VIII SA/Wa 479/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 4 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. N. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt postanawia 1. przyznać prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł (tysiąc złotych) i ustanowienie adwokata; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. M. N. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wyjaśnił, że wspólnie z żoną utrzymuje się z dochodu w wysokości ok. [...] zł. Oświadczył, że w marcu 2014 r. organ rentowy orzekł całkowitą niezdolność do pracy jego żony i przyznał świadczenie w wysokości [...] zł. Wyjaśnił, że spłaca ponadto kredyty studenckie trójki dzieci, kredyt konsumpcyjny oraz kredyt hipoteczny. Wydatki na leki w związku z chorobą nowotworową żony stanowią ok. [...] zł miesięcznie. Jako posiadany majątek wymienił dom - [...] m² obciążony hipoteką oraz gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha ([...] ha stanowiące własność, [...] ha w dzierżawie, za które czynsz dzierżawny wynosi ok. [...] zł rocznie). Postanowieniem z dnia 7 lipca 2014 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł i ustanowienie adwokata, natomiast w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podniósł m.in., iż wynoszący ok. [...] zł dochód dwuosobowej rodziny skarżącego nie jest wprawdzie wysoki niemniej jednak stały, co jest istotną okolicznością w ocenie możliwości płatniczych skarżącego. Za uzasadnione referendarz sądowy uznał zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł i ustanowienie adwokata przyjmując, że będzie on w stanie zgromadzić środki niezbędne do dochodzenia swoich praw przed sądem, a wydatek związany z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika mógłby spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu koniecznym rodziny. Nadto wskazał, iż skarżący nie jest osobą ubogą znajdującą się w sytuacji uzasadniającej zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Natomiast posiadanie zobowiązań cywilnoprawnych (kredytów hipotecznych czy konsumpcyjnych) nie zwalnia, co do zasady z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Od tego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, zarzucając błędne ustalenie stanu faktycznego i w konsekwencji niezgodne z rzeczywistością przyjęcie szacunków co do wysokości uzyskiwanych przez niego i jego małżonkę dochodów. Wniósł o zwolnienie od kosztów w całości, ewentualnie o zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł. Uzasadniając skarżący wskazał, iż wspólnie z żoną utrzymuje się z dochodu miesięcznego w wysokości [...] zł, spłaca nie tylko kredyt hipoteczny i pożyczkę w wysokości ok. [...] zł, ale trzy kredyty studenckie dzieci (ok. [...] zł), jak i ponosi wydatki konieczne na leki w związku z chorobą nowotworową żony w wysokości [...] zł. To oznacza, iż od przyjętej przez Sąd kwoty [...] zł stanowiącej de facto przychód należy odliczyć też kwotę [...] zł z ww. tytułów. W ocenie skarżącego, Sąd winien mieć na względzie, że brak spłaty kredytów spowoduje postawienie w stan wymagalności całego zobowiązania wobec banków, którego skarżący nie będzie w stanie spłacić. Nadto skarżący podniósł, iż samo posiadanie przez niego gruntów rolnych nie oznacza jeszcze, iż otrzymuje z tego tytułu jakikolwiek przychód. Podkreślił, iż grunty te posiada w celu realizacji zasad dobrej polityki rolnej, w związku z czym ubiega się o płatności rolnośrodowiskowe i nie są one wykorzystywane w żaden inny (zarobkowy) sposób. Reasumując skarżący wskazał, iż jego miesięczne możliwości płatnicze nie są wyższe aniżeli [...]-[...] zł i jako takie nie są wystarczające na pokrycie opłaty sądowej od skargi nawet w wysokości [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, że dopiero gdy środki, którymi dysponuje skarżący okażą się niewystarczające może on wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub osób posiadających bardzo niski dochód, a więc takich, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu wykładnia systemowa prowadzi do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo ..., s. 320). W myśl art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą bowiem koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz ze złożonymi dokumentami daje podstawy do częściowego uwzględnienia wniosku. Jak wynika z oświadczenia skarżącego złożonego na urzędowym formularzu, małżonkowie posiadają miesięczne dochody w wysokości ok. [...] zł (z tytułu renty żony skarżącego) oraz [...]-[...] zł (z tytułu sprzedaży jajek). Jednocześnie ustalony w sprawie wpis od skargi wynosi [...] zł. Zestawiając te kwoty, a także mając na uwadze konieczność ponoszenia bieżących opłat, wydatków na leki współmałżonki Sąd uznał, że aktualnie skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym żony, co wypełnia przesłanki do częściowego uwzględnienia wniosku. Dlatego, też w celu zachowania prawa do sądu zasadnym jest – w ocenie Sądu – przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł. Jednocześnie mając na uwadze to, że skarżący będzie zobowiązany do partycypowania częściowo w kosztach postępowania Sąd uznał za zasadne przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, gdyż ten wydatek mógłby spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu koniecznym rodziny. Niewątpliwie znacznym obciążeniem budżetu skarżącego jest spłata zaciągniętych kredytów bankowych. Z oświadczenia skarżącego wynika jednakże, że dokonuje on na bieżąco spłat rat kredytowych (konsumpcyjnego i hipotecznego). Co więcej, skarżący spłaca również kredyty studenckie trójki swoich dzieci na łączną kwotę ok. [...] zł miesięcznie. Skoro skarżący z posiadanych środków jest w stanie dobrowolnie spłacać kredyty studenckie swoich dorosłych dzieci, do spłaty których nie jest zobowiązany, to tym samym – w ocenie Sądu – jest w stanie ponieść częściowe koszty związane z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Należy podkreślić, że ciążące na skarżącym zobowiązania finansowe (spłata pożyczki, kredytu hipotecznego), w świetle ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Obowiązek ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie nie ustępuje obowiązkowi spłaty innych zobowiązań. Stanowisko, zgodnie z którym zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. przykładowo postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2007 r., sygn. akt I OZ 83/06). W postanowieniu z dnia 28 czerwca 2005 r. (II GZ 56/05), Naczelny Sąd Administracyjny wyraził kategoryczny pogląd, w świetle którego zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy. W orzeczeniu z dnia 9 lutego 2005r. NSA wskazał zaś, że fakt spłaty zaciągniętych kredytów, czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy (sygn. akt OZ 1363/04). W świetle powyższego za nieuzasadnioną należy uznać argumentację skarżącego, iż Sąd winien mieć na względzie, że brak spłaty kredytów spowoduje postawienie w stan wymagalności całego zobowiązania wobec banków, którego skarżący nie będzie w stanie spłacić. Z wymienionych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a. Sąd postanowił, jak w sentencji.