VIII SA/Wa 532/25
WyrokWSA w Warszawie2025-09-10
Skład orzekający: Iwona Owsińska - Gwiazda, Justyna Mazur, Iwona Szymanowicz - Nowak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy odmowa przyznania zasiłku stałego z powodu braku wystarczającego współdziałania strony z pracownikiem socjalnym w dostarczeniu dokumentów potwierdzających sytuację dochodową jest uzasadniona, jeśli strona przedstawiła część informacji i dokumentów, a organ nie podjął samodzielnych działań w celu ich uzupełnienia?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznając, że odmowa przyznania zasiłku stałego z powodu braku współdziałania z pracownikiem socjalnym była przedwczesna. Pomimo obowiązku współdziałania strony, organy nie podjęły wszelkich niezbędnych kroków do wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym nie podjęły samodzielnych działań w celu uzyskania niektórych informacji, a ocena braku współpracy mogła być zbyt rygorystyczna w kontekście przedstawionych przez stronę informacji i dokumentów.Stan faktyczny
Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie zasiłku stałego. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, uznając brak współdziałania skarżącej w dostarczeniu dokumentów potwierdzających jej sytuację dochodową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skarżąca wniosła skargę do sądu, twierdząc, że współpracowała z organami i dostarczyła wymagane dokumenty. Sąd uznał, że organy nie podjęły wszystkich niezbędnych kroków do wyjaśnienia sprawy i uchylił zaskarżoną decyzję.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak, , Protokolant Specjalista Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 2 czerwca 2025 r. znak [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 14 kwietnia 2025 r. nr [...].
Przedmiotem rozpoznania Sądu jest decyzja z 2 czerwca 2025 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: Kolegium, organ odwoławczy lub SKO), wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia
14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.), którą Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. (dalej: organ I instancji lub Prezydent R.) z 14 kwietnia 2025 r.
w sprawie odmowy przyznania J. K. (dalej: skarżąca, strona, wnioskodawczyni) pomocy w formie zasiłku stałego.
Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym
i prawnym:
Powołaną na wstępie decyzją z 14 kwietnia 2025 r. odmówiono stronie przyznania pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego.
Uzasadniając powyższą decyzję organ I instancji opisał przebieg postępowania w sprawie, w szczególności zmierzającego do ustalenia sytuacji wnioskodawczyni,
w tym dochodowej, a następnie wskazał efekty tego postępowania. W konsekwencji dokonując oceny sprawy stwierdził, że brak było współdziałania skarżącej
z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a za takie można uznać niedostarczenie istotnych dokumentów umożliwiających ustalenie sytuacji dochodowej strony. Dlatego odmówiono skarżącej przyznania zasiłku stałego.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją skarżąca wniosła odwołanie. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca opisała swoją sytuację. Podkreśliła, że jej wspólny dochód
z mężem wynosił 1200 zł. Mąż nie miał przedłużonej umowy o pracę i nie było możliwe doniesienie zaświadczenia. Nie miał też prac dorywczych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 2 czerwca 2025 r., wskazana na wstępie i zaskarżoną w niniejszej sprawie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przy pomniało na wstępie dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Podało, że z akt sprawy wynika, iż wnioskiem
z 14.10.2024r. zgłoszonym do protokołu skarżąca zwróciła się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, zaś w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 15.11.2024r. wniosła o pomoc w formie dofinansowania zakupu opału,
a w oświadczeniu z 18.11.2024r. wskazała między innymi, że prosi o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego i zakupu żywności.
W tym miejscu Kolegium wskazało, że niniejsza sprawa rozpatrywana jest przez Kolegium po raz drugi. Decyzją z 7.02.2025r. znak: [...] Kolegium uchyliło bowiem pierwotną decyzję organu I instancji z 13.12.2024r.
nr [...] i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia. Koniecznym okazało się ustalenie, czy dochód rodziny uległ zmianie (a jeśli tak to
w jakim stopniu) w stosunku do dochodu przyjętego w trakcie wydawania przez organ
I instancji decyzji.
Organ I instancji stosując się do wskazań Kolegium przeprowadził stosowne postępowanie, które jednak nie doprowadziło do konkretnych ustaleń w powyższym zakresie z przyczyn, na które Kolegium wskazuje w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Kolegium podniosła zatem, że w trakcie wywiadu środowiskowego z 12.11.2024r. poprzedzającego wydanie przez organ I instancji pierwotnej decyzji, a także na podstawie oświadczeń skarżącej i innych dokumentów ustalono, że skarżąca prowadziła wspólne gospodarstwo z mężem M. K., legitymowała się [...] stopniem niepełnosprawności orzeczonym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z 18.02.2022 znak: [...] wydanym do 28.02.2025r. Źródłem utrzymania rodziny we wrześniu 2024r. (a więc w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku) były: zasiłek pielęgnacyjny skarżącej w wysokości 215,84 zł, dochód z pracy męża na umowę i z pracy dorywczej - 1200 zł oraz pomoc znajomej w wysokości 100 zł na opłacenie badania technicznego. Łączny dochód wyniósł zatem 1515,84 zł, zaś na osobę w rodzinie (2 osoby) - 757,92 zł.
W trakcie ponownego postępowania organ I instancji przeprowadził kolejny wywiad środowiskowy 19.03.2025r., a także pozyskał inne dowody w sprawie. W trakcie wywiadu ustalono, że od marca 2025r. skarżąca pozostaje z mężem w nieformalnej separacji (mąż wyprowadził się z domu i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe). Kolejnym orzeczeniem wydanym przez ww. Zespół w dniu 19.03.2025r. skarżąca zaliczona została od [...] stopnia niepełnosprawności na dalszy okres, to jest do 31.03.2035r. W trakcie tego postępowania, skarżąca przedłożyła jednocześnie umowę o pracę zawartą przez nią z PPHU "[...]" [...] A.P. Sp. z o.o. w R., na podstawie której zatrudniona została na czas określony, to jest od 1.02.2025r. do 31.07.2027r. Skarżąca w oświadczeniu z 19.03.2025r. podała także, że od 1 grudnia 2024r. wykonuje pracę zarobkową. W oświadczeniu tym zobowiązała się jednocześnie do dostarczenia umowy o pracę, a także zaświadczenia o zarobkach za okres XI-XII.2024r. oraz I-II.2025r., jak również zaświadczenia z ZUS wskazującego czy pobiera tam jakiekolwiek świadczenie. Za istotne Kolegium uznało, że skarżąca oświadczyła wówczas, że do 26.03.2025r. zgłosi się do ośrodka pomocy społecznej przy ul. K., aby dostarczyć brakujące dokumenty. Skarżąca została jednocześnie poinformowana przez pracownika socjalnego o skutkach niewywiązania się z powyższego, a mianowicie, iż niedostarczenie wskazanych dokumentów może spowodować wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczeń.
W kolejnym oświadczeniu z 19.03.2025r. skarżąca potwierdziła, że nie wnosi uwag do sprawy i zebranego materiału dowodowego.
Kolegium podniosło następnie, że zasady nabywania prawa do świadczeń
z pomocy społecznej, w tym do zasiłku stałego wskazane zostały w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. 2024r., poz. 1283, ze zm.; dalej "u.o.p.s.", "ustawa"). Wskazało na art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy i art. 37 ust. 2 tej ustawy. Podniosło, iż z przepisów tych wynika, że jednym z koniecznych warunków do przyznania powyższego zasiłku jest spełnienie kryterium dochodowego, które do 31.12.2024r. na osobę w rodzinie wynosiło - 600 zł, a od 1.01.2025r. 823 zł, natomiast w przypadku osoby samotnie gospodarującej – 1010 zł.
Dodało, że ustalenie dochodu kreuje jednocześnie wysokość zasiłku stałego, co wynika z art. 37 ust. 2 ustawy. Stąd wskazane było, w opinii Kolegium przeprowadzenie wnikliwego postępowania w tej kwestii, poprzez zgromadzenie materiału dowodowego zaświadczającego o wysokości dochodu zarówno męża, jak i skarżącej.
Tymczasem, jak zauważyło skarżąca nie przedłożyła wymaganych w sprawie dokumentów, do dostarczenia których zobowiązała się w oświadczeniu z 19.03.2025r. Za istotne uznało przy tym, że miała ona jednocześnie świadomość konsekwencji biernego jej zachowania w powyższym zakresie, a mianowicie nie przyznania świadczenia z pomocy społecznej.
Kolegium stwierdziło zatem, że niekwestionowanym jest, iż skarżąca nie była skłonna do współpracy z pracownikiem socjalnym, skoro nie dostarczyła wymaganych dokumentów potwierdzających sytuację dochodową. Ustalenia w tym przedmiocie uznało za bardzo istotne w przypadku beneficjentów pomocy społecznej (w tym zasiłku stałego), bowiem pozwalają one po pierwsze stwierdzić czy spełnione zostało kryterium dochodowe, a w przypadku zasiłku stałego w jakiej wysokości należałoby ustalić to świadczenie. Ponadto, ustalenia w tym zakresie mogą posłużyć przy ocenie czy istnieje dysproporcja pomiędzy wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny,
a na kwestię tą ustawodawca zwrócił uwagę w art. 12 ustawy.
Ustaleniom w powyższym zakresie miało służyć doręczenie przez skarżącą wymaganych, wskazanych w trakcie wywiadu dokumentów. Należy przez to rozumieć, że brak było woli współpracy skarżącej z pracownikiem socjalnym, a za takie zachowanie ustawodawca przewidział konsekwencje w art. 11 u.p.s., zgodnie
z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym może być przyczyną odmowy przyznania świadczenia.
Wyjaśniło jednocześnie, że z woli ustawodawcy, beneficjenci pomocy społecznej mają obowiązek współpracy z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia ich sytuacji (między innymi dochodowej), bowiem ma to zasadnicze znaczenie przy rozstrzyganiu spraw na gruncie tej ustawy. Podkreśliło również, że ustawodawca rygorystycznie podchodzi do kwestii współpracy z organem pomocy społecznej osoby ubiegającej się
o jakiekolwiek świadczenie z pomocy społecznej. Zwróciło bowiem uwagę, że tylko należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy może pozwolić organowi na wnikliwą ocenę sytuacji materialnej osoby zwracającej się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej.
Za nieuzasadnione uznało zatem zarzuty skarżącej jakoby organ I instancji żądał od niej zbyt dużo informacji. Pracownik socjalny żądający udokumentowania przez beneficjenta pomocy społecznej informacji i dokumentów mogących posłużyć do oceny sprawy na gruncie ustawy o pomocy społecznej wypełnia bowiem obowiązek nałożony na niego przez ustawodawcę. Wystarczyła zatem jedynie dobra wola skarżącej przejawiająca się w dostarczeniu wymaganych (opisanych wyżej dokumentów) obrazujących sytuację dochodową w okresie od listopada 2024r. do lutego 2025r. Skarżąca tymczasem, zdaniem organów w sprawie nie wykazała takiej woli, czyli współpracy z pracownikiem socjalnym, aby możliwe było ustalenie w sposób prawidłowy jej sytuacji, w tym dochodowej.
W świetle powyższych ustaleń faktycznych i prawnych Kolegium uznało, że decyzja organu I instancji nie nosi cech dowolności, a więc jest zgodna z prawem
i dlatego na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. należało utrzymać ją w mocy.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie, która ma charakter opisowy skarżąca podniosła, iż nie jest prawdą, że nie współpracowała z pracownikiem socjalnym. Podała informacje zgodne z prawdą
i dostarczyła dokumenty, o jakie została poproszona i nie jest dla niej zrozumiała odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia.
Odpowiadając na skargę, SKO wniosło o oddalenie skargi wywodząc, jak
w zaskarżonej decyzji.
Pismem z dnia 5 września 2025 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z nagrań podnosząc, iż zawierają one szczegóły istotne dla sprawy.
Postanowieniem z dnia 10 września 2025 r. ogłoszonym na rozprawie Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. oddalił powyższy wniosek dowodowy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz.1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach kompetencji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo.
Przedmiotem skargi jest decyzja, którą SKO utrzymało w mocy decyzję Prezydenta R., odmawiającą przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku stałego z powodu niedostarczenia istotnych dokumentów umożliwiających ustalenie sytuacji dochodowej, które zostało potraktowane jako brak współdziałania
z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej skarżącej.
Wskazania w tym miejscu wymaga, że pomoc społeczna ma za zadanie przejściowo pomagać osobom i rodzinom w przezwyciężeniu ich trudnej sytuacji. Świadczą o tym wprost przepisy art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s., które stanowią, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny
w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie
w warunkach odpowiadających godności człowieka.
Z treści wyżej przytoczonych przepisów wynika zatem, że pomoc społeczna umożliwia "osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych" i "wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb". Pomoc społeczna ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej,
a udzielane świadczenia mają być jedynie chwilowo odpowiednie do sytuacji osób
i rodzin korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania
w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Tak więc pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy. Skoro, zdaniem Sądu, ustawa o pomocy społecznej formułuje zasadę, zgodnie z którą każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, to oznacza to, że jeśli osoba ta nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Sąd podkreśla, że pomoc przyznawana na podstawie omawianej ustawy - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Pomoc ta nie może w żadnym wypadku zamieniać się w stałe
i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących.
Obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest zatem na tyle istotny, że został wielokrotnie zaakcentowany
w ustawie, jak choćby w art. 4 u.p.s., który stanowi, że osoby i rodziny korzystające
z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Należy podkreślić, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się
o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła, w celu "wyjścia"
z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z powyższym uzasadnione jest stwierdzenie, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, o czym mowa w art. 11 ust. 2 pkt 1 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 czerwca 2025 r. może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia.
Zgodnie z art. 37 ust. 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje:
1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy
z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;
2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
W myśl art. 37 ust. 2 u.p.s. zasiłek stały ustala się w wysokości:
1) w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kwotą stanowiącą 130% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 1 229 zł 4 miesięcznie;
2) w przypadku osoby w rodzinie - różnicy między kwotą stanowiącą 130% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie.
Z powyższych przepisów wynika, iż jednym z warunków przyznania zasiłku stałego jest ustalenie spełniania kryterium dochodowego. Ustalenie wysokości dochodu jest także niezbędne dla ustalenia kwoty tego zasiłku. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ orzekający w sprawie, której przedmiotem jest prawo do zasiłku stałego jest zobligowany do powzięcia informacji pozwalających na ustalenie dochodu, zależnie od okoliczności – osoby samotnie gospodarującej lub w przypadku pozostawania
w rodzinnie – dochodu na osobę w rodzinie. Jak wynika z powołanych wyżej przepisów osoba ubiegająca się o pomoc jest obowiązana do współdziałania w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej, w tym udzielania niezbędnych informacji.
W następnej kolejności należy podkreślić, że każdej decyzji organu administracyjnego należy stawiać wszystkie wymagania wynikające z podstawowych zasad postępowania administracyjnego i szczegółowych reguł prowadzenia postępowania wyjaśniającego (dowodowego). W stosunku do decyzji administracyjnej wskazuje się ustawowo na konieczność respektowania zasady prawdy obiektywnej (art. 7), zasady prowadzenia postępowania w sposób wzbudzający zaufanie do władzy publicznej (art. 8), zasad należytego informowania stron i przekonywania, tj. wyjaśniania przesłanek podjętych rozstrzygnięć (art. 9 i art. 11), z którymi wiążą się wymogi
w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego, rozstrzygnięcia i motywowania stanowiska organu (m.in. art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, obejmujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia.
Odniesienie się przez organ administracji do wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy jest istotne z punktu widzenia wyżej przywołanych, podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Uzasadnienie decyzji winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego
w świetle obowiązującego prawa. Na organach administracji spoczywa nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia, ale i umotywowania zajętego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak
i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne, co winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia (patrz np. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. akt III OSK 4906/21, dostępny w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ze względu na wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest co do zasady takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (patrz np. wyrok NSA z dnia 30 października 2019 r. sygn. akt II OSK 3040/17).
Poza tym decyzja wydana na podstawie art. 11 u.p.s. nie może stanowić jedynie prostej sankcji za zachowanie lub brak dopełnienia określonych obowiązków przez podopiecznego. Zawsze musi uwzględniać kontekst określonych zdarzeń i całokształt okoliczności składających się na sytuację konkretnego człowieka wymagającego wsparcia z systemu pomocy społecznej.
Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji, organ ten wskazał na ustalenia dokonane podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu
19 marca 2025 r. oraz złożone przez skarżącą dokumenty. Podsumowując dokonane ustalenia wskazał, że dokonane przez skarżącą wyjaśnienia oraz dokumenty są wyrywkowe i nie pozwalają na ustalenie faktycznej sytuacji dochodowej rodziny. Wskazano jednocześnie, iż brak jest zaświadczenia ZUS potwierdzającego niepobieranie przez skarżącą żadnych świadczeń ZUS, umowy o pracę skarżącej za okres od 1 grudnia 2024 r. do 31 stycznia 2025 r., zaświadczeń o zarobkach skarżącej za okres od grudnia 2024 r. do chwili obecnej, umowy o pracę męża od 16 listopada 2024 r. lub świadectwa pracy, zaświadczenia o zarobkach w okresie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, tj. od listopada 2024 r. do lutego 2025 r., oświadczenia męża skarżącej o dochodach z prac dorywczych w ww. okresie lub oświadczenie, że nie były one podejmowane. Organ I instancji wskazał przy tym, że jest zobligowany do zbadania sytuacji materialno-bytowej skarżącej w okresie od września 2024 r., czyli od miesiąca poprzedzającego zgłoszenie do chwili obecnej, albowiem skarżąca posiada orzeczenie o niepełnosprawności ważne do 31 marca 2035 r. i jeżeli zachodzą przesłanki (m.in. kryterium dochodowe) świadczenie w formie zasiłku stałego przyznaje się na czas ważności orzeczenia.
Zauważyć jednocześnie należy, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu
I instancji zostały wydane w ponownie prowadzonym postępowaniu, albowiem
w przedmiocie wniosku skarżącej o przyznanie zasiłku stałego złożonego w dniu
14 października 2024 r. organ I instancji orzekał już decyzją z dnia 13 grudnia 2024 r., która została uchylona przez Kolegium decyzją z dnia 7 lutego 2025 r.
Analiza zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jak
i przekazanych wraz ze skargą akt administracyjnych wskazuje, iż skarżąca udziela informacji w toku przeprowadzanych wywiadów środowiskowych, składa też pisma,
w których opisuje sytuację materialno-bytową, jak i dokumenty mające wpływ na ustalenie sytuacji materialnej rodziny. Nie można zatem stwierdzić, że skarżąca nie podjęła zupełnie współpracy z organem I instancji. W aktach sprawy znajduje się bowiem szereg informacji, które nie zostały przez organy obu instancji ocenione. Odmowa przyznania świadczenia nastąpiła z powodu braku współdziałania
z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej skarżącej. Jednocześnie organy nie wyjaśniły przyczyn, dla których nie było możliwe dokonanie niektórych ustaleń, jak np. informacji z ZUS we własnym zakresie. W ocenie Sądu powyższa ocena została dokonana z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9 art. 11, z którymi wiążą się wymogi w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego, rozstrzygnięcia i motywowania stanowiska organu wskazane m.in. art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 1
i 3 k.p.a.
W ocenie Sądu zatem odmowa przyznania skarżącej zasiłku stałego z powodu braku współdziałania z pracownikiem socjalnym była przedwczesna, w szczególności, że skarżąca posiada orzeczenie o zaliczeniu do [...] stopnia niepełnosprawności na okres do 31 marca 2035 r.
Wobec tego, w ocenie Sądu należy ponownie przeprowadzić postępowanie administracyjne, w którym organ I instancji podejmie działania w celu dokonania ustaleń niezbędnych dla rozpoznania wniosku skarżącej i oceny zgromadzanych
w postępowaniu dowodów w kontekście wykazania spełnienia przesłanek do przyznania tego prawa, ewentualnie wykazania niezbędności poszczególnych ustaleń
i braku możliwości ich dokonania, w przypadku braku współdziałania skarżącej w tej mierze.
Skarżąca musi zaś przyjąć do wiadomości i mieć świadomość tego, że jeżeli chce korzystać z pomocy społecznej, to powinna współdziałać z organem I instancji
w zakresie poczynienia niezbędnych ustaleń faktycznych umożliwiających prawidłowe rozpatrzenie jej wniosku. Do tych niezbędnych ustaleń nalży zaliczyć wykazanie (udokumentowanie) uzyskiwanych przez skarżącą (rodzinę) dochodów.
Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a uchylił decyzje organów obu instancji, orzekając jak w wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło