VIII SA/Wa 386/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędziowie Asesor WSA Artur Kot, Asesor WSA Andrzej Kuna, Protokolant K.F., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2007 r. sprawy ze skargi M.Z. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia (...) marca 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy W. , biorąc za podstawę art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( tekst jednolity Dz. U. z 2001 roku, nr 87, poz. 960) dalej jako ustawa oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zmianami) dalej jako kpa orzekł o wymeldowaniu M.Z. z pobytu stałego [...]. Uzasadniając decyzję organ pierwszej instancji podnosił, iż wnioskodawca M.Z. swój wniosek o wymeldowanie uzasadnia tym, że córka M.Z. nie zamieszkuje pod adresem [...] od 2004 roku. Organ stwierdził, iż z wyjaśnień M.Z. wynika, iż M.Z. nie zamieszkuje pod wskazanym wyżej adresem od października 2004 roku , kiedy to zamieszkała u swoich dziadków w [...]. Wnioskodawca kontaktu z córką nie utrzymuje, ale nie utrudnia jej kontaktu z rodzeństwem, które zamieszkuje razem z nim. Organ stwierdził także, iż z oświadczenia M.Z. wynika, że nie zamieszkuje pod przedmiotowym adresem od października 2004 roku, ponieważ ojciec zmusił ją do opuszczenia domu. Nie zabrała rzeczy osobistych, ponieważ ojciec nie wpuścił jej do domu, co potrzebniejsze rzeczy kupuje. Podała, że dobrowolnie się nie wymelduje, ponieważ ojciec zmusił ją do opuszczenia domu. M.Z. po zapoznaniu się z wyjaśnieniami córki podał także, iż nie zabrania córce kontaktu z rodzeństwem nadto, że córka zabrała rzeczy osobiste kilka dni od opuszczenia domu. Zdaniem Wójta Gminy została spełniona przesłanka art. 15 ust. 2 ustawy stanowiąca, ze organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby , która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W wyniku przeprowadzonego postępowania stwierdzić należy, że M.Z. nie zamieszkuje w miejscu pobytu stałego w [...], a swoje potrzeby życiowe ześrodkowała u swoich dziadków w miejscowości [...]. Odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji wniosła M.Z. W odwołaniu podniosła, iż do opuszczenia mieszkania została zmuszona przez ojca, który nie pozwolił jej wrócić do domu. Podała, iż skoro ojciec nie pozawala jej wrócić do domu powinien dać jej lokal zastępczy. Odwołująca się jest uczennicą IV klasy technikum, nie stać jej na wynajęcie innego lokum, nie może też ciągle mieszkać u dziadków. Decyzją z dnia [...] Wojewoda Mazowiecki biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 15 ust. 2 ustawy po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez M.Z. od decyzji z dnia [...] wydanej przez Wójta Gminy W. uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o odmowie wymeldowania. W uzasadnieniu organ odwoławczy podnosił, iż z uzasadnienia decyzji wynika, iż z wnioskiem o wymeldowanie M.Z. z pobytu stałego w miejscowości [...] wystąpił M.Z. - właściciel na podstawie aktu notarialnego z dnia 30 września 1985 roku - podając, że córka nie mieszka w tym lokalu lecz zamieszkuje w W. przy ulicy [...]. Organ pierwszej instancji ustalił, że M.Z. w październiku 2004 roku opuściła dom rodzinny w W. przy ulicy [...] i zamieszkała u swoich dziadków w W. przy ulicy [...]. Tak długi okres nie zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu przekonuje, że została spełniona przesłanka wynikająca z art. 15 ust. 2 ustawy w związku z czym orzeczono o wymeldowaniu. Organ drugiej instancji rozpatrując odwołanie stwierdził, iż jak wynika z art. 15 ust. 2 ustawy organ wydaje decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego , trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, jednakże to opuszczenie musi być dobrowolne i trwałe. Powołując się na utrwalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego z którego wynika , iż nie jest dobrowolnym takie opuszczenie lokalu , do którego strona została zmuszona , jeżeli podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do jego opuszczenia jest oczywisty i został stwierdzony w postępowaniu karnym. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że M.Z. nie opuściła spornego lokalu dobrowolnie , lecz została do tego zmuszona nagannym zachowaniem ojca. Zachowanie to zostało potwierdzone wyrokiem Sądu Rejonowego w Sz. IV Wydział Grodzki z dnia 26 lipca 2005 roku, sygnatura akt IV K 199/05, skazującym M.Z. na karę jednego roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby trzech lat na podstawie art. 207 § 1 kk w zw. z art. 69 § 1 i 2, 70 § 1 pkt. 1 kk i oddano go pod dozór kuratora na podstawie przepisu art. 73 § 1 kk. W uzasadnieniu swego wyroku Sąd uznał, iż M.Z. w okresie od listopada 2003 roku do 17 czerwca 2004 roku w W., [...], znęcał się psychicznie i fizycznie nad swoją żoną M.Z. i pięciorgiem swoich dzieci : J., M., P., M. i S. rodzeństwem Z. w ten sposób, że bez powodu wszczynał awantury domowe w trakcie których wyzywał wszystkich słowami uznanymi powszechnie za obelżywe, popychał i szarpał za ubranie oraz bił ich rękami oraz różnymi przedmiotami trzymanymi w rękach , po całym ciele, a ponadto swojej żonie M.Z. groził zabójstwem oraz zmuszał ją do opuszczenia miejsca zamieszkania. Na skutek apelacji Sąd Okręgowy w R. V Wydział Karny Odwoławczy wyrokiem z dnia 20 grudnia 2005 roku sygnatura akt V K 1052/05 zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w Sz. w ten sposób, że za przypisany oskarżonemu M.Z. czyn, stanowiący występek z art. . 207 § 1 kk wymierzył karę czterech miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby trzech lat, zobowiązując oskarżonego do powstrzymywania się w okresie próby od nadużywania alkoholu, uchylając orzeczenie co do dozoru kuratora. Natomiast Sąd Rejonowy w Sz. III Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia 16 stycznia 2006 roku orzekł o ograniczeniu M.Z. władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi : M., P. i S. poprzez poddanie wykonywania tejże władzy stałemu nadzorowi kuratora sądowego , którego zobowiązał do składania sprawozdań raz w miesiącu. Organ odwoławczy stwierdził, iż z akt sprawy nie wynika by w przypadku M.Z. nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 omawianej ustawy, bowiem jak wynika z cytowanych wyroków sądowych zachowanie M.Z. a nie wola córki M. było powodem dla którego opuściła ona miejsce stałego zamieszkania. Podkreślił jednocześnie moc wiążącą orzeczenia sądu, jako aktu władzy państwowej, którego treścią są związane inne sądy i organy państwowe, w tym także orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym. Moc wiążąca implikuje w sposób bezwzględny konieczność uwzględnienia faktu i treści orzeczenia w wydawanych przez inne organy rozstrzygnięciach. Nadto organ powołał się także na treść przepisu art. 365 § 1 kpc, który gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy. Ostatecznie podniósł, iż skoro M.Z. nie opuściła miejsca pobytu dobrowolnie i trwale, orzeczenie o odmowie wymeldowania jej z pobytu stałego z domu w W., ulica [...] jest zgodne z obowiązującymi przepisami i zasadne. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się skarżący M.Z., wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W swojej skardze przyznał fakt istnienia orzeczeń o jakich mowa w uzasadnieniu decyzji Wojewody Mazowieckiego. Podniósł, iż żona M.Z. w dniu 17 czerwca 2004 roku wyprowadziła się zostawiając mu wszystkie dzieci. Skarżącemu bardzo zależy, by pełnoletnie córki były z nim i pomagały mu w wychowywaniu małoletnich synów. W październiku 2004 roku córki J. i M. Z., po złożeniu na Komisariacie Policji obciążających go zeznań wyprowadziły się do swoich dziadków posiadających 30 - hektarowe gospodarstwo rolne. Pozostałe małoletnie dzieci zamieszkują razem z nim i skarżący zapewnia im wszystkie niezbędne warunki, dzieci te są na jego wyłącznym utrzymaniu . Żona od daty wyprowadzki nie łoży na dzieci , zagarnęła nawet przyznany przez Gminny Ośrodek Opieki Społecznej w W. zasiłek rodzinny dla nieletnich synów. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga M.Z. nie zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone między innymi art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zmianami) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania, a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności. Jak stanowi przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola zgodności z prawem decyzji administracyjnej nie może zostać przeprowadzona przez sąd dowolnie, a w określonej kolejności. Stwierdzenie istnienia danego typu wad decyzji może bowiem eliminować potrzebę ustalania zaistnienia innych wad, co ma niewątpliwy wpływ na racjonalizację działalności kontrolnej wojewódzkich sądów administracyjnych. W pierwszej kolejności powinna być przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji i postępowania które ją poprzedziło z punktu widzenia ewentualnego istnienia wad powodujących nieważność decyzji. Dopiero po stwierdzeniu, że zaskarżona decyzja nie jest dotknięta nieważnością, sąd administracyjny może przystąpić do badania ewentualnego istnienia pozostałych wad orzeczenia. W następnej kolejności wojewódzki sąd administracyjny powinien przeprowadzić kontrolę przestrzegania przepisów o postępowaniu administracyjnym - w zakresie określonym postanowieniami art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, c. W szczególności istotne jest ustalenie, czy w postępowaniu przed organami administracyjnymi zostały dostatecznie i w sposób prawidłowy wyjaśnione okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenie, iż okoliczności te nie zostały w sposób dostateczny wyjaśnione uniemożliwia dokonanie oceny, czy zaskarżone decyzje są zgodne z prawem, a w szczególności, czy nastąpiło naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 1981 roku, S.A. 910/80, ONSA 1981, nr 1, poz. 7). Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy uznać należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok z dnia 23 kwietnia 2001 roku, sygn. akt V S.A. 3169/00 , LEX 50123; wyrok z dnia 7 grudnia 2005 roku, sygn. akt II OSK 302/05 LEX nr 49954 ) przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Przez opuszczenie lokalu o którym mowa w art. 15 ust 2 ustawy należy rozumieć więc opuszczenie dobrowolne. Nie jest opuszczeniem dobrowolnym lokalu takie opuszczenie do którego strona została zmuszona , jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu albo jeżeli fakt opuszczenia lokalu jest oczywisty i został stwierdzony w postępowaniu karnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 sierpnia 2000 roku , sygn. akt V S.A. 108/00, LEX 49954; por. orz. NSA z dnia 8 października 1986 r., sygn. akt Sa/Gd 1014/86, z dnia 26 kwietnia 1996 r., Sygn. akt Sa / Wr 2828/95 ). Ustalenia faktyczne dokonane na podstawie zebranego materiału dowodowego w sprawie niniejszej pozwalały organowi drugiej instancji uznać, iż w przypadku M.Z. nie nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, bowiem to zachowanie M.Z. a nie wola córki, było powodem dla którego opuściła ona miejsce stałego zamieszkania. Świadczy o tym treść prawomocnego wyroku karnego - Sądu Rejonowego w Sz. z dnia 26 lipca 2005 roku, sygn. akt IV K 199/05 zmienionego wyrokiem Sądu Okręgowego w R. z dnia 20 grudnia 2005 roku, sygn. akt V Ka 1052/05 - skazującego M.Z. za znęcanie fizyczne i psychiczne nad swoją żoną M. Z. i pięciorgiem dzieci: w tym nad córkami J. i M. Z. polegające na tym, że w okresie od listopada 2003 do 17 czerwca 2004 roku skarżący bez powodu wszczynał awantury domowe w trakcie których wyzywał wszystkich słowami uznanymi powszechnie za obelżywe, popychał, szarpał za ubranie, oraz bił rękoma i różnymi przedmiotami trzymanymi w rękach po całym ciele, a nadto groził zabójstwem swojej żonie M. oraz zmuszał ją do opuszczenia miejsca zamieszkania. Jak wynika z treści skargi M. Z. do opuszczenia przez córki M. i J. domu rodzinnego doszło po złożeniu przez nie obciążających go na Komisariacie Policji zeznań w sprawie karnej. Jednocześnie skarżący wyjaśnił wcześniej, iż córki swoje rzeczy osobiste zabrały jednak dopiero kilka dni później . Oświadczenie M.Z. o wyprowadzce córek po złożeniu obciążających go zeznań koresponduje z treścią uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w Sz. w cytowanej wyżej sprawie o znęcanie się i oświadczeniami córek. I tak w uzasadnieniu tym Sąd stwierdził między innymi, iż córki M. i J. potwierdziły w swych zeznaniach wersję matki M.Z.. M.Z. oświadczyła zaś przed organem pierwszej instancji, iż ojciec wygonił ją z domu, dlatego że zeznawała na posterunku policji przeciwko niemu. W tej sytuacji stwierdzić należy, iż fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty, wynika także z twierdzeń skarżącego i stwierdzony został w postępowaniu karnym, jak to prawidłowo ustalił organ drugiej instancji. W warunkach sprawy niniejszej nie można uznać , iż doszło do spełnienia przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy , skoro opuszczenie przez M.Z. dotychczasowego miejsca pobytu wynikło z powodu bezprawnych działań i zachowań skarżącego, w drodze przymusu fizycznego bądź psychicznego a nie z jej własnej woli ( wyrok NSA z 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00 LEX nr 80643). Ustaleniom faktycznym poczynionym przez Wojewodę Mazowieckiego nie można postawić zarzutu sprzeczności z treścią zebranego w sprawie materiału. Istota administracyjnego postępowania odwoławczego polega na ponownym rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej, nie zaś jedynie na kontroli zasadności zarzutów podniesionych w odwołaniu od orzeczenia pierwszoinstancyjnego. Wojewoda działa zatem jako organ o charakterze reformacyjnym , ponownie merytorycznie rozpatrując sprawę w jej całokształcie . Organ pierwszej instancji wydając decyzję o wymeldowaniu dopuścił się obrazy przepisu art. 7, 77, 80 kpa nie biorąc pod uwagę przy ustalaniu stanu faktycznego treści cytowanych wyżej wyroków sądowych. Nie można też postawić organowi drugiej instancji zarzutu błędnej interpretacji i niewłaściwego zastosowania art. 15 ustawy. Ustalenie, że M.Z. nie opuściła miejsca pobytu stałego dobrowolnie i trwale czyni zasadną odmowę wymeldowania jej z pobytu stałego z domu w W. przy ulicy [...]. Z przyczyn wymienionych na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.