VIII SA/Wa 472/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), Sędzia WSA Marek Wroczyński, Protokolant specjalista Mariola Pronobis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2020 r. w Radomiu sprawy ze skargi J. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2019 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2019 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes KRUS, organ), działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 299 ze zm., dalej: u.u.s.r.) oraz rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z 18 grudnia 2013 r. w sprawie zastosowania art. 107 i art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. Urz. UE.L. 352) zmienionego rozporządzeniem (UE) 2019/316 z 21 lutego 2019 r. (Dz. U.L. 51 I/1 z 22 lutego 2019 r., dalej: rozporządzenie nr 1408/2013) - odmówił J. B. (dalej: strona, skarżący, wnioskujący) umorzenia należności za okres od 2 kwietnia 2014 r. do 4 grudnia 2018 r. w kwocie [...] zł w tym: - na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w kwocie [...] zł; - na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w kwocie [...] zł. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia: W dniu [...] stycznia 2019 r. skarżący zwrócił się do organu o umorzenie należności za okres od 2 kwietnia 2014 r. do 4 grudnia 2018 r. w kwocie [...] zł. Do wniosku dołączył karty informacyjne o przebywaniu w Centrum Rehabilitacji Rolników w [...] w 2016 r., w [...] w 2013 r. oraz w [...] w 2009 r., zaświadczenia lekarskie z [...] stycznia 2018 r. oraz z [...] lipca 2011 r., kartę informacyjną porady ambulatoryjnej z [...] stycznia 2019 r., oświadczenie o wystąpieniu w gospodarstwie rolnym klęski suszy w 2015 r., oświadczenie o powstałych szkodach w gospodarstwie rolnym spowodowanych przez zwierzynę leśną w 2013 r., oświadczenie o wystąpieniu w gospodarstwie rolnym klęski wymarznięcia w 2012 r. oraz oświadczenie o wystąpieniu w gospodarstwie rolnym klęski powodzi w 2010 r. Z dokonanych w toku postępowania ustaleń wynikało, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,47 ha fizycznych, co stanowi 1,30 ha przeliczeniowych oraz współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,11 ha fizycznych, co stanowi 3,16 ha przeliczeniowych. Ubezpieczeniu społecznemu rolników podlega od 1 stycznia 1984 r. do nadal. Skarżący osiąga dochody miesięczne z gospodarstwa rolnego w wysokości około [...] zł oraz korzysta z dopłat Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR), tj. za 2017 r. w kwocie [...] zł. Wydatki na niezbędne potrzeby bytowe strony wynoszą około [...] zł miesięcznie. Oszacowana na podstawie danych GUS wartość użytkowanych przez skarżącego gruntów wynosi [...] zł. (11,58 ha fizycznych x [...] zł), a więc wielokrotnie przekracza kwotę zadłużenia wobec KRUS. Roczny przychód z użytkowanego gospodarstwa rolnego według danych GUS wynosi zaś [...] zł. (oszacowane na podstawie przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2017 r., podanego w obwieszczeniu Prezesa GUS z 21 września 2018 r., który wynosił 3.399 zł., tj. 4,46 ha przeliczeniowych x 3.399 zł). Dokonując analizy sytuacji strony organ powołał art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. oraz przepisy rozporządzenia nr 1408/2013 w zakresie przyznawania przedsiębiorcom pomocy de minimis. Zdaniem Prezesa KRUS występujące klęski żywiołowe w gospodarstwie skarżącego w latach 2010 r., 2012 r., 2013 r. i 2015 r. wprawdzie uszczupliły jego budżet i niewątpliwie miały wpływ na chwilowe pogorszenie się sytuacji materialno-bytowej, lecz nie stanowią podstawy do umorzenia zadłużenia z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników. Nadto wskazano, że okres, w którym wystąpiły wskazane w gospodarstwie klęski żywiołowe, nie pokrywa się w pełni z okresem, którego dotyczy wniosek o umorzenie. Odnosząc się zaś do przedłożonych zaświadczeń lekarskich organ wywiódł, że wskazują one na problemy zdrowotne, jednakże nie dają podstawy do stwierdzenia, że stan ten uniemożliwia spłatę zadłużenia. Skarżący nie przedstawił również jakichkolwiek dokumentów wydatkowych bądź kosztowych wskazujących na niemożność uiszczenia zaległych składek na rzecz KRUS. Nie przedstawił także informacji o członkach rodziny zamieszkujących wspólnie w gospodarstwie domowym i ich sytuacji osobistej wskazującej np. na szczególne potrzeby i wydatki bytowe lub zdrowotne. Prezes KRUS wskazał, że stan zdrowia skarżącego analizowany był przez Komisję Lekarską KRUS, która rozpatrywała wniosek z [...] lipca 2014 r. o rentę rolniczą. Komisja Lekarska KRUS orzeczeniem z [...] września 2014 r. nie uznała trwałej lub okresowo całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. W związku z tym decyzją z [...] października 2014 r. odmówiono skarżącemu prawa do renty rolniczej. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze strona domagała się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji zarzucając, że jest ona nietrafna i krzywdząca. Stanowisko Prezesa KRUS godzi w interes majątkowy oraz egzystencję skarżącego i jego rodziny. Skarżący powtórzył treść wniosku, a mianowicie, że utrzymuje się z niewielkiego gospodarstwa rolnego o niskich dochodach, które w minionych latach dotknęły klęski żywiołowe, wskutek których znalazł się w tragicznej sytuacji materialnej, bez środków do życia. Ponadto przewlekle choruje, nie posiada dodatkowych źródeł dochodu i żyje w niedostatku. W rodzinie skarżącego jest konflikt, który uniemożliwia mu prawidłowe prowadzenie gospodarstwa i godne życie. Skarżący wyjaśnił, że zadłużenie w KRUS z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników zostało spowodowane nieprzewidzianymi okolicznościami i zdarzeniami losowymi, na które nie miał wpływu. Końcowo podał, że nigdy nie korzystał z pomocy de minimis w sektorze gospodarski rolnej. W odpowiedzi na skargę, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji, Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie. Dodatkowo organ wyjaśnił, że wielokrotnie dokonywał w oparciu o art. 41b u.u.s.r. odpisu należności przedawnionej: - za okres od 1 kwartału 1990 r. do 2 kwartału 1997 r.; - za okres od 1 kwartału 1998 r. do 1 kwartału 1999 r.; - za okres od 4 kwartału 1999 r. do 3 kwartału 2001 r.; - za okres od 3 kwartału 2011 r. do 4 kwartału 2012 r.; - za okres od 2 kwartału 2013 r. do 4 kwartału 2013 r. Dodatkowo decyzją z [...] listopada 1997 r. umorzono wnioskującemu składkę za 4 kwartał 1997 r. w wysokości [...] zł. Wobec stale rosnącego zadłużenia na koncie płatnika, [...] sierpnia 2011 r. skierowane zostały do Urzędu Skarbowego w [...] tytuły egzekucyjne dotyczące okresu zalegania od 4 kwartału 2001 r. do 4 kwartału 2010 r. Ponadto wszczęto postępowanie o zabezpieczenie należności poprzez wpis hipoteki przymusowej w księdze wieczystej nieruchomości rolnej będącej własnością skarżącego. W dniu [...] listopada 2018 r. wydano decyzję (znak: [...]) poprzedzającą wpis hipoteki przymusowej w związku z zaległościami za okres od 2 kwartału 2014 r. do 4 kwartału 2018 r. w kwocie [...] zł. Od powyższej decyzji skarżący złożył w dniu [...] stycznia 2019 r. odwołanie do Sądu Okręgowego w R.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy ani przepisów prawa materialnego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Użyty w przywołanej regulacji zwrot "może" oznacza, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., I SA/Gd 1507/00, publ. CBOSA). Sąd ocenia więc sposób przeprowadzenia postępowania w sprawie, a w szczególności: czy organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, respektując treść zasady prawdy obiektywnej, czy uwzględnił wszystkie okoliczności danej sprawy, czy umożliwił stronie czynny udział w postępowaniu oraz czy uzasadnił należycie wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Z uwagi na powyższe, dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia szczególne znaczenie ma więc uzasadnienie decyzji. W razie stwierdzenia braku przesłanek do umorzenia zadłużenia konieczne jest uzasadnienie stanowiska, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty. Negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i prawa, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją (por. wyrok WSA w Poznaniu z 22 sierpnia 2018 r., III SA/Po 340/18, publ. CBOSA). Oceniając zaskarżoną decyzję według kryterium zgodności z prawem, Sąd nie znalazł dostatecznych podstaw do postawienia organom orzekającym w sprawie zarzutu naruszenia norm materialnoprawnych lub proceduralnych, które wymagałoby wyeliminowania kwestionowanego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. W szczególności zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został oceniony zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Ustalenia poczynione przez organ i wnioski z nich płynące, wbrew zarzutom strony, nie noszą cechy dowolności i są zgodne z zasadami logicznego rozumowania. W ocenie Sądu Prezes KRUS dokonał także prawidłowej wykładni art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. oraz prawidłowej interpretacji wskazanej w nim przesłanki ważnego interesu. Przypomnieć należy, że podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia możliwe jest w przypadku uzasadnionym ważnym interesem zainteresowanego, a okolicznościami, które w tym wypadku muszą być brane pod uwagę są możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego. Pojęcie ważnego interesu zainteresowanego nie zostało przez ustawodawcę ściśle zdefiniowane, co oznacza konieczność dokonania jego wykładni przez organ w konkretnej indywidualnej sprawie, w świetle całokształtu okoliczności sprawy. Ważny interes zazwyczaj występuje w sytuacjach szczególnych, w których niemożność uregulowania należności spowodowana jest przypadkami losowymi, np. klęski żywiołowe powodujące utratę majątku, trwałą niezdolność do pracy, choroba, niepełnosprawność. Chodzi zatem o sytuacje, które charakteryzują się nieprzewidywalnością i niezależnością od sposobu postępowania zobowiązanego. Przy ocenie zaistnienia omawianej przesłanki należy przede wszystkim rozważać zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych na poziomie niezbędnego minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Dalej organ powinien porównać stwierdzoną sytuację materialną skarżącego z wysokością zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zestawić wysokość dochodu z niezbędnymi kosztami utrzymania w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku (por. wyrok NSA z 13 października 2017 r., II GSK 179/16, publ. CBOSA). W sprawie niniejszej skarżący powoływał się na trudną sytuacją życiową spowodowaną klęskami dotykającymi jego gospodarstwo rolne, przewlekłymi chorobami oraz konfliktem rodzinnym. Sąd podziela ocenę organu, że okoliczności te nie świadczą o zaistnieniu po stronie skarżącej ważnego interesu. Powtórzyć należy za organem, że skarżący otrzymuje stały, miesięczny dochód w kwocie [...] zł, dodatkowo pobiera dotacje do gruntów z ARiMR. Co istotne, z zaskarżonej decyzji wynika, że skarżący osiągnął wiek emerytalny, w związku z czym winien podjąć czynności (złożyć wniosek) zmierzające do uzyskania emerytury rolniczej, która niewątpliwie wpłynęłaby na poprawę jego możliwości płatniczych. Oceniając zasadność odmowy umorzenia należności nie sposób pominąć i tego, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,47 ha fizycznych, co stanowi 1,30 ha przeliczeniowych oraz współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,11 ha fizycznych, co stanowi 3,16 ha przeliczeniowych, którego szacunkowa wartość wynosi [...] zł. Gospodarstwo to może przynosić realny dochód. Jeżeli stan zdrowia skarżącego nie pozwala na osobistą pracę w nim, to w interesie strony jest podjęcie działań, w wyniku których uzyskałby z niego jak największy zysk. Sąd nie neguje faktu, że obecnie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, niemniej jako przeciwwagę dla tego argumentu wskazać należy na możliwości płatnicze skarżącego, wynikające z możliwości zaspokojenia z ww. majątku, tj. gospodarstwa rolnego. Organ słusznie zwrócił uwagę i na to, że skarżący przez wiele lat nie podejmował żadnych działań celem zmniejszenia zadłużenia. Sąd w wątpliwość poddaje twierdzenie skarżącego, że niemożność opłacania składek spowodowany był klęskami żywiołowymi, jakie doznało jego gospodarstwo. Skarżący wskazuje bowiem, że pierwsza z klęsk wystąpiła w 2010 roku, tymczasem zaległości w opłacaniu składek dotyczą już 2003 roku. Na tę okoliczność powołał się Prezes KRUS wskazując, że do powstania przedmiotowych należności doszło na skutek wieloletniego niepłacenia składek w sytuacji, gdy organ wielokrotnie monitował skarżącego, przynaglał go do zapłaty, umarzał zaległości oraz odstępował od ich egzekwowania na skutek przedawnienia. Nie można tracić z pola widzenia także i tego, że wierzycielem dłużnika jest KRUS – instytucja finansów publicznych, która prowadzi ubezpieczenia emerytalno-rentowe, wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie dla rolników. Z tych względów KRUS musi przywiązywać szczególną wagę do należnych mu pieniędzy. Okoliczność ta nie jest bez znaczenia, albowiem organ ma obowiązek uwzględnić - z jednej strony możliwości płatnicze zobowiązanego, a z drugiej - stan finansów funduszu emerytalno-rentowego i składkowego. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, organ prawidłowo rozważył sytuację zobowiązanego i jego możliwości płatnicze oraz ocenił, że w badanej sytuacji nie jest zasadne umorzenie należności za okres od 2 kwietnia 2014 r. do 4 grudnia 2018 r. w kwocie [...] zł. Jest oczywiste, że konieczność uiszczenia należności pociągnie za sobą przejściowe pogorszenie sytuacji skarżącego. Skarżący ma jednak możliwość poprawy stanu swoich finansów m.in. poprzez złożenie wniosku o przyznania emerytury rolniczej oraz odpłatne wydzierżawienie lub sprzedaż należącego do niego gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności. Organ jasno i logicznie przedstawił argumenty przemawiające za odmową umorzenia pozostałej do spłaty należności. Argumenty przytoczone przez Prezesa KRUS znajdują oparcie w zebranym materiale i są przekonujące. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.