VIII SA/Wa 481/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "L A p N" o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "L A p N" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi skarżące stowarzyszenie zwróciło się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podając, że nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi umożliwiającymi uiszczenie wpisu od skargi. Ponadto stowarzyszenie wyjaśniło, że jego członkowie nie wnoszą składek członkowski ponieważ, z uwagi na niskie koszty bieżącego funkcjonowania, nie ma takiej potrzeby. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a) lub częściowym (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, które tytułem wpisu od skargi wynoszą 200 zł. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powołany przepis nie pozostawia zatem wątpliwości, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oznacza to, że wnioskujący musi udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, zaś niewypełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ww. ustawy skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie/regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem zabezpieczać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa oraz podjąć niezbędne kroki celem uzyskania takich środków. Podkreślić należy, że chcąc realizować działalność statutową stowarzyszenie musi liczyć się z koniecznością ponoszenia także kosztów udziału w postępowaniach sądowych. Aby móc zatem realizować określone w statucie i przyjęte przez siebie cele stowarzyszenie powinno zapewnić sobie środki finansowe na ich realizację. Pamiętać należy również, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Oznacza to, że ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich pomimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Stowarzyszenie "L A p N", jak wynika z akt sprawy, jest organizacją wpisaną do ewidencji stowarzyszeń zwykłych. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 – Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz.855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Jak wynika z informacji zawartych we wniosku stowarzyszenie nie egzekwuje składek członkowskich, a ewentualne koszty związane z połączeniami telefonicznymi bądź korespondencją listowną są pokrywane z prywatnych środków jego przedstawicieli. Wskazać należy, że okoliczność, iż stowarzyszenie nie generuje bieżących kosztów nie oznacza, że określając cele i formy działania jego założyciele nie mają obowiązku zapewnienia środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w statucie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Źródło finansowania skarżącego stowarzyszenia zostało przewidziane w art. 42 ust. 2, zakładając, że majątek stowarzyszenia powstaje między innymi ze składek członkowskich. Realizując zatem cele statutowe, członkowie stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie działania w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych na ich realizację (np. nie tylko poprzez ustalenie składek członkowskich na odpowiednim poziomie, ale poprzez ustalenia ich w ogóle). Jak wynika z formularza wniosku stowarzyszenie nie egzekwuje obowiązku uiszczania składek członkowskich uznając, że nie ma takiej potrzeby. Taka postawa stowarzyszenia nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Wskazać należy, że ustalenie składki członkowskiej w odpowiedniej wysokości pozwoliłoby uzyskać kwotę 200 zł tytułem wpisu od skargi. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że jest to jeden z najniższych wpisów jaki przewiduje rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, iż zaniechanie pozyskiwania przez stowarzyszenie jakichkolwiek środków ze składek członkowskich, skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo powoduje, iż faktycznie jego działalność zostaje finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 491/11). Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06). Nic nie zwalnia stowarzyszenia od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakresie ochrony środowiska przed organami administracji czy Sądem, co zazwyczaj wiąże się także z koniecznością ponoszenia kosztów. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie, nie może zatem przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stwierdzić zatem należy, że stowarzyszenie chcąc realizować cele statutowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, powinno w pierwszej kolejności podjąć odpowiednie działania w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych np. poprzez zmianę statutu zwłaszcza w zakresie pobierania składek członkowskich w odpowiedniej wysokości, zwłaszcza jeśli jest to stowarzyszenie statutowe. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy strona sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest bowiem niezasadne. Reasumując stwierdzić należy, że stowarzyszenie nie wykazało, że z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z dokonanej analizy wynika, że przyczyny te leżą po stronie wnioskodawcy i polegają na braku aktywności w zorganizowaniu środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.