VIII SA/Wa 360/17

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Powiatu [...]o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Powiatu [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...]marca 2017 r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu do budżetu państwa uzyskanej części oświatowej subwencji ogólnej za 2012 rok postanawia: odmówić zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2017 r. sygn. akt VIII SA/Wa 360/17. W sprawie ze skargi na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...]marca 2017 r. znak: [...]w przedmiocie zwrotu do budżetu państwa uzyskanej części oświatowej subwencji ogólnej za 2012 rok starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie prawomocnym postanowieniem z dnia 22 czerwca 2017 r. sygn. VIII SA/Wa 360/17 oddalił wniosek Powiatu [...]o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wraz z wniesieniem skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2018 r. sygn. VIII SA/Wa 360/17 oddalającego skargę Powiatu [...]na ww. decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...]marca 2017 r. skarżący powiat ponownie wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych (wpisu od skargi kasacyjnej). W uzasadnieniu wniosku Powiat [...]wskazał na swoją trudną sytuację finansową spowodowaną niskimi dochodami własnymi powiatu. Wyjaśniono, że w 2018 r. zaplanowano deficyt budżetowy (planowane dochody budżetowe – [...]zł; planowane wydatki – [...]zł), który planuje się pokryć planowanym do zaciągnięcia kredytem długoterminowym i w części wolnymi środkami z roku poprzedniego. Rada Powiatu zdecydowała się na uchwalenie deficytu w celu, jak określono we wniosku, zaspokojenia części oczekiwań mieszkańców w zakresie realizacji przedsięwzięć inwestycyjnych. Realizacja tychże inwestycji będzie się odbywać kosztem wydatków bieżących. Wskazano również, że Powiat nie posiada środków finansowych ani rezerw, które mogłyby zostać przeznaczone na zapłatę. Z przedstawionych informacji wynika, że stan konta Powiatu [...]wynosi [...]zł. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej: p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy w tym miejscu dodać, że wskazane w powyższym przepisie kryterium przyznania prawa pomocy w rozpoznawanej sprawie nie mogło podlegać zastosowaniu wprost, albowiem zgłoszone wraz ze skargą kasacyjną żądanie Powiatu [...]swoim przedmiotem obejmowało zwolnienie tej jednostki samorządu terytorialnego od kosztów sądowych, odnośnie do której to kwestii wiążąco wypowiedział się już organ sądowy w postanowieniu z dnia 22 czerwca 2017 r. sygn. VIII SA/Wa 360/17 oddalającym w tym zakresie wniosek Powiatu [...]. Oznacza to, że nowo zgłoszony wniosek powinien podlegać rozpatrzeniu na podstawie art. 165 p.p.s.a., jako że się odnosił do sprawy już rozstrzygniętej orzeczeniem sądowym. Zgodnie z powołanym przepisem, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W świetle wskazanego przepisu wniosek Powiatu [...]o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych (wpisu od skargi kasacyjnej) mógłby zatem prowadzić do zmiany postanowienia z dnia 22 czerwca 2017 r., gdyby wnioskodawca wykazał, że doszło w niniejszej sprawie do zmiany okoliczności w zakresie w jakim dokonane ustalenia wskazywałyby, że zmianie uległa dotychczasowa możność partycypowania Powiatu [...]w kosztach prowadzonego przez tę jednostkę samorządową postępowania sądowego zainicjowanego skargą na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...]marca 2017 r. Należy jednocześnie zaznaczyć, że powyższa możliwość uiszczenia wymaganych kosztów sądowych powinna zostać zweryfikowana w świetle kryteriów dotyczących zdolności płatniczych Powiatu, które zostały przyjęte w postanowieniu objętym żądaniem jego zmiany, gdyż tylko opierając się na takim kierunku wykładni nadawanej art. 165 w zw. z art. 246 § 2 p.p.s.a. można uznać, że ponownie składany wniosek o przyznanie prawa pomocy wynika z potrzeby uwzględnienia nowych okoliczności faktycznych jakie wystąpiły w sprawie, a nie zmierza do polemiki z przyjętą w orzeczeniu sądowym, a traktowaną jako błędną oceną prawną odnośnie do zasadności zgłoszonego przez wnioskodawcę poprzednio wniosku. Opierając się na takim zapatrywaniu, przypomnieć zaś należy, że w postanowieniu z dnia 22 czerwca 2017 r. wskazano, że ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach sądowych, każda jednostka samorządu terytorialnego obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. W tym zakresie wymagać trzeba szczególnej zapobiegliwości i przezorności od podmiotów, które prowadząc działalność publiczną, są stronami postępowań sądowych, w których ponoszenie kosztów jest typową konsekwencją ich prowadzenia. Powiat [...], przygotowując projekt budżetu [na rok 2017] powinien przewidzieć odpowiednie środki celem pokrycia kosztów w sprawach sądowych, w których jest lub będzie stroną postępowania. W uzasadnieniu postanowienia organ sądowy stwierdził także, że wnosząc skargę, wnioskodawca powinien wygospodarować i zabezpieczyć niezbędne zasoby do prowadzenia postępowania sądowego zwłaszcza, gdy dysponuje środkami finansowymi znacznie przekraczającymi wysokość kosztów sądowych na danym etapie postępowania. Brak podjęcia takich działań świadczy o niewystarczającym dbaniu o własne interesy. Skarb Państwa, z którego środków pokrywany jest koszt udzielonej pomocy prawnej, nie może finansować Powiatu [...]w związku z zasygnalizowanymi wyżej zaniedbaniami. Mając na uwadze powyższe, brak jest podstaw, by uznać, że we wniosku z dnia 18 kwietnia 2018 r. wnioskodawca wykazał w sposób odpowiadający przyjętej wcześniej ocenie możliwości zdobycia środków adekwatnych do poniesienie kosztów postępowania, że w sprawie doszło do zmiany warunków, w świetle których środki te mogłyby zostać przez Powiat zabezpieczone w celu uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Niewątpliwie, ocena prawna wyrażona w postanowieniu z dnia 22 czerwca 2017 r. odwoływała się do ogólnych podstaw gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego, które powinny na niej z jednej strony wymuszać odpowiednią zapobiegliwość w finansowaniu kosztów związanych z jej działalnością publiczną, a które zaś z drugiej stwarzają możliwość planowania dochodów i wydatków objętych uchwalanym budżetem pozwalającą zrealizować określone zadanie, jeżeli nawet nie zostało zaplanowane, za pomocą środków finansowych ujętych w rezerwie budżetowej. Determinuje to ocenę, że jednostka samorządu terytorialnego jaką jest powiat nie jest pozbawiona możliwości kształtowania swojej polityki finansowej oraz wpływu na sposób wykorzystania posiadanych środków pieniężnych. Powyższe decyduje zaś o tym, że w rozpoznawanej sprawie Powiat [...] nie mógł zasadności swojego nowego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych odnosić do braku wystarczających środków na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej, jeżeli nie łączyło się to z wykazaniem, że warunki organizacyjnoprawne nie dawały Powiatowi [...] jakiejkolwiek możliwości tak zaplanowania ww. wydatku w budżecie na 2018 r., jak i jego pokrycia w oparciu o wykorzystanie instrumentów określonych właściwymi przepisami kształtującymi finanse publiczne jednostki samorządu terytorialnego. Takiego ustalenia odwołującego się do tak sformułowanego warunku nie dało się zaś w niniejszej sprawie wywieść, mając na uwadze tylko ogólnie przedstawione przez wnioskodawcę wyjaśnienia nakierowane wyłącznie na przestawienie trudnej sytuacji budżetowej Powiatu i uzasadnienia zaplanowanego w nim deficytu. Nie budzi wątpliwości, że w uchwale budżetowej nr [...]Rady Powiatu [...]ego z dnia [...]grudnia 2017 r. strona mogła zaplanować środki zabezpieczające wydatki konieczne do skutecznego bronienia swojego interesu prawnego w trwającym postępowaniu sądowym dotyczącym spornej części oświatowej subwencji ogólnej, możliwe jest również, jeżeli te wydatki traktować jako nieprzewidziane, pokrycie ich przy wykorzystaniu środków z rezerwy budżetowej. W świetle ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2017, poz. 2077 ze zm.) rezerwy finansowe, tworzone w budżetach na nieprzewidziane wydatki, służą uelastycznieniu procesu wydatkowania środków publicznych zapobiegającemu wymuszeniu dokonywania zmian uchwały budżetowej w toku roku budżetowego. Na etapie tworzenia budżetu rezerwa ogólna (art. 222 ust. 1 ustawy) nie jest sprecyzowana, a ustanowiony limit może być przeznaczony na jakiekolwiek cele budżetowe, tj. na wydatki związane z realizacją zadań publicznych należących do kompetencji danej jednostki samorządu terytorialnego. Z powołanej wyżej uchwały budżetowej na rok 2018 nr [...]wynika, że Rada Powiatu [...]ego zaplanowała rezerwę w łącznej wysokości [...]zł, z czego rezerwę ogólną w wysokości [...]zł. Wnioskodawca nie wykazał, by środki mieszczące się w tej rezerwie były niewystarczające do sfinansowania udziału w postępowaniu. Należy zauważyć, że w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym zasadnie wskazuje się, że jeżeli jednostka samorządu terytorialnego posiada środki pieniężne na rachunku bankowym, a ponadto zaplanowała w uchwale budżetowej rezerwę na nieprzewidziane wydatki w wysokości przewyższającej ciążące na niej koszty sądowe, to w sposób niewątpliwy brak jest powodów, by za uzasadnione uznać twierdzenie tejże jednostki, że nie posiada środków pozwalających na pokrycie wymaganych kosztów (por. postanowienia NSA z dnia 8 sierpnia 2012 r. sygn. akt II OZ 677/12; postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2009 r. sygn. II OZ 1355/08). Powyższy wniosek koresponduje z poglądem, że realizacja inwestycji przez jednostkę samorządu terytorialnego w celu zaspakajania potrzeb lokalnej społeczności, materializująca się w uwzględnieniu w uchwale budżetowej odpowiednich środków na ten cel nie może w kontekście swojej ważności znosić innych obowiązków ustawowych jakie wynikają z bieżącej działalności Powiatu, wśród których niewątpliwie za istniejący należy również uważać obowiązek ponoszenia kosztów sądowych wynikłych z udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym i łączącego się z tym udziałem zamiaru skorzystania z możliwości wniesienia środka odwoławczego od wyroku Sądu I instancji do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Co istotne, ciężar ekonomiczny powyższego zobowiązania w świetle § 3 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), pozostaje istotnie niższy od wpisu sądowego od skargi, który Powiat [...] zdołał uiścić w oparciu o dochody własne ([...]zł / [...] zł), pomimo że we wniosku z dnia 30 maja 2017 r. jako kategoryczna stawiana była teza, iż budżet tejże jednostki uchwalony na 2017 r. takiego znacznego wydatku nie zdoła unieść. W tych warunkach, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.