VIII SA/Wa 478/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 7 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu P. K. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 31 lipca 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 478/18 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki samowolnie zrealizowanej rozbudowy postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Wnioskiem z 16 maja 2018 r. (data nadania formularza) P. K. (zwany dalej: skarżący, wnioskodawca) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że posiada gospodarstwo rolne, jednak w związku ze spadkiem opłacalności produkcji jego dochody nie wystarczają na normalną egzystencję. Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, jako majątek nieruchomy podał: dom o powierzchni [...] m², gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, budynki - chlewni, paszarni, oraz garaż. Majątku ruchomego nie wskazał. Jako miesięczne wydatki wskazał: kredyt w kwocie [...] zł, alimenty w kwocie [...] zł, opłatę za energię elektryczną [...] zł ([...] zł za 2 miesiące), opłatę za wodę [...] zł ([...] zł na 3 miesiące), składka na ubezpieczenie społeczne rolników [...] zł ([...] zł za 3 miesiące). Pismem z 4 lipca 2018 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) złożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych, lokat i innych instrumentów finansowych wraz z historią dokonanych na nich operacji za ostatnie trzy miesiące; 2) wyjaśnienie, czy i w jakiej wysokości skarżący otrzymuje dopłaty (w 2016 i 2017 r.) do posiadanej nieruchomości rolnej i jaki jest miesięczny dochód z gospodarstwa (zaświadczenie z urzędu gminy); 3) złożenie kopii decyzji ustalającej podatek rolny lub łączne zobowiązanie pieniężne dla posiadanych nieruchomości; 4) wskazanie wszystkich rzeczy ruchomych o wartości ponad 5.000,00 zł (np. samochody, maszyny rolnicze); 5) wskazanie wszystkich źródeł uzyskiwania dochodu. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący ponownie określił swoje miesięczne zobowiązania oraz podał, że w marcu rozpoczął działalność gospodarczą z zamiarem prowadzenia usług rolniczych, ale był zmuszony w czerwcu sprzedać kombajn zbożowy, bo jego gospodarstwo nawiedziła susza i nie ma za co spłacać kredytu i dokupić paszy. W 2017 r. otrzymał dopłaty z tytułu płatności bezpośrednich w kwocie [...] zł. Oprócz ciągników nie posiada majątku o wartości większej niż 5.000 zł. Posiada maszyny uprawowe – siewnik i przyczepę, których wartość szacunkowa to [...] – [...] zł. Nadto susza, jaka nawiedziła jego gospodarstwo spowodowała straty na poziomie 70-90%. Postanowieniem z 31 lipca 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 478/18 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 13 sierpnia 2018 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie. W złożonym środku zaskarżenia wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Podał, że jego sytuacja materialna jest trudna z uwagi na suszę, praktycznie nie posiada środków finansowych. Wskazał również, że ma przewlekłe schorzenia ([...], [...], [...]). Nadto w tym roku zmarł jego ojciec, a matka przeszła ciężką operację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, zwana dalej p.p.s.a.), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Podnieść należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy. W świetle powyższych regulacji uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącego zawarte w formularzu o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej sytuacji finansowej i materialnej skarżącego. Jednak pomimo wezwania skarżący nie udokumentował swojej sytuacji materialnej i dochodowej. Nie przedstawił bowiem żądanych danych dotyczących posiadanych rachunków bankowych, lokat i innych instrumentów finansowych wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy, nie nadesłał również zaświadczenia o dochodach uzyskiwanych z gospodarstwa. W tej sytuacji nie sposób ocenić jakimi faktycznie środkami finansowymi skarżący dysponuje, jak również stosunku wpływu tych środków do ponoszonych wydatków. Jak prawidłowo wskazał referendarz sądowy skarżący nie jest osobą pozbawioną dochodu, który stanowi jego źródło utrzymania. Wprawdzie skarżący ma obowiązek spłaty zobowiązań cywilnoprawnych, których rata według jego wyjaśnień wynosi [...] zł co oczywiście ma wpływ na jego sytuację majątkową. Jednak okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W orzecznictwie stwierdza się bowiem, że fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Poza tym udzielenie skarżącemu kredytu świadczy o posiadaniu przez niego zdolności kredytowej, tj. zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Skoro skarżący spłaca bez przeszkód raty w wysokości [...] zł miesięcznie, to wygospodarowanie kwoty [...] zł nie powinno stanowić dla niego przeszkody ponad miarę. Dlatego też nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, że to budżet powinien kredytować w tym zakresie wnioskodawcę. Ponadto wnioskodawca akcentuje głównie okoliczności wskazujące na pogorszenie jego sytuacji finansowej. Z jednej strony skarżący oświadczył, że źródłem jego utrzymania jest gospodarstwo rolne, którego dochód z powodu spadku opłacalności produkcji nie wystarcza na normalną egzystencję. Nie posiada przy tym żadnych oszczędności. Z drugiej strony wskazał na ponoszone wydatki miesięczne - koszty raty kredytu w wysokości [...] zł, alimenty w wysokości [...] zł oraz opłaty na bieżące utrzymanie (w tym opłacone 24 kwietnia 2018 r. rachunki za energię elektryczną w wysokości [...] zł). Skarżący nie wyjaśnił jednak skąd bierze środki na systematyczne pokrywanie nadwyżki wydatków nad uzyskiwanymi dochodami. Powyższe potwierdza, że złożone przez skarżącego oświadczenie o dochodach nie odzwierciedla jego faktycznej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Niemożliwa jest bowiem sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Stan taki sprzeczny jest z doświadczeniem życiowym, a co za tym idzie – nie jest wiarygodny. Jak podniesiono wyżej, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Skoro skarżący nie przedstawił rzetelnych, wiarygodnych okoliczności (i dokumentów) dotyczących jego sytuacji finansowej, to tym samym niemożliwym uczynił weryfikację swoich oświadczeń. W konsekwencji Sąd stwierdza, że skarżący nie wykazał, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. Nie przedstawienie żądanych w dodatkowym wezwaniu dokumentów, uniemożliwiło dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez wnioskodawcę kosztów postępowania. Oświadczenie skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się skarżący. Podkreślenia wymaga fakt, że to do skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą wobec niego ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.