VIII SA/Wa 527/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Leszek Kobylski /sprawozdawca/, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2011 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy L. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) przyznaje od Skarbu Państwa i nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata Ż. Z. kwotę [...] ([...]) złotych oraz kwotę [...] ([...]) złotych stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z [...] grudnia 2008 r. znak [...] Burmistrz Miasta i Gminy L. odmówił K. Z. (dalej: skarżąca) umorzenia zaległości podatkowych w podatku rolnym za rok 2007 i za rok 2008 w kwocie [...] złotych podając za podstawę prawną art. 67a §1 i art. 207 Ordynacji podatkowej. Z uzasadnienia decyzji wynika, iż skarżąca umotywowała swój wniosek o umorzenie należności podatkowych w podatku rolnym tym, że dopisano jej [...] ar gruntu bez jej woli i zgody. Z akt sprawy wynika, iż skarżąca mocą orzeczenia sądowego nabyła przez zasiedzenie własność nieruchomości o powierzchni [...] m2, co spowodowało zmianę danych w ewidencji gruntów i budynków poprzez zmianę powierzchni i tym samym zmienił się wymiar podatku rolnego. Ponadto organ wskazał, iż podatek rolny za [...] ar ziemi w klasie [...] w 2007 i 2008 r. wynosił jedynie [...] zł, natomiast skarżąca nie uiściła w ogóle podatku nawet od niespornej powierzchni nieruchomości. W związku z powyższym organ podatkowy nie dopatrzył się wystąpienia przesłanek określonych w art. 67a §1 Ordynacji podatkowej uprawniających do umorzenia należności podatkowych ("ważny interes podatnika" lub "interes publiczny"). Pismem z [...] grudnia 2008 r. skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji powtarzając argumenty zawarte we wniosku o umorzenie należności podatkowej. Dodatkowo wskazała, że to Burmistrz powinien udowodnić, że ona posiada nieruchomość o powierzchni [...] ha nabytą rzekomo na mocy orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku, bo ona nic o spadku nie wie. Decyzją z [...] marca 2009 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ poza powtórzeniem argumentacji organu pierwszej instancji dodatkowo wskazał, iż skarżąca w odwołaniu od decyzji nie podała innych przyczyn umorzenia, w tym bytowych, natomiast subiektywne odczucie krzywdy i przekonanie o potrzebie umorzenia podatku nie jest "ważnym interesem podatnika", o którym stanowi przepis art. 67a §1 Ordynacji podatkowej. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. K. Z. wniosła w dniu [...] marca 2009 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze nie zgodziła się z dokonaną przez organy interpretacją pojęcia "ważny interes podatnika". Powtórzyła dotychczasową argumentację sprowadzającą się do tego, że została zmuszona orzeczeniem Sądu do otrzymania [...] ara ziemi, zaś zapłata podatku, jej zdaniem, oznaczałaby zgodę na "bezprawie". Poprosiła o nie zmuszanie jej do przyjmowania czegoś wbrew jej woli. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wyrokiem z dnia 2 października 2009 r. zapadłym w sprawie VIII SA/Wa 251/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Na skutek skargi kasacyjnej strony skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2011 r. zapadłym w sprawie II FSK 2098/09 uchylił zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w sprawie wystąpiły przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia art. 122 oraz art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej. W ocenie sądu kasacyjnego, stan faktyczny sprawy nie został dokładnie wyjaśniony, czym uchybiono art. 122 Ordynacji podatkowej, zaś zebrany materiał dowodowy nie został wyczerpująco rozpatrzony (co stanowi naruszenie art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej) jak również, że w takiej sytuacji ocena materiału dowodowego nie mogła odpowiadać zasadzie swobodnej ocenie dowodów, wynikającej z art. 191 Ordynacji podatkowej. Naczelny Sąd Administracyjny za trafne uznał stanowisko zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że organy podatkowe, oceniając zasadność wniosku podatniczki dotyczącego umorzenia zaległości dokonały analizy stanu faktycznego niedokładnie i bez wszechstronnego rozważenia uwarunkowań, a w szczególności sytuacji materialnej i rodzinnej podatniczki. Skoncentrowano się wyłącznie na nieudolnie sporządzonym przez podatniczkę wniosku, a pominięto okoliczności wynikające z jej oświadczenia złożonego w dniu [...] listopada 2008 r., z którego wynikało, że opiekuje się [...]-letnim, [...] wnukiem, że utrzymuje [...]-letnią bezrobotna córkę. Rozpoznając skargę na decyzję SKO, Sąd pierwszej instancji dysponował powyższym materiałem dowodowym jak też zaświadczeniem z Powiatowego Urzędu Pracy w L. z dnia [...] czerwca 2009 r. stanowiącym, że Z. Z. (córka podatniczki) jest bezrobotna bez prawa do zasiłku, zaświadczeniem z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w L., stwierdzającym przyznanie w maju 2009 r. zapomogi pieniężnej na chore dziecko w kwocie [...] zł. Powyższe dowody i okoliczności umknęły uwadze organów podatkowych i Sądu pierwszej instancji, a jest rzeczą ewidentną, że konieczność ich rozważenia wynika wprost z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, gdyż stanowi przesłankę związaną z ważnym interesem podatnika. Organy podatkowe, czego nie zauważył kontrolujący legalność decyzji Sąd pierwszej instancji, nie odniosły się do trudnej sytuacji rodzinnej podatniczki, opisanej w jej oświadczeniu. W takiej sytuacji organ rozpatrujący wniosek o przyznanie ulg podatkowych nie może ograniczyć się tylko do analizowania stanu majątkowego, bez zbadania, czy wystarcza on na zaspokojenie bieżących i koniecznych potrzeb rodziny, które ze względu na stan zdrowia jej członków są odmienne od potrzeb innych członków społeczeństwa. Ponadto rozpatrując istnienie przesłanek z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej należy mieć na uwadze dyrektywy zawarte w Konstytucji RP. Z art. 68 ust. 3 i art. 69 wynika obowiązek władz publicznych wobec osób niepełnosprawnych, który mieści się w pojęciu interesu publicznego, o którym mowa w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, a który nie może być zawężony do ochrony interesów fiskalnych państwa. Gdy z materiału dowodowego sprawy wynika, że członek rodziny podatniczki jest [...] niezbędne jest rozważenie, czy odmowa przyznania ulgi w postaci umorzenia zaległości i w konsekwencji spowodowanie konieczności natychmiastowego uregulowania zaległości wraz z odsetkami nie zagrozi egzystencji rodziny, w tym osoby niepełnosprawnej (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2007 r., sygn. akt I FSK 477/06). W rozpoznawanej sprawie nie zbadano powyższego zagadnienia, zaś w lakonicznym uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji w ogóle nie zajął się oceną dokonanych przez podatkowy organ odwoławczy ustaleń mając na względzie przesłanki z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji (podatkowe) w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Sąd stwierdza, że skarga jest zasadna. Przede wszystkim należy stwierdzić, że Sąd ponownie rozpoznając skargę był związany, stosownie do art. 190 p.p.s.a wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny we wspomnianym wyżej wyroku z dn. 13 kwietnia 2011 r. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w rozpoznawanej sprawie pominięto okoliczności wynikające z oświadczenia skarżącej złożonego w dniu [...] listopada 2008 r., z którego wynikało, że opiekuje się [...]-letnim, [...] wnukiem oraz że utrzymuje [...]-letnią bezrobotna córkę. W aktach znajduje się również zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w L. z dnia [...] czerwca 2009 r. stanowiące, że Z. Z. (córka podatniczki) jest bezrobotna bez prawa do zasiłku, zaświadczenie z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w L., stwierdzające przyznanie w maju 2009 r. zapomogi pieniężnej na chore dziecko w kwocie [...] zł. Powyższe dowody i okoliczności umknęły uwadze organów podatkowych, a jest rzeczą ewidentną, że konieczność ich rozważenia wynika wprost z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, gdyż stanowi przesłankę związaną z ważnym interesem podatnika. Organy podatkowe nie odniosły się do trudnej sytuacji rodzinnej podatniczki, opisanej w jej oświadczeniu. W takiej sytuacji organ rozpatrujący wniosek o przyznanie ulg podatkowych nie może ograniczyć się tylko do analizowania stanu majątkowego, bez zbadania, czy wystarcza on na zaspokojenie bieżących i koniecznych potrzeb rodziny, która ze względu na stan zdrowia jej członków są odmienne od potrzeb innych członków społeczeństwa. Ponadto rozpatrując istnienie przesłanek z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej należy mieć na uwadze dyrektywy zawarte w Konstytucji RP. Z art. 68 ust. 3 i art. 69 Konstytucji RP wynika obowiązek władz publicznych wobec osób niepełnosprawnych, który mieści się w pojęciu interesu publicznego, o którym mowa w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, a który nie może być zawężony do ochrony interesów fiskalnych państwa. Gdy z materiału dowodowego sprawy wynika, że członek rodziny podatniczki jest niepełnosprawny niezbędne jest rozważenie, czy odmowa przyznania ulgi w postaci umorzenia zaległości i w konsekwencji spowodowanie konieczności natychmiastowego uregulowania zaległości wraz z odsetkami nie zagrozi egzystencji rodziny, w tym osoby niepełnosprawnej (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2007 r., sygn. akt I FSK 477/06). W rozpoznawanej sprawie nie zbadano powyższego zagadnienia. Nie przesądzając o końcowej decyzji merytorycznej w sprawie, dla właściwego jej podjęcia konieczne jest uzupełnienie materiału dowodowego przez organy podatkowe w kierunkach i zakresie wyżej określonym dot. sytuacji materialnej i osobistej rodziny skarżącej i jej ocena w kontekście "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego" w rozumieniu art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 190 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie drugim wyroku. Wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu zasądzono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, póz. 1348 ze zm.). ----------------------- 5