VIII SA/Wa 475/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Gminy M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ze skargi Gminy M. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2014 r. znak [...] w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu nienależnie uzyskanej oświatowej subwencji ogólnej za lata 2005 – 2009 postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z [...] marca 2014 r. Gmina M. (dalej: "skarżąca" lub "gmina") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powołaną wyżej decyzję Ministra Finansów z [...] lutego 2014 r. Jednocześnie wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca wskazała wartość środków trwałych ([...] zł), wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu ([...] zł) oraz wysokość środków finansowych zgromadzonych na rachunku bankowym ([...] zł). Gmina podniosła, że jako jednostka samorządowa realizuje zadania o charakterze publicznym na rzecz mieszkańców, zarówno zlecone z mocy ustawy, jak i własne z wielu dziedzin m.in. oświaty, pomocy społecznej, ochrony zdrowia, gospodarki wodno – ściekowej, zbiórki odpadów komunalnych. Na realizację tych zadań gmina otrzymuje subwencje i dotacje z budżetu państwa oraz gromadzi własne dochody. Jednak z uwagi na stale zwiększający się zakres jej zadań i olbrzymie potrzeby zarówno w sferze społecznej, jak i infrastrukturalnej, wielkość budżetu nie pozwala na ich pełną realizację i nie daje zadowolenia społecznego. Do obowiązków gminy należy zatem racjonalne, oszczędne i celowe gospodarowanie środkami publicznymi. Wniesienie opłaty sądowej stanowi bardzo duży wydatek dla wiejskiej gminy z niewielkim budżetem. Skarżąca podkreśliła, że posiada zadłużenie ([...] zł) z tytułu kredytów i pożyczek, które w bieżącym roku wzrośnie do kwoty [...] zł z powodu realizowanych zadań inwestycyjnych. Uiszczenie zaś opłaty sądowej w niniejszej sprawie jeszcze bardziej pogłębi deficyt gminy. Wskazała, że dochody gminy na 2014 r. zaplanowano w kwocie [...] zł, wydatki na [...] zł, deficyt w wysokości [...] zł uwzględnia zaś zgromadzone środki na rachunku bankowym z [...] grudnia 2013 r. W związku z realizacją ww. zadań inwestycyjnych skarżąca zawarła umowy, z których zobowiązania bieżącego roku wynoszą [...] zł. W wyniku poniesionych przez rolników strat na skutek zeszłorocznego gradobicia gmina zastosowała ulgi w spłacie podatku rolnego, co spowodowało uzyskanie mniejszych wpływów do budżetu gminy, jak również zmniejszenie subwencji w roku bieżącym. Zatem w stosunku do obowiązkowych zadań gminy jej budżet jest bardzo mały. Realizację części zadań musiała przesunąć na rok następny z powodu braku środków finansowych. Gmina posiada rezerwę na nieprzewidziane wydatki związane z powodzią, jednakże ostateczna decyzja o rozdysponowaniu rezerwy ogólnej może być podjęta po ustąpieniu ryzyka związanego z powodzią (tj. wrzesień, październik). Zaznaczyła przy tym, że realizacja poprzednio uchwalonych budżetów wskazuje, że środki te są niewystarczające. Końcowo dodała, że bardzo wysokie koszty sądowe [500 zł – dopisek Sądu] nie powinny stanowić bariery w dostępie do stosowania prawnych środków dochodzenia słusznych interesów gminy. Postanowieniem z 22 maja 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu [...] czerwca 2014 r. skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw na powołane postanowienie referendarza sądowego. W uzasadnieniu podkreśliła w pierwszej kolejności, że budżet gminy w momencie wniesienia skargi na decyzje Ministra Finansów był już uchwalony. Nie przewidywał zatem kwot zarezerwowanych na wydatki z tytułu opłat sądowych. Nadto rok budżetowy już trwa i rezerwa ogólna, z której winna ponosić między innymi koszty postępowań sądowych, została już w znacznej części wykorzystana. Dodała, że w bieżącym roku zaplanowany deficyt budżetowy (ponad [...] miliony zł) sfinansowany został poprzez zaciągnięcie kredytów i pożyczek. Zatem skarżąca praktycznie nie posiada żadnych wolnych środków, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Skoro zatem zmuszona została zaciągać ww. zobowiązania w celu realizacji nałożonych na nią podstawowych zadań z zakresu administracji publicznej, to tym bardziej nie ma możliwości wygospodarowania środków na opłaty sądowe. Także z tej przyczyny, że zaskarżoną decyzją zobowiązana została do uiszczania comiesięcznych świadczeń przekraczających w sposób znaczny jej możliwości finansowe. Z tych względów nie zgodziła się ze stanowiskiem zaprezentowanym w postanowieniu referendarza sądowego. Podkreśliła jednocześnie, że jako jednostka samorządu terytorialnego, jest jednostką odmiennego typu niż np. przedsiębiorstwo i realizuje określone ustawowo zadania publiczne, na które środki otrzymuje przede wszystkim z centralnego budżetu rządowego, a środków tych nie może wydawać i pożytkować na dowolnie wybrane cele, ponieważ ich przeznaczenie jest z góry określone w chwili wpływu pieniędzy na konto gminy. Gmina prowadzi gospodarkę finansową na podstawie budżetu uchwalonego na dany rok z góry i wszelkie środki finansowe, również te zgromadzone na rachunku bankowym, są przypisane do konkretnych, z góry zaplanowanych i określonych w uchwale budżetowej wydatków. Dlatego też, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych uznała fakt, że na rachunku bankowym miała zgromadzone środki w wysokości ponad [...] mln zł. Wniosek skarżącej zasługuje zatem na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "u.p.p.s.a.") wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, że utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 u.p.p.s.a właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 u.p.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Instytucja przyznania prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także stan faktyczny sprawy, uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z analizy sytuacji finansowej jednostki wynika, że skarżąca posiada środki zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości ponad [...] mln zł i zaplanowane dochody na 2014 r. w wysokości [...] zł. Deficyt budżetowy ustalono w wysokości [...] zł. Wydatki określono na kwotę [...] zł. Rada Gminy utworzyła rezerwę na pokrycie nieprzewidzianych wydatków. Wysokości rezerwy skarżąca we wniesionym wniosku nie określiła. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny przyznawał skarżącej prawo pomocy, gdy wartość kosztów sądowych była znaczna (zob. postanowienia NSA: z 11 października 2012 r., sygn. akt II GZ 353/12; z 20 września 2012 r., sygn. akt II GZ 317/12; z 27 lipca 2011 r., sygn. akt II GZ 320/11; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W realiach niniejszej sprawy koszty sądowe jakie strona skarżąca obowiązana jest ponieść w zainicjowanym skargą postępowaniu wynoszą 500 zł. Gmina w swojej argumentacji pomija wartość kosztów sądowych, twierdząc jednocześnie, że są one "bardzo wysokie". Skoro zatem skarżąca nie wykazała, że wygospodarowanie środków pieniężnych w kwocie 500 zł niezbędnych do kontynuowania postępowania sądowego z jej skargi jest obiektywnie niemożliwe, to należało oddalić jej wniosek. Dodać warto, że ustawodawca nie przewidział zwolnienia ustawowego dla jednostek samorządu terytorialnego. Ich wnioski o przyznanie prawa pomocy należy zatem rozpoznawać na ogólnych zasadach. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 u.p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.