VIII SA/Wa 473/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna /sprawozdawca/, Sędzia WSA Leszek Kobylski, Protokolant Referent Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2011 r. sprawy ze skargi [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz skarżącej [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1.1. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: "Dyrektor ARiMR" lub "organ drugiej instancji") z [...] lutego 2011 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję nr [...] Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (dalej: "Kierownik ARiMR" lub "organ pierwszej instancji") z [...] grudnia 2010 r. o odmowie przyznania "[...]" spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B., (zwanej dalej: "skarżącą", "Spółką") pomocy z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2007, dalej: "płatność ONW". Jako podstawę prawną decyzji Kierownik ARiMR wskazał, m.in. przepisy art. 104 oraz 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: "Kpa") oraz § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r. Nr 68, poz. 448; dalej: "rozporządzenie ONW") w związku z art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007 r. Nr 64, poz. 427 ze zm.). 1.2. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, akceptując w całości decyzję organu pierwszej instancji, Dyrektor ARiMR szczegółowo przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Wskazał, że w dniu [...] maja 2007 r. do organu wpłynął, złożony na podstawie § 5 ust. 2 rozporządzenia ONW wniosek skarżącej o przyznanie płatności ONW na rok 2007. Wniosek obejmował deklarację gruntów na szeregu działek rolnych do przyznania płatności ONW, położonych w kilku województwach. Ponadto w dniu [...] czerwca 2008 r. do organu I instancji wpłynęły wnioski spółek cywilnych: "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", oraz spółki z o.o. "[...]", jak również w dniu [...] września 2009 r. spółki cywilnej "[...]" o przyznanie jednolitej płatności obszarowej lub płatności uzupełniającej (w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego) oraz płatności ONW (w przypadku przeniesienia posiadania wszystkich działek rolnych lub ich części położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania), w których spółki te zawnioskowały o wstąpienie przez nie na miejsce "[...]" sp. z o.o. do toczącego się postępowania w zakresie przyznania płatności (bezpośrednich oraz ONW) na 2007 rok. Na podstawie dołączonych do wniosków dokumentów, w szczególności porozumienia w sprawie przeniesienia posiadania nieruchomości rolnych z dnia [...] kwietnia 2008 r. oraz oświadczenia przejmującego posiadanie działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW z dnia [...].04.2008 r., Dyrektor ARiMR podniósł, iż z dniem [...] kwietnia 2008 r., wskazane spółki cywilne oraz spółka z o.o. przejęły w posiadanie nieruchomości rolne objęte wnioskiem. Z powyższego organ II instancji wyprowadził wniosek, iż skarżąca w dniu [...] kwietnia 2008 r. przekazała posiadanie wszystkich gruntów rolnych, zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2007 1.3. W dalszej części uzasadnienia, Dyrektor ARiMR ograniczył swoje wywody do wskazania przepisów obowiązującego prawa, które w jego ocenie znajdują zastosowanie w sprawie niniejszej. Powołując zatem § 6 ust. 1-5 Rozporządzenia ONW wskazał, iż jeżeli nastąpi przeniesienie posiadania wszystkich położonych na obszarach ONW działek rolnych lub ich części zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW na rzecz innego podmiotu, w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność ONW przysługuje temu podmiotowi: 1. jeżeli przeniesienie posiadania miało miejsce nie później niż do dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie przyznania płatności ONW; 2. na wniosek tego podmiotu złożony do dnia wydania decyzji administracyjnej w sprawie przyznania płatności ONW. Oznacza to zdaniem organu, że przekazując gospodarstwo rolne, przekazujący nie spełnia warunku do przyznania płatności ONW. Natomiast warunkiem przyznania tych płatności przejmującemu jest m.in. dokonanie przekazania nie później niż do dnia wydania decyzji w sprawie przyznania płatności ONW, na wniosek przejmującego złożony do dnia wydania decyzji w sprawie przyznania płatności ONW. Wnioski takie, w ocenie organu zostały złożone w sprawie przez przejmujące spółki cywilne do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B., tym samym zostały spełnione wymagania wynikające z § 6 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2-3 Rozporządzenia ONW. Istotnym jest również, jak wskazał organ, iż przejmujący złożył oświadczenie o objęciu w posiadanie gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Następnie powołując się również na treść § 6 ust. 3 pkt 2 tego samego rozporządzenia organ podniósł, iż w jego ocenie zwrot "przeniesienie posiadania działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW" oznacza, iż przeniesienie posiadania dotyczy działek rolnych położonych na obszarach ONW bądź działek rolnych, których część znajduje się na obszarach ONW. Przepis ten, zdaniem organu umożliwia przekazanie płatności, o którą ubiega się przekazujący gospodarstwo przez przyjmującego. Jednakże umowa, o której mowa we wskazanym powyżej przepisie winna obejmować działki ewidencyjne, które zostały zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności przez przekazującego. Tylko w takiej sytuacji według organu może nastąpić przejęcie płatności, o które ubiegał się przekazujący. Organ odwoławczy wskazał również na przepisy art. 74 ust. 2-3 oraz 4a Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w Rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.04 r., str. 18 z późn. zm.), z którego m.in. zdaniem organu wynika, że wszystkie prawa i obowiązki przekazującego, wynikające ze stosunku prawnego między przekazującym, a właściwym organem, powstałe na skutek złożenia wniosku o pomoc przechodzą na przejmującego. Wskazane przepisy organ uznał za mające zastosowanie w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy. Dyrektor ARiMR stwierdził również, że istotne znaczenie dla sprawy ma fakt, iż zgodnie z § 6 ust. 5 powołanego rozporządzenia, w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego, w postępowaniu w sprawie przyznania płatności przejmujący wstępuje w miejsce przekazującego. Oznacza to zatem w opinii tego organu, iż wszystkie prawa i obowiązki przekazującego wynikające ze stosunku prawnego między przekazującym, a właściwym organem powstałe na skutek złożenia wniosku o pomoc, wszelkie działania niezbędne do przyznania pomocy i wszystkie deklaracje złożone przez przekazującego przed przekazaniem przechodzą na przejmującego. 2. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Spółka, reprezentowana przez P. M. wniosła o uchylenie decyzji obydwu instancji w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym ewentualnego zastępstwa procesowego. Skarżąca powołując te same argumenty co we wniesionym uprzednio odwołaniu wskazała, iż przeniesienie posiadania gruntów, które nastąpiło po zakończeniu roku kalendarzowego nie ma jakiegokolwiek znaczenia dla prawa do przyznania płatności dla użytkującego przez cały kalendarzowy rok grunty rolne. Autor skargi podniósł, iż płatności są ściśle związane z konkretnym rokiem kalendarzowym. Powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie, wskazując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o sygnaturze akt VIII SA/Wa 842/09. 3. W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR wniósł o jej oddalenie. Powtórzył dotychczas prezentowaną argumentację. Dodatkowo wskazał, że zasadny jest wniosek, iż skarżąca wyzbyła się prawa do przyznania płatności na 2007 r. w całości przekazanej poszczególnym podmiotom. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie. 4.1. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Dokonując kontroli decyzji w tak określonym zakresie Sąd doszedł do przekonania, iż skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja naruszają prawo w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. 4.2. Istotę sporu w przedmiotowym postępowaniu stanowi ustalenie, czy skarżąca – [...] sp. z o.o. z siedzibą w B. spełniła ustawowe warunki przyznania pomocy finansowej do przyznania płatności ONW na 2007 r., w szczególności, czy wpływ na prawo do przyznania pomocy finansowej miała dokonana w 2008 r. zmiana stanu faktycznego sprawy polegająca na przeniesieniu posiadania gruntów rolnych. 4.3. Przechodząc do meritum sprawy, Sąd wskazuje, iż zgodnie z treścią § 2 rozporządzenia ONW, płatność ONW przyznaje się rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001: 1. który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia; 2. jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez tego rolnika działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (normami), określonymi w przepisach o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, wynosi co najmniej 1 ha; 3. do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, wynoszącej nie więcej niż 300 ha; 4. jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Zgodnie zaś z postanowieniami § 5 ust. 2 rozporządzenia ONW, wniosek o przyznanie płatności ONW składa się co roku, do kierownika biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę rolnika w terminie określonym do składania wniosków o przyznanie płatności w rozumieniu przepisów o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej. W myśl zaś art. 18 ust. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (Dz. U. z 2007 r. Nr 35, poz. 217 ze zm.) wniosek o przyznanie płatności obszarowych składa się w terminie od dnia 15 marca do dnia 15 maja. Decyzja dotycząca płatności ONW powinna być wydana do dnia 1 marca roku następującego po roku, w którym złożono wniosek (§ 5 ust. 5). Płatność jest wypłacana do dnia 30 czerwca roku następującego po roku, w którym został złożony wniosek (§ 5 ust. 7). Złożony wniosek zgodnie z postanowieniami § 5 ust. 3 i 4 rozporządzenia ONW może być wycofany w całości lub części, rolnikowi przysługuje także prawo dokonania zmian we wniosku. Analiza powyższych przepisów wskazuje, że płatność ONW jest ustalana w relacji do danego roku kalendarzowego i jak wynika z art. 28 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 wypłacana w terminie od dnia 1 grudnia roku, w którym złożono wniosek, do dnia 30 czerwca następnego roku. Stan posiadania połączonego z utrzymywaniem gospodarstwa w dobrej kulturze rolnej powinien więc trwać przez cały rok objęty wnioskiem o płatności. Tym samym, w ocenie Sądu decyzja w sprawie płatności ONW powinna, co do zasady uwzględniać stan faktyczny zaistniały do końca roku kalendarzowego, którego płatność dotyczy. Powołane przepisy dopuszczają wprawdzie możliwość wydania decyzji po zakończeniu roku kalendarzowego, za który przyznawana jest płatność ONW (do dnia 1 marca), ale w oparciu o stan faktyczny istniejący na koniec roku kalendarzowego wymienionego we wniosku. Powyższe stanowisko znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności w wyroku NSA z dnia 18 grudnia 2008 r., II GSK 559/08. Wyrażone tam poglądy Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową skargę w całości podziela. Zdaniem NSA, nawet zmiany stanu faktycznego zaistniałe po terminie, który łączy się co do zasady z zakończeniem wykonywania na gruntach rolnych czynności przez producenta rolnego, nie stanowią przeszkody do wypłaty płatności. Poglądy te, jakkolwiek wyrażone przez NSA na tle poprzednio obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, ze względu na podobieństwo regulacji prawnej, zachowują aktualność także pod rządami obecnie obowiązującego rozporządzenia, gdyż odpowiednie przepisy rozporządzenia obowiązującego w czasie istotnym dla sprawy są takie same jak rozporządzenia z 14 kwietnia 2004 r. Złożony w niniejszej sprawie przez skarżącą wniosek odnosił się do płatności ONW za 2007 rok, natomiast zmiana stanu faktycznego dokonana została po zakończeniu roku kalendarzowego, której dotyczył wniosek producenta, bowiem zaistniała ona dopiero w kwietniu 2008 r. Poza sporem w przedmiotowym postępowaniu pozostaje fakt, że skarżąca była posiadaczem działek rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW na 2007 rok w dacie złożenia tego wniosku. Bezspornym jest również, iż z dniem [...] kwietnia 2008 r. skarżąca przeniosła na rzecz innych podmiotów posiadanie nieruchomości rolnych wskazanych we wniosku na 2007 r. Do tego jednak czasu - co należy uznać za bezsporne, skarżąca była w posiadaniu przedmiotowych gruntów. Oceniając przez pryzmat wskazanych wyżej okoliczności uprawnienie skarżącej do płatności ONW za 2007 rok stwierdzić należy, iż do daty przeniesienia posiadania działek co do zasady spełniała ona przesłanki, od których przepisy ustawy uzależniały nabycie wskazanego prawa. Wreszcie bezspornym jest i to, że w dacie wydania pierwszej decyzji w sprawie skarżąca nie posiadała już gruntów, które wcześniej zadeklarowała we wniosku. Należy mieć też na uwadze, iż decyzja w niniejszym postępowaniu została wydana dopiero w dniu [...] grudnia 2010 r. Tak więc, zwłoka organu w wydaniu decyzji wynosiła ponad 2 lata, czym niewątpliwie uchybiono art. 12 Kpa (zasada szybkości postępowania). Zdaniem Sądu zmiana stanu fatycznego sprawy zaistniała po upływie roku kalendarzowego, w odniesieniu do którego skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności ONW, oceniana w dniu wydania decyzji (tj. [...] grudnia 2010 r.) nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania prawa do wnioskowanej przez skarżącą płatności. Skarżąca miała bowiem prawo, spełniając ustawowe warunki, złożyć wniosek o przyznanie płatności ONW za 2007 rok, przysługiwało jej także uprawnienie do przeniesienia w następnym już, bo w 2008 r., posiadania gruntów rolnych na rzecz innych podmiotów (por. wyrok NSA z 18 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 559/08; wyrok WSA w Gliwicach z 6 października 2009 r. sygn. akt III SA/GL 390/09). Na stan posiadania zadeklarowanych we wniosku gruntów rolnych nie miało wpływu przeniesienie posiadania tych gruntów, bowiem czynności w tym zakresie podjęte zostały już po upływie roku kalendarzowego, na który wnioskowano o przyznanie płatności. Również data wydania decyzji nie może być tu rozstrzygająca, szczególnie zaś na gruncie niniejszej sprawy, gdzie zwlekano z wydaniem stosownej decyzji ponad 3 lata. Z żadnego przepisu prawa nie wynika bowiem, że rolnik – producent rolny musi być posiadaczem gruntów rolnych, aż do dnia wydania decyzji przez organ, zaś wydanie decyzji z uchybieniem ustawowych terminów nie może rodzić negatywnych konsekwencji dla skarżącej. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organy winny mieć na uwadze powołaną wyżej argumentację Sądu i przyjąć za miarodajny moment stan posiadania spornych gruntów z końca 2007 roku. Na marginesie wyjaśnić tylko należy, że kwestie dotyczące przeniesienia posiadania przedmiotowych gruntów, skuteczności bądź nieskuteczności oświadczeń tych podmiotów, nie mają żadnego znaczenia dla sprawy dotyczącej przyznania skarżącej płatności ONW za 2007 r. Mogą zaś one mieć znaczenie w odrębnym postępowaniu, dotyczącym ewentualnego zwrotu przyznanych płatności dla skarżącego (co nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie) z powodu braku kontynuacji zobowiązania ONW w latach następnych przez podmioty, które przejęły w 2008 r. jej grunty. Mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a.