VIII SA/Wa 422/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda (sprawozdawca) Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 22 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...]marca 2022 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ją decyzję Wójta Gminy [...]z [...]lutego 2022 r. znak: [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]na rzecz A.K. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z 23 marca 2022 r. znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: Kolegium, organ odwoławczy, SKO), po rozpatrzeniu odwołania A. K. (dalej: strona, skarżąca,) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z 16 lutego 2022 r. znak: [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 30 grudnia 2021 r. A.K. reprezentowana przez pełnomocnika wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem A.K. (ur. [...] października 1970 r), legitymującym się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 3 grudnia 2015 r. stwierdzającym trwałą całkowitą niezdolność do pracy i trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Decyzją z 16 lutego 2022 r. organ I instancji odmówił A. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem A.. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na syna bowiem ma ustalone prawo do emerytury oraz niepełnosprawność syna nie powstała w wieku nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto syn wnioskodawczyni ma dwoje dorosłych dzieci, które obciąża obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności. W odwołaniu od decyzji pełnomocnik Skarżącej zarzucił naruszenie: • przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. • przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwości przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym. Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez SKO w R. od dnia 1 grudnia 2021. W wyniku rozpatrzenia odwołania, Kolegium Odwoławcze w R. w/w decyzją z 23 marca 2022r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu SKO wskazało, że Skarżąca jest matką osoby wymagającej opieki A. K., który co prawda jest rozwiedziony ale ma dwoje dorosłych dzieci. SKO podniosło, że dzieci są obciążone obowiązkiem alimentacyjnym względem ojca w pierwszej kolejności. Okolicznością wyłączającą obowiązek alimentacyjny dzieci jest wymieniony w ustawie wyjątek a mianowicie posiadanie znacznego stopnia niepełnosprawności. SKO zwróciło uwagę, iż w niniejszej sprawie nie ustalono, aby dzieci pana A. K. legitymowały się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. SKO podkreśliło, że przebywanie za granicą nie jest okolicznością szczególną, która pozwoliłaby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej względem syna przed obowiązkiem alimentacyjnym jego dzieci. To dzieci są w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad ojcem i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne osoby zobowiązane. SKO nie podzieliło natomiast poglądu organu I instancji co do skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. syg. akt K 38/13. Na powyższe rozstrzygnięcie pełnomocnik skarżącej wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając: 1) naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnie, które miało wpływ na wynik, tj.: • art. 128 krio, art. 129 krio w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich błędną interpretacje i niezasadne uznanie, że matce na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad synem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, • art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że matka niepełnosprawnego nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nim, ponieważ jego dzieci żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i to na nich spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do ojca, 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj. • art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i bezzasadne ustalenie, że dzieci niepełnosprawnego A. K. są w stanie opiekować się ojcem podczas gdy okoliczność ta nie została zbadana. Stawiając powyższe zarzuty wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, ustalenie na rzecz A. K. świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 grudnia 2021 r. na czas nieokreślony, zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz o rozpoznania przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym. Odpowiadając na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 t.j., dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. W świetle art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala – art. 151 p.p.s.a. Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 tej ustawy 1 Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1b.Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. 5. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadnie przyjął organ odwoławczy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18 roku życia, względnie 25 roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku, gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W związku z powyższym, Sąd podziela stanowisko SKO, że Wójt Gminy K. niezasadnie powołując się na art. 17 ust. 1b u.ś.r. odmówił skarżącej wnioskowanego świadczenia. Odnosząc się do pozostałej argumentacji zaprezentowanej w zaskarżonej decyzji należy podzielić stanowisko, że zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 k.r.o. wynika zaś, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Jednak organ odwoławczy pominął to, że zgodnie z art. 132 k.r.o obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Z przytoczonego przepisu wynika zatem, że uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności możliwe byłoby w sytuacji, gdy jest osoba zobowiązana do alimentacji w bliższej kolejności, ale osoba taka (bliższy krewny), z różnych obiektywnych przyczyn osobistych (np. zdrowotnych, bytowych) nie byłaby w stanie sprawować opieki nad potrzebującym krewnym. W rozpoznawanej sprawie należało więc ustalić, czy po stronie dzieci niepełnosprawnego A. K.zachodzą obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki nad ojcem. Organ właściwy winien zatem wyjaśnić i ocenić, czy osoby spokrewnione w pierwszej kolejności z osobą wymagającą opieki są w stanie taką opiekę świadczyć, biorąc pod uwagę zasady logiki i doświadczenia życiowego, w tym m.in. wiek dzieci A.K., ich stan zdrowia oraz sytuację osobistą i życiową, a także sytuację osobistą osoby wymagającej opieki. Przy czym analiza tego zagadnienia wina być dokonana z uwzględnieniem okoliczności obiektywnych, niezależnych od woli osób spokrewnionych w pierwszej kolejności i osoby wymagającej opieki. Takich ustaleń faktycznych nie poczyniono. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika jedynie, że A. K.ma dwoje dzieci które utrzymują z nim kontakt telefoniczny: P. lat 27 (od 16 lat przebywa za granicą) i córkę K. lat. 21, (również mieszka za granicą od ok. 15 lat, razem z matką). W sprawie brak jakichkolwiek ustaleń w szczególności co do stanu zdrowia dzieci niepełnosprawnego, źródeł ich utrzymania, przy czym Sąd podziela pogląd SKO, że przebywanie za granicą nie jest okolicznością szczególną, która pozwoliłaby zaktualizować obowiązek alimentacyjny Skarżącej względem syna przed obowiązkiem alimentacyjnym jego dzieci. Skoro Kolegium dokonało błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z art. 132 k.r.o. ustawy, skutkiem czego nie wzięło pod uwagę opisanych wyżej okoliczności, to Sąd uznał, że w stosunku do skarżącej przedwcześnie wydano decyzję orzekającą o istocie sprawy poprzez utrzymanie w mocy decyzji orzekającej o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ponownie prowadzonym postępowaniu Wójt Gminy K. będzie miał na uwadze ocenę prawną zaprezentowaną przez Sąd w niniejszym wyroku. W pierwszej kolejności organ I instancji przeprowadzi postępowanie wyjaśniające celem ustalenia obiektywnej możliwości sprawowania opieki nad A.K. przez jego dzieci syna P. i córkę K.. W zależności od okoliczności sprawy organ I instancji podejmie w sprawie dalsze czynności lub wyda stosowną decyzję, którą uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Jeżeli okaże się, że dzieci A.K. nie mogą sprawować opieki nad ojcem organ I instancji będzie miał na uwadze to, że okoliczność pobierania emerytury przez Skarżącą nie może stać na przeszkodzie w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Jeżeli organ I instancji uzyska zgodę strony na zawieszenie emerytury, o co winien organ stronę zapytać, będzie zobowiązany do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pod warunkiem, że spełnione będą wszystkie pozostałe przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 14 października 2021 r. sygn. akt I OSK 483/21). Z tych względów Sąd orzekając na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika strony będącego radcą prawnym