VIII SA/Wa 463/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak po rozpoznaniu w dniu 13 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu J. C. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 463/16 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] kwietnia 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległej opłaty eksploatacyjnej za wydobycie kopaliny postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł J. C. (dalej: skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach, zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Wskazał we wniosku, iż miesięczny dochód żony z tytułu zatrudnienia to ok. [...] zł, zaś córki - [...] zł. Oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności, majątku ruchomego czy nieruchomości. Posiada natomiast wierzytelności w wysokości ok. [...] mln zł, z czego [...] mln zł to wierzytelności sądowe, nieściągalne. Jego żona jest właścicielem ½ nieruchomości – domu ok. [...] m2 oraz samochodu [...] z 2009 r. Wyjaśnił, iż wydatki związane z utrzymaniem domu i rodziny pokrywa żona; wynoszą one miesięcznie: gaz - [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, woda – [...] zł, podatki – [...] zł, paliwo – [...] zł, telewizja, internet – [...]zł, pozostałe: żywność, lekarstwa, kosmetyki, środki czystości, wydatki związane ze szkołą i dodatkowymi zajęciami córki – [...] zł. We wniosku skarżący określił także niektóre wydatki związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, jednakże te zobowiązania jako przedsiębiorcy podlegają rozliczeniu w ramach rozliczenia kosztów działalności. Podał także, iż zaciągnął pożyczkę w [...] S.A. na kwotę [...] zł; kredyt w [...]Bank i [...] na kwotę [...] zł; jego zobowiązania wobec innych wierzycieli wynoszą [...] zł; zobowiązania leasingowe wynoszą [...] zł, a zobowiązania wobec pracowników [...] zł. Także te zobowiązania związane są z prowadzoną działalnością gospodarczą. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący złożył pismo, w którym oświadczył, iż z prowadzonej działalności gospodarczej w 2014 i 2015 r. osiągnął stratę. Poszczególne miesiące również nie przynoszą zysku, tylko stratę. Obecnie wszystkie płatności skarżącego przejęła spółka restrukturyzacyjna. Skarżący w związku z brakiem dochodu nie spłaca zobowiązań. Złożył nadto PIT-36L za 2014 (z wykazanym przychodem w kwocie [...] zł, kosztem uzyskania przychodu [...] zł i stratą [...] zł) i 2015 r. (z wykazanym przychodem w kwocie [...] zł, kosztem uzyskania przychodu [...] zł i stratą [...] zł), PIT-37 żony za 2014 i 2015 r., wyciąg z rachunku bankowego oraz faktury za gaz, wodę i energię elektryczną. Postanowieniem z 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 463/16 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 24 sierpnia 2016 r. (data nadania) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie, ponownie wnosząc o przyznanie prawa pomocy. Jako uzasadnienie powyższego podał, iż w sprawie wykazane zostało, iż uiszczenie wpisu od skargi przekracza jego możliwości finansowe. Zdaniem skarżącego, referendarz sądowy nieprawidłowo przyjął, że skoro wykazuje przychody z działalności gospodarczej, to posiada środki na uiszczenie wpisu. Nie uwzględniono bowiem, że skarżący działa w bardzo trudnej branży, która charakteryzuje się długimi terminami płatności, dużym odsetkiem firm bankrutujących i małymi marżami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisów dotyczących kosztów sądowych wynika natomiast, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych (art. 199 i art. 214 p.p.s.a.). Do tych kosztów zalicza się opłaty sądowe stanowiące dochód budżetu państwa i zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 p.p.s.a.). Ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki. Jednocześnie obowiązek wykazania okoliczności wskazujących na zasadność wniosku spoczywa na podmiocie występującym z takim wnioskiem, a do Sądu należy ocena złożonych w tym zakresie dokumentów i wyjaśnień. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd uznał, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki do jego pozytywnego rozstrzygnięcia, bowiem skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe ustalenie jest konsekwencją działań skarżącego, który pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wybiórczo udokumentował dochody i wydatki rodziny, nie przedstawiając m.in. dokumentu czy choćby oświadczenia, które określałoby jego dochód miesięczny z prowadzonej działalności gospodarczej, czy też wyciągu z rachunku bankowego skarżącego. Z wyciągu z rachunku bankowego w banku [...] za okres od [...] stycznia do [...] czerwca 2016 r. wynika, że miesięczny dochód rodziny - bez dochodu skarżącego - wynosi ponad [...] zł (wynagrodzenie żony skarżącego). W całości pokrywa on określone we wniosku wydatki ([...] zł). Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego w tym zakresie, że wykazana przez skarżącego strata za 2015 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku jakichkolwiek środków finansowych. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Jak wynika z postanowienia NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Tymczasem przychód roczny z działalności skarżącego w 2015 r. wyniósł ponad [...] zł, a on sam posiada wierzytelności na kwotę [...] mln zł. Nie można więc utożsamiać jego sytuacji majątkowej z sytuacją osób nieosiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód na granicy fizycznego przetrwania. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał swojej rzeczywistej sytuacji finansowej, wobec czego niemożliwym uczynił weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku środków finansowych, z których mógłby pokryć należności sądowe. W konsekwencji skarżący nie udowodnił, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.