VIII SA/Wa 474/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna (sprawozdawca), Sędzia WSA Marek Wroczyński, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Krawczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 6 maja 2025 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy i Miasta [...] z 12 marca 2025 znak: [...]. Pan E. R. (dalej: Skarżący) wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: Kolegium lub SKO) z 6 maja 2025 r. znak: [...]. Decyzją tą wydana na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024r. poz.572, dalej: k.p.a.) została utrzymana w mocy decyzja z dnia 12 marca 2025r., znak: [...] wydanej z upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta G, przez Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G,: 1/ odmawiająca umorzenia kwoty 36 763,76 zł nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, 2/ uznająca do spłaty nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 34532,75 zł pomniejszony w wyniku potrąconych z ZUS rat na kwotę 2 231,01 zł, 3/ rozkładająca pozostałą do spłaty kwotę 34 532,75 zł nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego na raty po 250,00 zł miesięcznie, do całkowitej spłaty zadłużenia. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: Decyzją z dnia 27 listopada 2006 r., przyznany został Panu E. R. zasiłek pielęgnacyjny od 1 listopada 2006r. na stałe w kwocie 153,00 zł miesięcznie. Kolejną decyzją z dnia 28 listopada 2018r. zmieniona została wysokość przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego do kwoty 184,42 zł miesięcznie, w okresie od dnia 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019r. i do kwoty 215,84 zł miesięcznie od 1 listopada 2019 r. Przy decyzji tej nie pouczono Skarżącego, że świadczenie to nie przysługuje w przypadku uzyskania dodatku pielęgnacyjnego. W dniu 22 sierpnia 2024 r. Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w G, dokonał sprawdzenia informacji o uprawnieniu Pana E. R. do dodatku pielęgnacyjnego i ustalił, że ma on ustalone prawo do wymienionego wyżej świadczenia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od dnia 1 listopada 2006 r. Następnie organ podał, że w związku z posiadaniem przez stronę uprawnień do pobierania dodatku pielęgnacyjnego, decyzją z dnia 13 września 2024r. uchylił decyzję własną z dnia 27 listopada 2006 r., znak: [...] o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego. E.R.pismem z 11 stycznia 2025 r. wniósł o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Następnie Burmistrz Miasta I Gminy G. decyzją z 12 marca 2025 r.: odmówił umorzenia kwoty 36 763,76 zł nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego; uznał do spłaty nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 34 532,75 zł pomniejszony w wyniku potrąconych z ZUS rat na kwotę 2231,01 zł, pozostałą do spłaty kwotę 34 532,75 zł nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego rozłożył na raty miesięczne po 250 zł. Organ I instancji uznał, że sytuacja rodziny Skarżącego, w tym zdrowotna, dochodowa jest trudna, ale nie na tyle, żeby w ogóle nie dokonywać spłaty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Od decyzji tej Skarżący wniósł odwołanie, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art.77 oraz art. 80 k.p.a. oraz naruszenie art. 30 ust.3 i 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżący podnosił, że zasiłek pielęgnacyjny pobierał nie będąc świadomy, że jest on mu nienależny. Działał bowiem w przekonaniu, że organ wypłacający świadczenie weryfikuje na bieżąco uprawnienie do wypłaty tego świadczenia. Podkreślił, że nie sposób zgodzić się z organem, że został prawidłowo pouczony, iż wypłacany mu zasiłek pielęgnacyjny jest zbiegiem wypłaty dwóch takich samych świadczeń. Informacje zawarte we wniosku na zasiłek pielęgnacyjny, które podpisał i zawarte w nim pouczenie nie były dla niego zrozumiałe. Zarzucił też, że Organ I instancji pominął kwestię przedawnienia. Kolegium rozpatrując odwołanie dokonało ponownej oceny sprawy. Przyjęło stan faktyczny co do pobierania zasiłku i utraty prawa do tego zasiłki w drodze uchylenia decyzji o jego przyznaniu na podstawie decyzji organu pierwszej instancji z dnia 13 września 2024r. SKO wskazało, że zgodnie z art.16 ust.6 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024r. poz.323 ze zm., zwanej dalej: ustawą lub u.o.ś.r.), zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W konsekwencji w art.16 ust.7 ustawy ustawodawca stwierdził, że osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Natomiast zgodnie z art.16 ust.8 ustawy, przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust.7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych. Zdaniem SKO na gruncie art.16 ust.6-8 ustawy, wyłączona jest możliwość wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie świadczeń nienależnie pobranych i ich zwrotu na podstawie art. 30 ust.2 ustawy. To zaś prowadzi do wniosku, że w sytuacji opisanej w art. 16 ust. 7 ustawy, nie znajduje zastosowania zasada, że dla ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. To samo dotyczy kwestii przedawnienia nienależnie pobranego świadczenia, o czym mowa w art. 30 ust.3 ustawy, zgodnie z którym należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna. W przypadku nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego decyzji nie wydaje się. Zgodnie z merytoryczną regułą kolizyjną, wyrażaną formułą lex specialis derogat legi generali. procedura zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, opisana w art. 16 ust. 7 i 8 ustawy, wyłącza możliwość prowadzenia na podstawie art. 30 ustawy postępowania administracyjnego w celu ustalenia nienależnego pobrania tego świadczenia i zobowiązania do jego zwrotu oraz wydania w tym zakresie decyzji. Dalej Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę decyzji w sprawie zastosowania ulg w spłacie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych stanowi art.30 ust.9 ustawy. Z powyższego przepisu wynika, że stosowanie wymienionych w nim ulg możliwe jest w sytuacji zaistnienia szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny. Dalej SKO oceniło sytuacje 2-osobowej rodziny Skarżącego. Skarżący legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Żona Skarżącego legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu lekkim. Skarżący leczy się z powodu zwyrodnienia kręgosłupa. W 2006r. przeszedł operację kręgosłupa i od tego czasu nieustannie poddaje się rehabilitacji. Jest sparaliżowany lewostronnie. Żona Skarżącego leczy się z powodu zwyrodnienia stawów kolanowych. Rodzina posiada stałe miesięczne dochody pochodzące z emerytur Skarżącego w kwocie 2 980,02 zł, (po potrąceniach komorniczych 1 492,69 zł) i jego żony w kwocie 1 240,21 zł. Łączne miesięczne dochody rodziny to kwota - 4 220,23 zł, co przy zastosowaniu kryteriów dochodowych z ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, dochód w przeliczeniu na osobę daje kwotę 2110,12 zł i przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynoszące 823,00 zl. Po potrąceniach komorniczych dochód rodziny wynosi 2 732,90 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 1 366,45 zł.  Jak wynika z akt sprawy z powyższego dochodu rodzina ponosi wydatki takie jak energia elektryczna (785,87 zł), telewizja i telefon (200 zł), gaz (2 168,37 zł), leki (ok.262,79 zł), woda (126,68 zł). Wydatki te w łącznej kwocie 4 543,71 zł poniesione zostały w grudniu 2024r. i w styczniu 2025r., co średnio w skali miesiąca daje kwotę 2 271,85 zł. Po uregulowaniu stałych wydatków, na pozostałe potrzeby związane z wyżywieniem, zakupem środków czystości, odzieży i innych, rodzinie pozostaje kwota 1 948,39 zł. Faktem jest, że dochód rodziny obciążony jest potrąceniami komorniczymi z tytułu prowadzonej przed laty działalności gospodarczej, w wysokości 743,66 zł, jednakże obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują możliwości pomniejszania dochodu o potrącenia komornicze (art. 3 ust. 1). W tej sytuacji Kolegium uznało, że niewątpliwie dochód rodziny nie jest wysoki, jednak pozwala na dokonywanie spłaty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 250,00 zł miesięcznie. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, iż zastosowanie w przypadku Skarżącego najdalej idącej ulgi, w postaci umorzenia należności byłoby nieuzasadnione, zwłaszcza, że rodzina Skarżącego korzysta z pomocy synów. Można to zauważyć analizując wydatki rodziny, szczególności rachunek za gaz, którego wysokość jest bliska miesięcznej kwocie pozostającej do dyspozycji rodziny po dokonaniu potrącenia. Pan E. R. zaskarżył omówiona decyzję w całości. Zarzucił tej decyzji naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego - art. 30 ust. 3 i 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, że nie ziściły się przesłanki uzasadniające umorzenie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, podczas gdy prawidłowa, wszechstronna analiza materiału zgromadzonego w toku postępowania winna doprowadzić do uznania, że w jego sytuacji rodzinnej i zdrowotnej zaistniały szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji mojej rodziny uzasadniające umorzenie należności w całości, gdyż egzekucja nienależnie pobranego świadczenia może spowodować niedające się pogodzić z zasadą ochrony godności człowieka, w szczególności przez uniemożliwienie jego rodzinie funkcjonowania na poziomie minimum egzystencji; 2. przepisów prawa materialnego - art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, że Skarżący został pouczony o braku prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego w zbiegu z innym świadczeniem, podczas gdy nie został prawidłowo pouczony, a zasiłek pobierał w usprawiedliwionym okolicznościami sprawy przekonaniu, nie będąc świadomy tego, że nie jest on należny; 3. przepisów prawa procesowego - art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, dokonanie bezkrytycznego uznania, że organ I instancji prawidłowo i wszechstronnie zebrał i ocenił cały materiał dowodowy w sprawie, a w konsekwencji bezzasadne przyjęcie, iż: a) sytuacja finansowa rodziny Skarżącego pozwala mu na spłatę zobowiązania bez uszczerbku dla jego egzystencji, podczas gdy prawidłowa i wszechstronna ocena materiału dowodowego winna prowadzić do wniosków zgoła odmiennych, tj.: że egzekucja nienależnie pobranego świadczenia może spowodować następstwa niedające się pogodzić z zasadą ochrony godności człowieka, w szczególności przez uniemożliwienie rodzinie Skarżącego funkcjonowania na poziomie minimum egzystencji; b) został prawidłowo pouczony o tym, że nie może pobierać zasiłku pielęgnacyjnego z MGOPS w zbiegu z zasiłkiem pielęgnacyjnym otrzymywanym z ZUS, podczas, gdy nie został prawidłowo i w sposób zrozumiały dla niego o tym pouczony; Podnosząc te zarzuty Skarżący wniósł o 1 uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R., znak sprawy [...]oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta G. przez Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia 12 marca 2025 r. znak: [...]; 2 zasądzenie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej według norm prawem przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Radomiu zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy G., którą uznano do spłaty nienależnie pobrany zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 34 532,75 zł, co było zasadniczą przesłanką do rozłożenia na raty tak ustalonej kwoty nienależnie pobranego zasiłku. Orag I instancji wskazał przy tym jako podstawę prawną swej decyzji art. 16 ust. 6, 7 i 8 oraz art.30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych Zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem rodzinnym przyznawanym w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (art. 16 ust. 1 u.o.ś.r.). Natomiast dodatek pielęgnacyjny ma zabezpieczyć środki do życia osobie uprawnionej do emerytury lub renty, która została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat, z zastrzeżeniem ust. 4.(art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. z 2022 r., poz. 504). W związku z tym, w przypadku kolizji obu świadczeń, to ustawodawca pozbawił beneficjenta prawa do decydowania, które świadczenie chce otrzymywać. W myśl bowiem art. 16 ust. 6 u.o.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Podkreślić także należy, że stosownie do art. 16 ust. 7 u.o.ś.r. osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Zgodnie zaś z art. 16 ust. 8 u.o.ś.r. przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych. W związku z tym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w doktrynie wyrażany jest pogląd, że zdarzenie o którym mowa w art. 16 ust. 7 u.o.ś.r. nie mieści się w przedstawionej w art. 30 ust. 2 u.ś.o.r. definicji nienależnego świadczenia i tym samym kwota nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego nie może być w aktualnym stanie prawnym postrzegana jako świadczenie nienależnie pobrane (zob. wyrok NSA z 14 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1095/20, postanowienie NSA z 24 września 2021 r. sygn. akt I OSK 282/21, wyrok NSA z 28 czerwca 2024 r. sygn. akt I OSK 1559/23, wyrok WSA w Poznaniu z 7 grudnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 536/23, wyrok WSA we Wrocławiu z 5 marca 2025 r. sygn. akt IV SA/Wr 390/24, wyrok WSA w Białymstoku z 23 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Bk 594/24, dostępne w CBOSA, oraz B. Chludziński (w:) Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, red. P. Rączka, LEX/el. 2023, art. 16). W orzeczeniach tych wskazuje się, że art. 16 ust. 7 u.o.ś.r. stanowi lex specialis w stosunku do art. 30 ust. 2 u.o.ś.r. Przepis ten dotyczy bowiem tylko jednego z rodzajów świadczeń rodzinnych, jakim jest zasiłek pielęgnacyjny i ściśle określonej sytuacji, w której świadczenie to nie jest należne beneficjentowi, a przy tym w sposób odmienny rozstrzyga sposób zwrotu tego świadczenia. Procedura opisana w art. 16 ust. 7 i 8 u.o.ś.r. nie ma zastosowania w żadnej innej sytuacji, w których organ umocowany będzie do żądania zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, a które odpowiadają definicji legalnej świadczenia nienależnie pobranego, przedstawionej w art. 30 ust. 2 u.o.ś.r. To zaś prowadzi do wniosku, że niezależnie od tego, czy w sytuacji opisanej w art. 16 ust. 7 u.o.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 u.o.ś.r. czy też nie, zgodnie z merytoryczną regułą kolizyjną, wyrażaną formułą lex specialis derogat legi generali, procedura zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, opisana w art. 16 ust. 7 i 8 u.o.ś.r., wyłącza możliwość prowadzenia na podstawie art. 30 u.o.ś.r. postępowania administracyjnego w celu ustalenia nienależnego pobrania tego świadczenia i zobowiązania do jego zwrotu oraz wydania w tym zakresie decyzji. Ustawodawca w przepisach w art. 16 ust. 7 i 8 u.o.ś.r. wyraźnie przesądził, że opisana w nich konsekwencja prawna następuje z mocy prawa, nie przewidując jednocześnie w opisanej sytuacji wydawania decyzji w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu, w odróżnieniu od innych przypadków nienależnie pobranych świadczeń, gdzie tryb decyzyjny wynika z art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r. (por. wyrok NSA z 28 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2075/22, dostępny w CBOSA). W orzeczeniu tym NSA podał także, że z uzasadnienia rządowego projektu ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (która wprowadziła instytucję z art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.o.r.) wynika, że mechanizm ten wzorowany był na analogicznym rozwiązaniu funkcjonującym w ramach art. 99 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507, dalej: u.p.s.). Wskazany przepis przewiduje, że osobie której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, ZUS oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. W orzecznictwie NSA jednoznacznie przyjmuje się, że potrącenie dokonywane na podstawie art. 99 ust. 1 u.p.s. następuje z mocy prawa, bez potrzeby wydawania w tym celu decyzji administracyjnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 1942/10 oraz z 20 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 756/16, dostępne w CBOSA). W związku z tym w sytuacji, w której jednocześnie pobierany był zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny organ pierwszej instancji może wydać jedynie decyzję uchylającą decyzję, na mocy której przyznano stronie zasiłek pielęgnacyjny. W takiej sytuacji decyzja ta będzie wywierała wyłącznie skutki ex nunc, tj. od chwili jej wydania na przyszłość. Organ nie może jednak wydać decyzji uznającej zasiłek pielęgnacyjny za nienależnie pobrany bowiem osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego (art. 16 ust. 7 u.o.ś.r.), a przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa powyżej, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych (art. 16 ust. 8 u.o.ś.r.). Przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. nie ma zatem zastosowania w tego rodzaju sprawie. Dodatkowo istotną dla strony jest okoliczność, że pomniejszenie następuje o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego zasiłku, bez naliczania dodatkowych odsetek, co stanowi odstępstwo od reguły naliczania odsetek od innych nienależnie pobranych świadczeń. (W. Maciejko; Świadczenia rodzinne. Komentarz do art. 16 Legalis, Wyd. 5, Warszawa 2019) W przedmiotowej sprawie fakt jednoczesnego pobierania przez skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku pielęgnacyjnego w okresie od listopada 2006 r. nie jest przez strony kwestionowany. Skarżący podnosi zarzut braku świadomości odnośnie niemożności jednoczesnego pobierania zasiłku i dodatku pielęgnacyjnego. Zarzut ten nie ma jednak znaczenia w niniejszej sprawie, gdyż - z wyżej podanych względów - brak było jakichkolwiek podstaw, aby organ wypłacający zasiłek pielęgnacyjny wszczynał na podstawie art. 30 ust. 2 u.ś.o.r. postępowanie zakończone wydaniem decyzji uznającej świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane. W obecnym stanie prawnym (obowiązującym od 4 marca 2016 r. – data wejścia w życie ustawy z dnia 24 lipca 2025 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych - Dz.U. z 2015 r. poz. 1302) nie wszczyna się bowiem postępowań o ustalenie (i ewentualnie o zwrot) nienależnie pobranych zasiłków pielęgnacyjnych, z uwagi na jednoczesne pobieranie dodatku pielęgnacyjnego i nie wydaje się decyzji w tym przedmiocie. W świetle art. 16 ust. 7 i 8 u.o.ś.r. do uznania świadczenia za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi dochodzi bowiem z mocy samego prawa. Zgodzić się przy tym trzeba ze stanowiskiem wyrażanym w szeregu orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyroki: z 28 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2183/22; z 25 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1307/22; z 12 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 918/21), że właściwym trybem postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego - zasiłku pielęgnacyjnego, który nie przysługiwał osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, jest tryb określony w art. 30 ust. 9 u.ś.r. W tym zakresie na aprobatę zasługuje argumentacja przytoczona we wskazanych wyrokach NSA. Trafnie przyjmuje się, żeart. 16 ust. 7 u.ś.r. normuje jedynie sposób potrącania przez organ rentowy z wypłaconego uprawnionej osobie należnego świadczenia kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Co więcej, uznanie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w zbiegu z pobieranym dodatkiem pielęgnacyjnym, za świadczenie nienależnie pobrane zostało przesądzone przez samego ustawodawcę - z mocy samego prawa - w art. 16 ust. 6 i 8 uśr. Z tego względu niewydanie decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane nie pozbawia organu administracji właściwości do rozstrzygania w sprawie zastosowania ulgi, np. w postaci umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Przy braku takiej kompetencji organu emerytalno-rentowego i w konsekwencji braku kognicji sądu powszechnego, osoba, która pobierała nienależne świadczenie rodzinne nie może być pozbawiona uprawnienia do ubiegania się o rozpatrzenie jej wniosku w trybie określonym w art. 30 ust. 9 uśr. Nie ma przy tym podstaw do uznania w tym zakresie właściwości sądu powszechnego, skoro sprawa nie dotyczy nienależnie pobranego świadczenia emerytalno-rentowego lub należnych do tego świadczenia dodatków, lecz dotyczy świadczenia rodzinnego, a tryb potrącenia określony w art. 16 ust. 7 uśr, nie zmienia przedmiotu nienależnie pobranego świadczenia (zob. wyrok NSA z 28 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2183/22). Jednocześnie zgodnie z art. 16 ust. 8 u.o.ś.r. przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego nienależnie pobranego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych. Należy przy tym zauważyć, że w sprawie tej okres pobierania nienależnego zasiłku pielęgnacyjnego równolegle z dodatkiem pielęgnacyjnym trwał 18 lat. W konsekwencji uznania dopuszczalności rozstrzygania w sprawie zastosowania ulgi w postaci umorzenia lub rozłożenia na raty zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, uznać należy, że dla rozstrzygnięcia ważenia tej kwestii, w pierwszej kolejności organ powinien rozważyć kwestię przedawnienia z uwzględnieniem art. 30 ust. 3- ust. 7 u.o.ś.r. Organy tej kwestii nie rozważyły. Organy administracji rozstrzygające w tej sprawie, powinny też rozważyć, czy ze względu na treść art. 16 ust. 7 ustawy, nakładające na Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, obowiązek wypłacania emerytury pomniejszonej o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego, są władne do rozstrzygania o wysokości nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, z zatem i zastosowaniu ulg w postaci umorzenia czy rozłożenia na raty. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić argumentację przedstawioną przez Sąd w niniejszym wyroku oraz dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów prawa