VIII SA/Wa 41/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi [...] "[...]" B. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zakazu wykonywania działalności gospodarczej w zakresie odbierania odpadów komunalnych co do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie [...] "[...]" B. J. (dalej jako skarżąca) zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu podała, że wspólnie z mężem i trojką małoletnich dzieci utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł, z którego kwota [...] zł podlega zajęciu komorniczemu w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W części wniosku obejmującej majątek wymieniła dom o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolną – [...] ha. Oświadczyła, że posiada kredyt w wysokości [...] zł i zaległości wobec ZUS ok. [...] zł. W wyniku wezwania do uzupełnienia wniosku wyjaśniła, że jej mąż nie jest osobą bezrobotną - założył własną działalność gospodarczą, z której aktualnie nie osiąga jeszcze dochodów, a jej specyfika wymaga ogromnych nakładów finansowych. Podała, że z posiadanej nieruchomości rolnej nie osiąga żadnych dochodów tj. dopłat unijnych ani czynszów dzierżawnych. Natomiast w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą posiada cztery pojazdy mechaniczne, tj. dwa samochody ciężarowe [...], [...] oraz samochód specjalny [...], co do których w rejestrze pojazdów dokonano zastrzeżenia na wniosek komornika sądowego. Ponadto złożyła informację o wysokości wynagrodzenia, wyciąg z rachunku bankowego męża z saldem końcowym w wysokości [...] zł oraz wniosek komornika o dokonanie wpisu w rejestrze wymienionych pojazdów. Postanowieniem z dnia 27 marca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. skarżąca wniosła sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego. Uzasadniając wskazała m.in., że posiadaczem darowanej jej nieruchomości jest nadal darczyńca. Podniosła, że odmowa przyznania prawa pomocy pozbawia ją prawa do obrony. Powtórzyła, że jej mąż nie osiąga jeszcze dochodów z działalności gospodarczej, lecz działalność ta wymaga nakładów. Nadto skarżąca dodała, że nie może sprzedać samochodów, gdyż pozbawi ją to źródła dochodu. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 27 marca 2014 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a zatem o prawo pomocy w zakresie całkowitym, które może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zawarte z w art. 246 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, strona zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504). Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą i dokonać analizy jego sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez stronę skarżącą uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżący rzeczywiście wykazał, iż pozbawiony jest możliwości ponoszenia kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika zawodowego. Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie wykazała ona w sposób przekonujący, że istotnie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niej instytucji prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że skarżąca uzyskuje dochody z umowy o pracę oraz z działalności gospodarczej, posiada również majątek ruchomy i nieruchomy. Z faktu posiadania zobowiązania kredytowego wynika, że skarżąca ma tzw. zdolność kredytową, czyli odpowiednie dochody i majątek gwarantujące spłatę kredytu. Jednocześnie Sąd zauważa, że zobowiązania publicznoprawne (wpis sądowy od skargi) nie mogą ustępować miejsca zobowiązaniom cywilnoprawnym (np. wynikającym z umów na dostawę mediów, czy spłaty kredytów). Powyższe oznacza, iż skarżąca mogła zabezpieczyć środki niezbędne do uiszczenia kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Sytuacji majątkowej skarżącej nie można utożsamiać z sytuacją osób pozbawionych zupełnie środków do życia lub posiadających środki niewielkie, wystarczające jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (np. żywość, niezbędne leki). Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Zwolnienie strony od ponoszenia kosztów sądowych (ustanowienia pełnomocnika z urzędu) stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony. Koszty sądowe należy zaś traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1125/11). Ubiegający się zaś o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych swoich kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów wnioskodawca musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji postanowienia.