VIII SA/Wa 399/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski po rozpoznaniu w dniu 15 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "[...]" sp. z o.o. w R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "[...]" sp. z o.o. w R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2009 r. znak [...] w przedmiocie określenia kwoty zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w rozliczeniu podatku od towarów i usług za marzec 2002 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia [...] lipca 2009 r. "[...]" sp. z o.o. w R. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. zwolnienia od wpisu sądowego ponad kwotę [...]zł. Wniosek złożono na urzędowym formularzu PPPr, z którego treści wynika, że obecnie spółka znajduje się w bardzo złej sytuacji gospodarczej i finansowej, oczekując na rozstrzygnięcie skargi na decyzję podatkową w niniejszej sprawie, bowiem nieprzerwanie od 7 lat zmuszona jest do ponoszenia wydatków związanych z prowadzonym przez organy podatkowe postępowaniem dotyczącym rozliczenia podatku VAT za marzec 2002 r. Aktualnie spółka nie posiada żadnych środków finansowych na rachunkach bankowych, a jeden z banków wypowiedział umowę rachunku z powodu nieuregulowania salda debetowego. Ponadto wobec spółki prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne na łączną kwotę przekraczającą [...]zł. Wskazano, że aktualnie spółka wykazuje stratę w kwocie [...] zł i nie posiada żadnego majątku trwałego. W tych okolicznościach, co najmniej do czasu zakończenia postępowania, które jest przedmiotem skargi w niniejszej sprawie, spółka nie ma żadnej możliwości pozyskania zewnętrznego finansowania bieżącej działalności, także opłacenia wpisu sądowego. Jedyną realną kwotą możliwą do opłacenia - z własnych środków udziałowca spółki - jest suma [...]zł. Do wniosku skarżąca załączyła odpis z KRS z uwidocznioną w dziale IV informacją o zaległościach podatkowych spółki, zeznanie CIT-8 za 2008 r., z którego wynika, że przychód wyniósł [...]zł, przy kosztach uzyskania przychodu w wysokości [...]zł. Z nadesłanego natomiast bilansu za 2008 r. wynika, że spółka posiada należności długoterminowe od Urzędu Skarbowego (w tym przedmiocie toczy się postępowanie sądowe w niniejszej sprawie), nie posiada należności krótkoterminowych, zaś środki pieniężne i inne aktywa według bilansu są wielokrotnie niższe niż wysokość wymaganych kosztów sądowych w sprawie. Jednocześnie z załącznika do bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2008 rok wynika, że spółka dokonała sprzedaży rzeczowego majątku trwałego według wartości początkowej [...]zł, zaś rzeczowy majątek trwały (budynki, budowle, urządzenia) na dzień [...].12.2008 r. wart jest [...]zł. Dodatkowo złożono kserokopie: zeznań podatkowych (CIT – 8 za 2007 i 2008 r.), zawiadomień o wszczęciu egzekucji, wypowiedzenia umowy rachunku bankowego, wezwań do zapłaty należności za telefon, gaz, wodę, energię oraz kserokopie tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego. Wobec powziętych wątpliwości, co do możliwości płatniczych skarżącej spółki referendarz sądowy pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. zobowiązał skarżącą do uzupełniania wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie zaświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą spółkę oraz złożenie oświadczenia, jak zostały wydatkowane środki ze sprzedaży w 2008 r. majątku trwałego firmy. W odpowiedzi działający w imieniu spółki prezes zarządu oświadczył, że formalnie spółka nie rozpoczęła procesu likwidacji ze względu na prowadzone postępowania sporne z organami podatkowymi, natomiast kwota [...]zł ze sprzedaży nieruchomości została rozdysponowana na podstawie umów o przystąpieniu do długu "[...]" Sp. z o.o. przez "[...]" Sp. z o.o. na kwotę [...]zł oraz przystąpieniu przez "[...]" Sp. z o.o. do długu "[...]" Sp. z o.o. wobec R. S. (prezesa zarządu "[...]" Sp. z o.o.) na kwotę [...]zł. W załączeniu nadesłano kserokopie umowy o przystąpieniu do długu, umowy ugody nr [...]oraz umowy o rozliczeniach wzajemnych. Postanowieniem z dnia 16 września 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił "[...]" sp. z o.o. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, z uwagi na brak przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku. W piśmie z dnia [...] października 2009 r. tj. w terminie otwartym do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego pełnomocnik skarżącej spółki w wywiedzionym sprzeciwie nie zgodził się z dokonaną w tym postanowieniu oceną sytuacji materialnej zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych dotyczących wysokości należnego przychodu za zbycia majątku trwałego skarżącej spółki, a także sposobu rozdysponowania tego przychodu, a w konsekwencji błędne uznanie, że spółka posiada dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto pełnomocnik skarżącej zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 246 §2 pkt 2 poprzez odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sytuacji, gdy strona dowiodła, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik skarżącej podniósł, iż w rzeczywistości cena brutto sprzedaży środka trwałego (nieruchomości) nie wynosiła [...]zł, lecz [...]zł. Wyjaśnił, że rozdysponowanie należności ze sprzedaży nieruchomości zostało dokonane zgodnie z § 5 umowy sprzedaży (kserokopia aktu notarialnego w załączeniu do sprzeciwu) w celu spłacenia wierzycieli hipotecznych (m.in. banku), w związku z czym w wyniku tej transakcji skarżąca nie uzyskała realnego przysporzenia majątkowego w postaci środków pieniężnych, z których mogłaby uiścić wpis sądowy. Ponadto zarzucił nieodniesienie się do faktu licznych wymaganych zobowiązań spółki oraz toczących się przeciwko niej postępowań egzekucyjnych. Pełnomocnik skarżącej wniósł o uwzględnienie wniosku skarżącej spółki i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę [...] zł. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej u.p.p.s.a.) wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1, 2 i 3 u.p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, prawo to może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek "[...]" sp. z o.o. dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych – wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi [...]zł. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005/1/8). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, stan faktyczny sprawy, sytuację majątkową skarżącej, Sąd doszedł do przekonania, że Skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych. W postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Z treści złożonego formularza o przyznanie prawa pomocy oraz z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżąca w kwietniu 2008 r. dokonała zbycia majątku trwałego wartego kilkadziesiąt milionów złotych w zamian za przystąpienie kupującego do długu sprzedawcy – skarżącej. Skarżąca wyzbyła się części majątku w zamian za zwolnienie się z części zobowiązań (m.in. wobec banku) wiedząc, że toczy się postępowanie podatkowe, które może pociągnąć za sobą konieczność poniesienia pewnych kosztów na rzecz Skarbu Państwa (np. wpisu od skargi do sądu administracyjnego). Godzi się podkreślić, że preferencyjne traktowanie należności w obrocie cywilnoprawnym nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. W świetle tych danych uprawniona jest teza, iż Skarżąca miała możliwość zabezpieczenia odpowiednich kwot na pokrycie kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowego, w tym na opłacenie wpisu od skargi. Oceniając rozdysponowanie przychodu wynikającego ze sprzedaży środków trwałych Sąd miał na względzie pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26.06.2008 r. sygn. akt II OZ 682/08, stosownie do którego realizacja przez osobę prawną nią określonego celu gospodarczego nie ma pierwszeństwa przed uiszczeniem należności związanych ze wszczęciem i prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego (opubl. Lex nr 493715). Pełnomocnik skarżącej przedstawił szereg dokumentów, z których jednak nie wynika, by kwoty tej skarżąca nie była w stanie uiścić. Istotnie Skarżąca posiada liczne wymagalne zobowiązania oraz toczą się przeciwko niej postępowania egzekucyjne, jednak okoliczność ta nie może przesądzać o przyznaniu Skarżącej prawa pomocy. W ocenie Sądu podkreślić należy, że strona ubiegająca się o prawo pomocy powinna wykazać brak możliwości uiszczenia kosztów postępowania sądowego na gruncie wszystkich dostępnych jej źródeł finansowania. Jeżeli istotnym źródłem finansowania działalności spółki z o.o., są środki pochodzące od wspólników, to osoba prawna powinna wykazać brak możliwości uiszczenia kosztów postępowania także w zakresie tego źródła. Niewystarczające jest również powołanie się w rozpoznawanej sprawie na zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej nieudokumentowanej odpisem stosownego wniosku do Krajowego Rejestru Sądowego o zawieszenie działalności gospodarczej według ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Przyznanie prawa pomocy prowadziłoby według Sądu do zaakceptowania naruszenia przez skarżącą równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych. Koszty dochodzenia należności przypadających spółce finansują wspólnicy, natomiast koszty obrony przed zastosowaniem sankcji prawnych za prowadzenie (w ocenie organów) działalności niezgodnie z prawem, miałyby ponosić Skarb Państwa, a w rzeczywistości podatnicy. Skarżąca nie wykazała wobec tego skutecznie braku możliwości poniesienia kosztów postępowania w oparciu o wszystkie dostępne jej źródła finansowania, zarówno w ramach złożonego wniosku, jak i wniesionego sprzeciwu, który nie zezwalał na przyjęcie tezy o braku dostatecznych środków finansowych po stronie Spółki jako osoby prawnej. Ponadto stosownie do przyjętego i akceptowanego przez Sąd poglądu, osoba prawna, czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15.04.2008 r., sygn. akt II OZ 318/08, opubl. Lex nr 479111). Należy w tym miejscu wskazać na poglądy doktryny i orzecznictwa sądowego akcentujące wyjątkowy charakter udzielania prawa pomocy osobom prawnym. Podkreśla się w nich m. in., iż osoby prawne jako profesjonalni przedsiębiorcy winne wykazywać odpowiednią przezorność i zapobiegliwość w zakresie gromadzenia środków finansowych na opłacenie procesów sądowych, mogących wynikać z prowadzonej działalności gospodarczej (B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 555-556; postanowienia NSA z 6.10.2004 r., GZ 61/04 i GZ 64/04, niepubl.). Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 243 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.