VIII SA/Wa 443/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "[...]" o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lipca 2008 r., [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia odmówić Stowarzyszeniu "[...]" przyznania prawa pomocy Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPPr Stowarzyszenie "[...]" zwróciło się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że Stowarzyszenie "[...]", w skład którego wchodzą osoby w większości bezrobotne powstało w celu ochrony praw mieszkańców przed despotyzmem miejscowych władz. Nie prowadzi ono żadnej działalności finansowej, nie posiada majątku i opiera się na społecznej pracy zarządu. Pismem z dnia [...] grudnia 2008 r. zobowiązano skarżące Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez udzielenie informacji w jaki sposób uzyskuje ono środki finansowe na realizację działalności, czy posiada majątek oraz w jakiej wysokości ustanowione są składki członkowskie. W odpowiedzi działający w imieniu Stowarzyszenia Prezes S.G. oświadczył, że aktualnie Stowarzyszenie ma 19 oficjalnych członków, którzy w większości są osobami mającymi na utrzymaniu dzieci, o bardzo niskich dochodach, dlatego też koszty działalności Stowarzyszenia (papier, tusz, kserokopie) ponosi Prezes S.G. Zatem w sytuacji osobistej członków Stowarzyszenia kwota 200 zł tytułem wpisu stanowi "spory wydatek". Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 9 stycznia 2009 r. odmówiono Stowarzyszeniu "[...]" przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] stycznia 2009 r. wnioskodawca złożył sprzeciw od przedmiotowego postanowienia, podnosząc – przytaczając różnorodne orzecznictwo sądowe – iż postanowienie o odmowie zwolnienia z wniesienia opłaty stanowi naruszenie wielu podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Jednocześnie wskazał, że "nie można dopuścić, aby nasza ciężka sytuacja materialna pozbawiła nas zagwarantowanego w art. 45 Konstytucji prawa do Sądu, na które z przyczyn finansowych nas nie stać". Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej u.p.p.s.a.) wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, prawo to może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Rozpatrując przedmiotową sprawę po złożonym przez skarżące Stowarzyszenie "[...]" sprzeciwie Sąd miał na względzie przepis art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika natomiast, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych (art. 199 i art. 214 u.p.p.s.a.). Do tych kosztów zalicza się opłaty sądowe stanowiące dochód budżetu państwa i zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 u.p.p.s.a.). Ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki. Zdaniem Sądu należy podnieść, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 61/04 i GZ 64/04, niepubl.). NSA podkreślił, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Pogląd ten należy również odnieść do wszystkich innych podmiotów, które prowadząc działalność publiczną, są stronami postępowań sądowych, w których ponoszenie kosztów jest typową konsekwencją ich prowadzenia. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Stowarzyszenie "[...]" jak wynika z akt sprawy jest zarejestrowanym stowarzyszeniem statutowym. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Zdaniem Sądu stwierdzenie, że skarżące Stowarzyszenie "[...]" nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania jest niewystarczające. Trzeba wziąć pod uwagę przede wszystkim to, iż Stowarzyszenie posiada 19 członków, którzy zgodnie z § 13 ust. 2 pkt c) statutu Stowarzyszenia "[...]" – mają obowiązek regularnego opłacania składek. Dlatego też samo stwierdzenie, iż są to osoby mające na utrzymaniu dzieci, w większości bezrobotni, w sytuacji gdy Sąd nie ma możliwości badania w niniejszym postępowaniu ich indywidualnej sytuacji finansowej i rodzinnej, jest niewystarczające dla wykazania, że skarżące Stowarzyszenie istotnie nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Ponadto Stowarzyszenie nie odniosło się w pełni do pisma Sądu z dnia [...] grudnia 2008 r. i nie wskazało, czy otrzymuje ono darowizny, zapisy, bądź środki z ofiarności publicznej. W związku z powyższym skarżące Stowarzyszenie, chcąc realizować swą regulaminową działalność, powinno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06), iż "przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku". W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Na marginesie należy zauważyć, iż dołączone do pisma z dnia [...] stycznia 2009 r. kserokopie postanowień Sądu zwalniające S.G. od kosztów sądowych nie mają odniesienia do niniejszego postępowania. Wówczas S.G. występował do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych jako osoba fizyczna, a w przedmiotowej sprawie z takim wnioskiem wystąpiło Stowarzyszenie "[...]" jako osoba prawna. Mając powyższe na względzie uznać należy, że stowarzyszenie nie wykazało, iż została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, pozwalająca na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Z tych względów, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.