VIII SA/Wa 41/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi B. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zakazu wykonywania działalności gospodarczej w zakresie odbierania odpadów komunalnych co do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Pismem z dnia [...] października 2015 r. B. J. (dalej: "skarżąca") ponownie zwróciła się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym z powodu bardzo trudnej sytuacji finansowej. We wniosku zawartym w urzędowym formularzu podała m.in., że wspólnie z mężem i trójką małoletnich dzieci utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł netto, mąż (prowadzący działalność gospodarczą) nie osiąga dochodu. Z kolei w części wniosku obejmującej majątek wymieniła dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolną – ok. [...] ha oraz [...] samochody specjalistyczne [...] ([...]) wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej – zajęte komorniczo. Oświadczyła, że posiada zobowiązania kredytowe w wysokości [...] zł (umowa kredytu hipotecznego wypowiedziana ze względu na brak spłaty), zaległości wobec ZUS ok. [...] zł oraz liczne zajęcia komornicze na kwotę ok. [...] zł. W odpowiedzi z dnia 15 listopada 2015 r. na wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżąca oświadczyła, że wnosi o przedłużenie terminu do złożenia wyciągów z rachunków bankowych. Nadesłała zeznanie podatkowe własne i męża za 2014 r., z którego wynika, że z tytułu zatrudnienia i działalności gospodarczej osiągnęła przychód w wysokości [...] zł przy kosztach uzyskania przychodu [...] zł. Natomiast mąż skarżącej wykazał stratę z tytułu własnej działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. skarżąca wniosła sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego. Uzasadniając wskazała m.in., że "rzekomy" przychód jest przychodem księgowym, nie do wyegzekwowania na dzień obecny od wierzycieli. Odnosząc się do posiadanych pojazdów ciężarowych skarżąca wyjaśniła, że brak jest możliwości ich zbycia, gdyż podlegają zajęciu komorniczemu. Nadto podniosła, że ich ilość jest wymogiem ustawowym do prowadzenia usług w tym zakresie. Skarżąca wskazała, iż nie reguluje bieżących zobowiązań, stąd liczne zajęcia komornicze, w tym również wynagrodzenie za pracę. Podniosła także, iż nie złożyła wyciągów z rachunków bankowych męża, ani z prowadzonej działalności, gdyż ich do uzupełnienia nie żądano, a wymagane wyciągi były uzupełniane. Konkludując skarżąca wskazała, iż utrzymując z jednej pensji pięcioosobową rodzinę z trójką dzieci w wieku szkolnym nie ma żadnej możliwości partycypowania w kosztach sądowych, celem odzyskania należnych praw do działalności gospodarczej. Zarządzeniem z dnia 22 stycznia 2016 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy poprzez udzielenie informacji, czy aktualnie prowadzi ona działalność gospodarczą (jeżeli nie prowadzi, to Sąd zobowiązał do nadesłania stosowny dokument potwierdzający powyższą okoliczność), czy w jakikolwiek sposób w celach zarobkowych wykorzystuje posiadane samochody ciężarowe. Nadto Sąd wezwał do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych skarżącej oraz jej męża związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą za ostatnie 6 miesięcy, złożenie bilansu i rachunku zysków i strat za 2015 r. (w przypadku jego posiadania) oraz wskazania wszystkich okoliczności uniemożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Zarządzenie zostało doręczone skarżącej w dniu 26 stycznia 2016 r. Termin do jego wykonania upływał zatem w dniu 2 lutego 2016 r. Mimo upływu wyznaczonego terminu wezwanie nie zostało wykonane. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 18 grudnia 2015 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W niniejszej sprawie strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, a zatem o prawo pomocy w zakresie całkowitym, które może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zawarte z w art. 246 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, strona zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504). Wnioskodawczyni nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych, wobec osób, których sytuacja materialna, bytowa jest trudna. Zawarte w art. 246 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią z kolei informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji, musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie wobec uznania przekazanych przez skarżącą informacji za niewystarczające i budzące wątpliwości, stosownym pismem z dnia 22 stycznia 2016 r. Sąd wezwał skarżącą do złożenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – dodatkowych dokumentów pozwalających na pełną ocenę jej sytuacji materialnej, a tym samym ustalenie istnienia przesłanek do ewentualnego pozytywnego załatwienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mimo upływu wyznaczonego terminu skarżąca nie wykonała wezwania, co uniemożliwia dokonanie rzeczywistej i pełnej oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W tej sytuacji Sąd uznał, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny aktualnego stanu majątkowego skarżącej. Na marginesie Sąd zauważa, iż skarżąca w głównej mierze podnosi te same okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, jak w poprzednio składanym wniosku z dnia 20 lutego 2015 r. Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2015 r. sygn. akt: II GZ 295/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie z dnia 22 kwietnia 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy z uwagi na nierzetelnie przedstawioną sytuację majątkową. NSA uznał wówczas, iż nie kwestionuje obciążeń finansowych strony i związanych z tym trudności (wypowiedzenie umowy kredytu, zajęcia wynagrodzenia czy zastrzeżenie komornicze w rejestrze pojazdów), jednakże wobec niejasności dotyczących przychodów skarżącej i jej aktualnych źródeł utrzymania, trafnie ocenił wydane wówczas rozstrzygnięcie Sądu I instancji. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.