VIII SA/Wa 466/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprawy z wniosku K. L. i A. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. L. i A. L. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia : - odmówić przyznania prawa pomocy- W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi K. i A. L. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu podali, że zamieszkują wspólnie z rodzicami, a na utrzymaniu mają małoletnią córkę. Dochód małżonków z tytułu umowy o pracę wynosi [...] zł. W części wniosku obejmującej majątek wymienili dwa domy o łącznej wartości [...] zł, gospodarstwo rolne – [...] ha oraz samochód osobowy [...] o wartości [...] zł. Pismem z dnia 1 lipca 2016 r. zobowiązano skarżących do uzupełnienia wniosku poprzez złożenia zaświadczeń o wysokości wynagrodzenia, zeznań podatkowych za 2015 r., wyciągów z rachunków bankowych, wyjaśnienie w jakim zakresie rodzice ponoszą koszty utrzymania, wyjaśnienie, czy otrzymują dopłaty do posiadanej nieruchomości rolnej oraz udokumentowania wydatków na bieżące utrzymanie. W odpowiedzi nadesłali decyzję o ustaleniu wysokości podatku rolnego, kartę lokalu mieszkalnego, fakturę ze energię oraz wygenerowane elektronicznie potwierdzenie czterech przelewów z rachunku bankowego. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy przysługuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przy czym sformułowanie "gdy wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie występującej z takim wnioskiem natomiast do referendarza sądowego bądź Sądu należy ocena wykazanych okoliczności. Zwolnienie od kosztów sądowych w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą ich uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005 r., sygn. akt. FZ 794/04). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na pozostałych podatników. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. post. SN. z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84 i post. NSA z dnia 10.01.2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Podkreślić również należy, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru powszechnego i winno być stosowane w szczególności w stosunku do osób samotnych, bez majątku, czy też takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są całkowicie możliwości zdobycia środków do życia. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004 r., sygn. akt. OZ 862/04). Przede wszystkim zauważyć należy, że skarżący nie wywiązali się w pełni z obowiązku wyjaśnienia własnej sytuacji materialnej, bowiem do chwili rozpoznania wniosku nie przedłożyli zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, wyciągów z rachunku bankowego zawierających historię operacji, ani zeznań podatkowych. Nie wyjaśnili, czy wspólnie zamieszkujący rodzice ponoszą i w jakim zakresie koszty utrzymania domu, nie wyjaśnili jakie dochody (w tym dopłaty unijne) otrzymują do [...] – hektarowego gospodarstwa rolnego. Wobec takiej postawy skarżących brak jest możliwości obiektywnej oceny złożonego wniosku, skarżący bowiem mimo wezwania nie wykazali, by istotnie znajdowali się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych, jak również ustanowienie pełnomocnika w sprawie. Z uwagi na powyższe na podstawie powołanych przepisów oraz art. art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.