VIII SA/Wa 410/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku H. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. K. i B. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. postanawia : - odmówić przyznania prawa pomocy- W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi H. K. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że utrzymuje się z działalności gospodarczej, z której uzyskuje dochód w wysokości ok. [...] zł, natomiast pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym mąż jest osobą bezrobotną. W części wniosku obejmującej zobowiązania i stałe wydatki wymieniła ratę pożyczki w wysokości [...] zł, utrzymanie mieszkania – [...] zł, niespłacany kredyt obrotowy na sumę [...] zł oraz bieżące wydatki – [...] zł. W wyniku uzupełnienia wniosku złożyła: 1) zeznanie podatkowe za 2014 r. z wykazanym przychodem w wysokości [...] zł, przy kosztach uzyskania przychodów [...] zł i za 2015 r. przychód – [...] zł zaś koszty uzyskania przychodów wyniosły [...] zł, 2) decyzję z dnia 20 października 2011 r. o utracie przez męża skarżącej statusu osoby bezrobotnej na jego wniosek, 3) umowę przeniesienia na rzecz córki własności lokalu mieszkalnego, 4) zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego oraz 5) wypowiedzenie umowy rachunku bankowego przez Bank [...]. Dodatkowo wyjaśniła, że wobec zajęcia rachunku bankowego w kwietniu 2015 r. nie istniała możliwość dokonywania operacji na tym rachunku. Odnośnie zaciągniętej pożyczki, której rata wynosi [...] zł podała, że została przeznaczona na cele związane z zapewnieniem warunków życia codziennego oraz częściowo na działalność gospodarczą skarżącej. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy przysługuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przy czym sformułowanie "gdy wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie występującej z takim wnioskiem natomiast do referendarza sądowego bądź Sądu należy ocena wykazanych okoliczności. Zwolnienie od kosztów sądowych w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić tych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005 r., sygn. akt. FZ 794/04). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na pozostałych podatników. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. post. SN. z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84 i post. NSA z dnia 10.01.2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Podkreślić również należy, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru powszechnego i winno być stosowane w szczególności w stosunku do osób samotnych, bez majątku, czy też takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są całkowicie możliwości zdobycia środków do życia. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004 r., sygn. akt. OZ 862/04). Z akt sprawy wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą dużych rozmiarów, co potwierdzają zeznania podatkowe za 2014 i 2015 r. gdzie wykazane zostały przychody na poziomie odpowiednio [...] zł i [...] zł. Nie sposób zatem przyjąć, że sytuacja finansowa skarżącej jest trudna. Również okoliczność, że mąż skarżącej według oświadczenia jest osobą bezrobotną nie przesądza o zasadności wniosku, skoro w 2011 r. utracił ten status na swój wniosek. Brak jest przy tym wyjaśnienia jakie obiektywne okoliczności uniemożliwiają mu aktualnie podjęcie pracy. Poza tym w treści wniosku skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wyłącznie z mężem, podczas gdy z pisma uzupełniającego wniosek z dnia 24 czerwca 2016 r. wynika, że małżonkowie zamieszkują wraz z córką i zięciem, co oznacza, że koszty bieżącego utrzymania obciążają także pozostałych członków rodziny. Z pisma tego wynika również, że mąż skarżącej zgodnie z umową dożywocia znajduje się aktualnie na utrzymaniu córki. Bark jest natomiast wyjaśnienia co stoi na przeszkodzie, by córka skarżących udzieliła wsparcia finansowego także na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Odnośnie zobowiązań z tytułu zaciągniętej pożyczki, której rata wynosi [...] zł zauważyć należy, że co do zasady zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych, które należy traktować na równi z innymi wydatkami w budżecie rodziny. Poza tym udzielenie pożyczki z wysokością miesięcznej raty jak wyżej, na "dowolny cel konsumpcyjny" świadczy wyłącznie o posiadaniu zdolności kredytowej przez pożyczkobiorcę. Nie ma zatem podstaw, by przyjąć w tej sytuacji, że skarżąca spłacająca systematycznie pożyczkę nie jest w stanie ponieść wydatku w wysokości równej racie pożyczki ([...] zł tytułem wpisu od skargi). Uznać tym samym należy, że skarżąca nie wykazała ponad wszelką wątpliwość, aby partycypowanie w kosztach sądowych było dla niej barierą nie do pokonania. Z uwagi na powyższe na podstawie powołanych przepisów oraz art. art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.