VIII SA/Wa 521/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu E. B. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 20 marca 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 521/16 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] maja 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Wnioskiem z [...] lutego 2017 r. (data nadania formularza w urzędzie pocztowym) E. B. (zwana dalej: skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach, zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką. Podała, iż na dochód rodziny w wysokości [...] zł składają się: uzyskiwany przez nią z pomocy społecznej zasiłek okresowy ([...] zł) i świadczenia córki z funduszu alimentacyjnego ([...] zł). Oświadczyła, iż nie posiada żadnych oszczędności i majątku ruchomego, jako majątek nieruchomy podała dom o powierzchni [...] m2 (własność nieuregulowana). Podała, iż ponosi opłaty: za wodę – [...] zł miesięcznie, energię elektryczną – [...] zł miesięcznie, internet – [...] zł miesięcznie, śmieci – [...] zł, leki – [...] zł, opał – [...] zł miesięcznie, telefon – [...] zł miesięcznie, dojazd córki do szkoły – [...] zł miesięcznie, wydatki szkolne – [...] zł miesięcznie oraz z tytułu podatku – [...] zł miesięcznie. Pismem z [...] lutego 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) złożenie wyciągów z rachunków bankowych skarżącej (i córki, jeżeli taki rachunek posiada) za ostatnie sześć miesięcy (historia operacji); 2) wyjaśnienie, czy skarżąca jest osobą bezrobotną (zaświadczenie); 3) wyjaśnienie, jakie obiektywne przeszkody uniemożliwiają skarżącej podjęcie pracy; 4) udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za energię, wodę itp.). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w dniu [...] marca 2017 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) złożyła korektę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z treści złożonego oświadczenia wynika, iż pozostaje ona w separacji z mężem, zamieszkuje z córką, którą wymieniła w pierwotnym wniosku oraz drugą straszą córką, jej mężem i dwójką dzieci. Opłaty za bieżące utrzymanie domu dzielone są na wszystkie te osoby i wynoszą: za opał – [...] zł miesięcznie, energię elektryczną – [...] zł miesięcznie, wodę – [...] zł miesięcznie, dojazd córki do szkoły – [...] zł miesięcznie, leki – [...] zł oraz internet – [...] zł miesięcznie. Do ww. korekty wniosku skarżąca złożyła: 1) zaświadczenie Uniwersytetu Technologiczno-Humanistycznego w R. potwierdzające, że jest słuchaczem III roku studiów stacjonarnych doktoranckich i nie pobiera żadnego stypendium; 2) postanowienie Prezydenta Miasta R. z [...] marca 2017 r. o sprostowaniu decyzji przyznającej zasiłek okresowy, z której wynika, iż ma przyznany taki zasiłek w kwocie [...] zł; 3) decyzję Prezydenta Miasta R. z [...] lutego 2017 r. o przyznaniu córce świadczenia alimentacyjnego w kwocie [...] zł. Postanowieniem z 20 marca 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 521/16 starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z [...] marca 2017 r. (data nadania) skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Podnieść należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy. W świetle powyższych regulacji uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącą zawarte w formularzu o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów ustanowienia pełnomocnika, chociażby w części. Skarżąca, pomimo wezwania, nie przedstawiła informacji dotyczących rachunku bankowego oraz zaświadczenia, iż jest osobą bezrobotną. Trudno w tej sytuacji ocenić, jakimi faktycznie środkami finansowymi skarżąca dysponuje, jak również stosunku wpływu tych środków do ponoszonych wydatków. Jak wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Skoro skarżąca nie przedstawiła rzetelnych, pełnych okoliczności dotyczących jej sytuacji finansowej, to tym samym niemożliwym uczyniła weryfikację swoich oświadczeń. W konsekwencji Sąd stwierdza, że skarżąca nie wykazała, iż ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jej osoby wystąpiła. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w dodatkowym wezwaniu), uniemożliwił dokonanie oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów ustanowienia pełnomocnika. Oświadczenie skarżącej należało uznać zatem za niewystarczające, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej się ona znajduje. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.