VIII SA/Wa 456/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku S. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług postanawia : - odmówić przyznania prawa pomocy- We wniosku o przyznanie prawa pomocy S. J. podał, że wspólnie z żoną i trzema dorosłymi synami utrzymuje się z dochodu w wysokości [...] zł (wynagrodzenie żony – [...] zł, dochód skarżącego z gospodarstwa rolnego – [...] zł). Miesięczne bieżące wydatki (energia, gaz, woda, telefon, Internet, paliwo) określił na kwotę [...] zł. W wyniku wezwania do uzupełnienia wniosku skarżący złożył: 1) zaświadczenie, że na rachunku bankowym jego żony w okresie od marca do końca maja 2012 r. obroty wyniosły [...] zł (wpłaty PZU z tytułu odszkodowania za szkodę), 2) oświadczenie, że dorośli synowie pracują w gospodarstwie rolnym, ale nie uzyskują z tego tytułu dochodów, 3) zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia żony, z którego wynika, że wynosi ono [...] zł netto. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 w/w ustawy przysługuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przy czym sformułowanie "gdy wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie występującej z takim wnioskiem, natomiast do Sądu należy ocena wykazanych okoliczności. Zwolnienie od kosztów sądowych w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić tych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005 r., sygn. akt. FZ 794/04). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na pozostałych podatników. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. post. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i post. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04). Podkreślić również należy, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru powszechnego i winno być stosowane w szczególności w stosunku do osób bezrobotnych, bez majątku, czy też takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są całkowicie możliwości zdobycia środków do życia. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004r. , sygn. akt. OZ 862/04). Ze złożonego wniosku w żaden sposób nie wynika, aby sytuacja skarżącego miała znamiona takiej wyjątkowości, która kwalifikowałaby go do zastosowania instytucji prawa pomocy. Przede wszystkim nie wywiązał się on należycie z obowiązku wyjaśnienia sytuacji materialnej, bowiem nie złożył wymaganych wyciągów z rachunków bankowych (historii operacji) własnych i żony, przedstawiając jedynie zaświadczenie o wpływie na konto odszkodowania za szkodę. Niezależnie od tego z nadesłanych dokumentów wynika, że żona skarżącego uzyskuje stały dochód z tytułu zatrudnienia, natomiast on sam jest właścicielem [...] – hektarowego gospodarstwa rolnego. Nie są zatem małżonkowie osobami pozbawionymi środków utrzymania, a wobec nieprzedłożenia informacji o stanie konta trudno przyjąć, że zdolności płatnicze uniemożliwiają partycypowanie w kosztach sądowych. Nie sposób także przyjąć, że trzech dorosłych synów pozostaje na utrzymaniu skarżącego, bowiem nie wykazał on żadnych obiektywnych okoliczności (choroba, kalectwo itp.), które uniemożliwiałyby im podjęcie pracy. Uznać tym samym należy, ze skarżący nie wykazał, jakoby nie był w stanie bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny ponieść pełnych kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe na podstawie powołanych przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.