VIII SA/Wa 526/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kobylski po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu P. M. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2018 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanowił: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 8 lutego 2018 r. P. M. (dalej: "skarżący", "strona") wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek został uzupełniony poprzez jego złożenie na urzędowym formularzu PPF. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a jego aktualna sytuacja finansowa jest bardzo zła. Przeciwko niemu prowadzonych jest kilkanaście postępowań egzekucyjnych, bieżące dochody nie są wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania, dlatego też wzrasta zadłużenie z tytułu czynszu w spółdzielni mieszkaniowej. Z powodu zadłużenia skarżący zakończył prowadzenie działalności gospodarstwa rolnego. Miesięczny dochód skarżącego to [...] zł netto (z tytułu trzech umów – skarżący przedstawił zaświadczenia pracodawców potwierdzające wysokość otrzymywanego wynagrodzenia). Zobowiązania i stałe wydatki skarżącego wynoszą łącznie [...]zł, w tym czynsz – [...]zł, opłata za energię elektryczną – ok. [...]zł, wyżywienie [...]zł, opłaty za media – [...]zł, środki czystości i lekarstwa [...]zł. Ponadto skarżący podał, że posiada udziały w spółkach cywilnych oraz prawa handlowego o łącznej rzeczywistej wartości [...] zł, jak również nieruchomości, zajęte przez komornika. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 14 listopada 2017 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący złożył jedynie zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego (z którego wynika, że nie wpłynęło do tutejszego Urzędu zeznanie podatkowe skarżącego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2016 r.), wyciąg z rachunku bankowego potwierdzający zadłużenie na kwotę [...]zł. Skarżący wyjaśnił, że dokumentów dotyczących zajęć komorniczych nie posiada, gdyż zajęcia te są nawet sprzed 7 lat, ponadto od 2012 r. spółki cywilne zakończyły działalność gospodarczą, a wysokość udziałów jakie posiada w spółkach widnieje jedynie na umowach spółek, którymi nie dysponuje. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślił, iż niespójne, złożone w sposób wybiórczy oświadczenia skarżącego nie odnoszą się do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, co czyni niemożliwym dokonanie oceny możliwości płatniczych skarżącego a tym samym uznanie, że skarżący w niniejszej sprawie wykazał, że wystąpiła ustawowa przesłanka do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym sprzeciwie od tego postanowienia P. M. zarzucił brak koniecznej równowagi w zapewnieniu stronie prawa do Sądu, przesuniętej nadmiernie w stronę wyjątkowości instytucji zwolnienia z kosztów sądowych i "nadmierną formalizację", przy braku właściwej oceny przedstawionych dokumentów i powołanych okoliczności. Wyjaśnił, że złożył rzetelne i zgodne z prawdą oświadczenie we wniosku PPF oraz, że orzeczenie referendarza zawiera wskazanie na okoliczności, o wyjaśnienie których nie był wzywany, m.in. piastowanie funkcji członka zarządu w spółkach prawa handlowego i uzyskiwanie z tego tytułu dochodów. Podał, że na jedynym rachunku bankowym stan konta jest [...]zł ale równocześnie kwota dostępnych środków minus prawie [...]tysięcy złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe, bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Zdaniem Sądu, oceniając złożone przez wnioskodawcę oświadczenia dotyczące stanu majątkowego należy uznać, iż skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Składane wyjaśnienia są nieprecyzyjne, wybiórcze i mało wiarygodne. Podkreślić należy, że skarżący składając kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy w sprawach zarejestrowanych w tut. Sądzie podnosi w istocie tożsame argumenty, modyfikując jedynie swoje oświadczenie w zakresie sytuacji majątkowej i uzyskiwanych dochodów. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Z informacji przedstawionych we wniosku wynika, że łączny miesięczny dochód skarżącego wynosi [...]zł. netto. Natomiast miesięczne wydatki jakie skarżący ponosi kształtują się na poziomie [...]zł. Wydatki skarżącego przewyższają bowiem kwotę osiąganych dochodów. Okoliczność ta wzbudza poważne wątpliwości, co do prawdziwości przedstawionych informacji i rodzi pytanie o źródła czerpania przez skarżącego środków na pokrycie tychże wydatków. Sądowi z urzędu znana jest okoliczność, iż w 2015 r. wnioskodawca pobrał płatności w łącznej kwocie [...]zł, zaś w 2016 r. - w kwocie [...]zł (według wykazu beneficjentów Wspólnej Polityki Rolnej udostępnionego przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi za pośrednictwem strony internetowejhttp://beneficjenciwpr.minrol.gov.pl). Podkreślenia wymaga, na co zwrócił uwagę również referendarz sądowy, iż skarżący nie przedstawił dokumentów dotyczących: prowadzenia wobec niego postępowań egzekucyjnych, wysokości udziałów w spółkach cywilnych, jak również w spółkach prawa handlowego. Ponadto, referendarz zwrócił uwagę, że sytuacja majątkowa skarżącego była również badana w sprawie o sygn. VIII SA/Wa 251/17 czy VIII SA/Wa 1115/16. W sprawie o sygn. akt VIII SA/WA 251/17 zwrócono uwagę, iż skarżący pełni funkcję Prezesa Zarządu w kilkunastu spółkach prawa handlowego oraz przyznawanych płatnościach (według wykazu beneficjentów Wspólnej Polityki Rolnej udostępnionego przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi). Skarżący zaś w niniejszej sprawie wezwany do wskazania wysokości udziałów w spółkach prawa handlowego nie złożył stosownego oświadczenia, jak również nie ujawnił informacji na temat pełnionych funkcji w spółkach prawa handlowego oraz tego, czy funkcje te pełni za wynagrodzeniem czy nieodpłatnie. Wyjaśnić przy tym należy, że instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. W jednym z orzeczeń NSA wskazał, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Na obecnym etapie postępowania kwota wpisu od skargi jest jedynym kosztem do którego skarżący jest zobowiązany. Podniesione okoliczności natomiast, przemawiają za odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie zgromadzić środków na poniesienie kosztów sądowych – wpisu od skargi ([...]zł). Reasumując uznać należy, że informacje przedstawione w rozpoznawanym wniosku oraz wynikające z załączonych dokumentów wskazują na przedstawienie przez stronę swojej sytuacji finansowej w sposób fragmentaryczny i nierzetelny. Mając na uwadze treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało uznać, że skarżący nie wykazał, iż poniesienie przez niego kosztów postępowania w jakimkolwiek zakresie wiązać się będzie z uszczerbkiem utrzymania koniecznego. W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego z 8 lutego 2018 r. wydane zostało prawidłowo, w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. W związku z powyższym działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego orzekając, jak w sentencji postanowienia.