VIII SA/Wa 545/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 23 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących z nieujawnionych źródeł za 2003 r. postanawia : - odmówić przyznania prawa pomocy- Z.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących z nieujawnionych źródeł za 2003 r. Jednocześnie wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że od dnia 14 września 2006 r. jest zarejestrowany jako bezrobotny z prawem do zasiłku w kwocie 571 zł netto i jest to jedyne źródło jego dochodu. Wskazał również, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają z nim córki B. i K., przy czym na córkę B. płaci alimenty w wysokości 500 zł. Jako posiadany majątek skarżący wymienił dwie działki o powierzchni 5000 m² i oszczędności pieniężne w kwocie 190 zł. Pismem z dnia 4 października 2007 r. wezwano skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jego sytuacji materialnej. W odpowiedzi na wezwanie Z.K. nadesłał oświadczenie, w którym wyjaśnił, że w ciągu ostatnich dwóch lat zbył zabudowaną nieruchomość położoną w G. za cenę 53.000 zł (kserokopia aktu notarialnego z dnia 14 lipca 2006 r. w załączeniu) oraz samochód osobowy BMW za cenę 32.000 zł. Za uzyskane w ten sposób pieniądze skarżący nabył samochód marki Chrysler Voyager za kwotę 23.000, którego własność przeniósł następnie na żonę. Wyjaśnił również, że utrzymanie trzyosobowej rodziny rocznie kosztuje 18.000 zł. Poza tym wnioskodawca wskazał, że spłaca kredyty zaciągnięte przez żonę i teściową, przeznaczone na spłatę długów związanych prowadzeniem przez niego stacji paliw, a także kredyty zaciągnięte na jego rzecz przez matkę. Pozostałą kwotę 14.600 zł wnioskodawca przeznaczył na uruchomienie działalności gospodarczej żony, z której nie czerpie żadnych zysków. Działalność ta (kwiaciarnia) rozpoczęta została w sierpniu 2006 r., natomiast w październiku 2006 r. skarżący wraz z żoną ustanowili rozdzielność majątkową (kserokopia aktu notarialnego w załączeniu). W sierpniu 2007 r. żona skarżącego złożyła pozew o rozwód. Według złożonego oświadczenia skarżący aktualnie mieszka w lokalu socjalnym razem z matką utrzymującą się z emerytury w wysokości 800 zł, natomiast do czerwca 2007 r. wynajmował lokal przy ul. M. Ponadto wnioskodawca nadesłał kserokopie zeznania podatkowego PIT – 36, z którego wynika, że w 2006 r. osiągnął dochód brutto w wysokości 20.037,74 zł, kserokopie rachunków za gaz, czynsz za mieszkanie,TV wystawionych na nazwisko matki, dowody wpłaty za miesiące luty, wrzesień i październik 2007 r. kwoty 400 zł na rzecz żony A. K., harmonogram spłat kredytu zaciągniętego w styczniu 2006 r., kserokopię umowy najmu lokalu mieszkalnego, kserokopię rachunków za telefon, energię i wodę wystawionych na nazwisko wynajmującego oraz rachunków za telefon za miesiące kwiecień – czerwiec 2007 r. na nazwisko skarżącego. Nadesłał również umowę zlecenia z reprezentującym go pełnomocnikiem, z której wynika, iż w przypadku zapadnięcia wyroku korzystnego dla zleceniodawcy, zleceniobiorca otrzyma wynagrodzenie według stawek przewidzianych w rozporządzeniu o opłatach za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, natomiast w przypadku zapadnięcia wyroku niekorzystnego, z uwagi na sytuację materialną zleceniodawcy, zleceniobiorca ustala swoje wynagrodzenie w wysokości 100 zł., a także wyciągi z rachunków bankowych potwierdzające między innymi, że w dniu 7 lipca 2007 r. II Urząd Skarbowy w R. zwrócił skarżącemu nadpłatę podatku w kwocie 4.400 zł. W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej ppsa.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 – 3 ppsa). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 ppsa). Stosownie natomiast do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek Z.K. dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 ppsa). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 ppsa). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005/1/8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, stan faktyczny sprawy oraz sytuację majątkową i rodzinną skarżącego, Sąd nie znajduje uzasadnienia dla przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oceniając zasadność zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy, nie można pominąć faktu, że pozostaje on w związku małżeńskim, nawet jeśli między małżonkami od października 2006 r. istnieje rozdzielność majątkowa. Skarżący wprawdzie wskazał, że jego żona wystąpiła z powództwem o rozwód jednakże nie przedstawił na tę okoliczność żadnego dowodu. Wobec tego podnieść należy, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm. - dalej k.r.o.) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Interpretacja powołanych regulacji prowadzi do wniosku, że skarżący inicjujący spory sądowe powinien liczyć na wsparcie finansowe współmałżonka, który jest zobowiązany nieść pomoc także w zakresie uiszczania kosztów postępowania sądowego. Koszty takie należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ponadto jakkolwiek skarżący jest osobą bezrobotną, to ze złożonych dokumentów i wyjaśnień wynika, iż nie jest on osobą ubogą i pozbawioną środków do życia. Podnieść bowiem należy, że w drugim półroczu 2006 r. skarżący zbył nieruchomość zabudowaną i samochód osobowy za łączną kwotę 85.000 zł. Część tych pieniędzy zainwestował w działalność gospodarczą żony (14.600 zł), a także w kolejny samochód osobowy (23.000 zł) przekazany następnie na własność żonie. Przyjmując twierdzenia wnioskodawcy za prawdziwe (choć i tak nie stanowią one uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy) wskazać należy, że pozostała skarżącemu kwota około 40.000 zł. Jednocześnie w 2006 r. Z.K. uzyskał dochód brutto w wysokości 20.037 zł, a w lipcu 2007 r. otrzymał zwrot nadpłaconego podatku w kwocie 4.400 zł. Podkreślić także należy, że wnioskodawca jest właścicielem dwóch działek o łącznej powierzchni 5 tys. m², nie ponosi samodzielnie kosztów utrzymania bowiem zamieszkuje wspólnie z matką – emerytką. Do czerwca 2007 r. skarżący wynajmował mieszkanie, za które opłaty wraz z mediami wynosiły według oświadczenia około 1.000 zł, co przy obciążeniu obowiązkiem alimentacyjnym w wysokości 500 zł pozwała na wniosek, że skarżący na bieżące wydatki wydawał więcej niż wynosiły jego dochody (571 zł zasiłku dla bezrobotnych). To z kolei uprawnia do stwierdzenia, że skarżący, który wydaje więcej niż zarabia dysponuje również środkami pozwalającym na poniesienie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu sądowym, tym bardziej że środki takie posiada na ustanowienie w sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Odnosząc się natomiast do kwestii obowiązku spłaty przez skarżącego zaciągniętych wcześniej kredytów należy stwierdzić, że wszelkie zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa przed koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że skarżący nie uprawdopodobnił, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu na Skarb Państwa tj. na wszystkich podatników. Z tych też względów w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.