznie, nie uzasadnia konieczności obciążania budżetu państwa kosztami niniejszego postępowania. Nie jest bowiem skarżący osobą pozbawioną źródła utrzymania, nie należy do osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej, jego potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone. Przede wszystkim jednak skarżący wraz z żoną posiada oszczędności w kwocie [...] zł, co w zasadzie czyni wniosek całkowicie niezasadnym. Kwota ta bowiem wielokrotnie przekracza wysokość kosztów do jakich skarżący jest zobowiązany ([...] zł tytułem wpisu od skargi). Podkreślić w tym miejscu należy, iż przedstawione we wniesionym sprzeciwie okoliczności potwierdziły, że skarżący dysponuje oszczędnościami, co wyklucza przyznanie pomocy. W konsekwencji przyjąć należy, że skarżący nie jest osobą znajdującą się w szczególnej trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby nawet w części przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Podkreślić w tym miejscu dodatkowo należy, że dla spełnienia przesłanek uzasadniających ustanowienie w ramach prawa pomocy pełnomocnika z urzędu bez znaczenia pozostaje stopień skomplikowania sprawy, czy też nieznajomość przez stronę przepisów prawa. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.