VIII SA/Wa 5/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprawy ze skargi Sołtysa wsi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] października 2019 r. znak [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić Sołtysowi wsi [...] kwotę [...] ([...]) złotych tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi. Pismem z [...] grudnia 2019 r. Sołtys wsi B. (dalej: "skarżący"), wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: "Sąd") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z [...] października 2019 r. znak [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi (art. 50 § 2 p.p.s.a.). W art. 25 § 1 p.p.s.a. zdefiniowano zdolność sądową, wskazując, iż jest nią zdolność do występowania przed sądem administracyjnym jako strona, wskazując jednocześnie, że posiadają ją osoby fizyczne i osoby prawne. Ustawodawca przyznał zdolność sądową również państwowym i samorządowym jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej oraz organizacjom społecznym nieposiadającym osobowości prawnej (art. 25 § 2 p.p.s.a.), a ponadto również innym jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (art. 25 § 3 p.p.s.a.). Zdolność sądową mają ponadto organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób (art. 25 § 4 p.p.s.a.). Z treści art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2019 r., poz. 506 ze zm., dalej: "u.s.g.") wynika, że gmina może tworzyć jednostki pomocnicze m.in. sołectwa. Natomiast w myśl art. 36 ust. 1 u.s.g., organem uchwałodawczym w sołectwie jest zebranie wiejskie, a wykonawczym sołtys. Działalność sołtysa wspomaga rada sołecka, a podstawą jego działania są uchwały organu uchwałodawczego – zebrania wiejskiego. Sołtys jest więc organem właściwym do reprezentowania sołectwa. Z przepisów u.s.g. wynika, iż jednostki pomocnicze nie posiadają osobowości prawnej. Osobowość taką posiada tylko gmina, o czym stanowi art. 2 u.s.g. Wskazana jednostka samorządu terytorialnego, posiada także zdolność sądową. Jednostki pomocnicze tworzone są przez radę gminy w drodze uchwały po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami lub z ich inicjatywy (art. 5 ust. 2 u.s.g.). Do wyłącznej właściwości rady gminy należy również ustalanie zakresu działania jednostek pomocniczych, zasad przekazywania im składników mienia do korzystania oraz zasad przekazywania środków budżetowych na realizację zadań przez te jednostki (art. 18 ust. 2 pkt 7 u.s.g.). Ponadto, rada gminy kontroluje działalność jednostek pomocniczych (art. 18a ust. 1 u.s.g.). Z powyższego wynika, że jednostka pomocnicza nie jest dodatkową, "subgminną" jednostką samorządu terytorialnego, nie ma atrybutów jednostki samorządu terytorialnego, samodzielności, ustawowo przypisanych jej zadań, własnego budżetu, nie ma odrębnej podmiotowości, w związku z tym nie jest jej przyznana ochrona podmiotowości i samodzielności w stosunku do gminy w szerszym zakresie niż wynikający z przepisów powszechnie obowiązujących (por. wyrok NSA z 10 października 2000 r., sygn. akt II SA/Łd 1097/2000, Lex nr 2224683). W świetle wyżej przywołanych poglądów sołectwo, jako jednostka pomocnicza gminy, nie należy do żadnej z grup podmiotów wymienionych w art. 25 p.p.s.a., w tym także nie jest samorządową jednostką organizacyjną, o której mowa w art. 9 ust. 1 u.s.g. Za takie uważa się bowiem jednostki, które działają jako tzw. stationes communis, dysponując wyodrębnioną częścią majątku wyposażonej w osobowość prawną gminy, powiatu lub województwa (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006 r., komentarz do art. 25, Nb. 6). Brak osobowości prawnej i umocowania do samodzielnego występowania w obrocie prawnym, a szerzej podmiotowości prawnej, skutkuje uznaniem, że sołectwo nie ma zdolności sądowej, a więc nie może być stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w tym także nie może wnieść skargi do sądu. Podobnie rzecz ma się z organami jednostek pomocniczych gminy, a w tym m.in. z sołtysem, któremu również nie można przypisać legitymacji uprawniającej do wniesienia skargi (por. wyrok NSA z 17 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1591/12, Lex nr 2019466). Legitymację skargową w rozumieniu art. 50 p.p.s.a. może mieć natomiast w konkretnej sprawie gmina i w ten sposób bronić interesu prawnego wspólnoty lokalnej, w tym i poszczególnych sołectw, dzielnic, osiedli. Wobec powyższego brak osobowości prawnej i umocowania do samodzielnego występowania w obrocie prawnym skutkuje uznaniem, że sołectwo nie ma zdolności sądowej, a więc nie może być stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w tym nie może wnieść skargi do sądu administracyjnego. Dotyczy to również sołtysa, który jak wyżej wskazano, jest organem wykonawczym sołectwa. W konsekwencji skarga podlega odrzuceniu z uwagi na brak zdolności sądowej. W związku z powyższym Sąd, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji postanowienia. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od skargi orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w punkcie 2 postanowienia.