VIII SA/Wa 549/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] sp. z o.o. w L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2009 r. znak [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2004 roku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. [...] sp. z o.o. w L. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. zwolnienia od wpisu sądowego w wysokości [...] zł, gdyż pokrycie takiej kwoty spowodowałoby niemożność prowadzenia dalszej działalności. Spółka wyjaśniła, że jej rachunki bankowe są zajęte przez Urząd Skarbowy. Do wniosku dołączyła oświadczenie o stanie aktywów (rachunki zysków i strat za 2008 r. i I półrocze 2009 r. oraz urzędowy formularz PPPr, z którego treści wynika, że obecnie spółka znajduje się w złej sytuacji gospodarczej i finansowej – strata za I półrocze 2009 r. wyniosła [...] zł. Ponadto z załączonego formularza wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł, zaś wysokość zysku za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł, stan konta na rachunku bankowym na dzień złożenia wniosku wynosił [...] zł. Z nadesłanego natomiast bilansu za 2008 r. wynika, że spółka osiągnęła przychody na poziomie [...] zł, zaś zysk brutto [...] zł, netto [...] zł. Z rachunku zysków i strat za I półrocze wynika, że przychody spółki kształtowały się na poziomie [...] zł, jednak spółka osiągnęła stratę w wysokości – [...] zł. Postanowieniem z dnia 11 września 209 r. odrzucono skargę z powodu nieuzupełnienia braków formalnych. Na powyższe postanowienie skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik skarżącej podtrzymując wniosek o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia [...] września 2009 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie aktualnego odpisu KRS strony skarżącej i wykazania, że następcą prawnym spółki jawnej [...], do której była adresowana zaskarżona decyzja jest aktualnie spółka z o.o. [...], która wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Po uzupełnieniu braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy wobec powziętych wątpliwości, co do możliwości płatniczych skarżącej spółki, referendarz sądowy pismem z dnia [...] października 2009 r. zobowiązał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: nadesłanie zeznania podatkowego (CIT-8) i bilansu za 2008 rok oraz wykazu środków trwałych skarżącej; nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych spółki za ostatnie trzy miesiące; nadesłanie dokumentów potwierdzających zajęcie rachunków bankowych; złożenie oświadczenia, czy spółka reguluje bieżące zobowiązania. W odpowiedzi pełnomocnik spółki nadesłał: wykaz środków trwałych skarżącej o wartości na dzień [...] czerwca 2009 r. [...] zł; bilans za 2008 r.; kopie zeznania podatkowego CIT-8; oświadczenie skarżącej spółki, iż zobowiązania wobec dostawców i wszelkich urzędów stara się płacić w miarę możliwości, w pierwszej kolejności uiszczane są należności wobec urzędów, zaś z "lekkim opóźnieniem wobec dostawców"; zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego w Banku [...] S.A.; zestawienie transakcji na rachunku w Banku [...] za okres od [...] sierpnia 2009 r. do [...] października 2009 r. z saldem końcowym [...] zł. Postanowieniem z dnia 5 listopada 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił [...] sp. z o.o. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, z uwagi na brak przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku. W piśmie z dnia [...] listopada 2009 r. tj. w terminie otwartym do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego pełnomocnik skarżącej spółki w wywiedzionym sprzeciwie nie zgodził się z dokonaną w tym postanowieniu oceną sytuacji materialnej skarżącej zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych, a w konsekwencji błędne uznanie, że spółka posiada dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem skarżącej z analizy jej sytuacji finansowej w kontekście historycznym lat i miesięcy oraz aktualnej sytuacji, w której spółka utraciła płynność finansową, spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik skarżącej podniósł, iż wniosek spółki zasługuje na uwzględnienie, zaś odmowa przyznania prawa pomocy pozbawia skarżącą prawa do Sądu, które to prawo wynika z Konstytucji. Ponadto podniósł, że przychody spółki są środkami gromadzonymi na działalność bieżącą dla umożliwienia realizacji jej celów życiowych, dlatego też skarżąca nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi w wysokości 16.689 zł. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej u.p.p.s.a.) wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1, 2 i 3 u.p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, prawo to może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek [...] sp. z o.o. dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych ("opłaty sądowej"), do których na obecnym etapie należy zaliczyć wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005/1/8). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, stan faktyczny sprawy, sytuację majątkową skarżącej, Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych. W postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Z treści złożonego formularza o przyznanie prawa pomocy oraz z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżąca posiada znaczny majątek trwały oraz środki na rachunku bankowym, którymi może dysponować. Skarżąca ma również pewną swobodę w dysponowaniu znacznymi przychodami poprzez decyzje o sposobie wydatkowania tych sum, ponadto może tworzyć kapitały: zapasowy, czy rezerwowy w celu pokrycia kosztów postępowania sądowego, zwłaszcza mając na względzie fakt, że postępowanie podatkowe trwa już jakiś czas. W świetle tych danych uprawniona jest teza, iż Skarżąca miała możliwość zabezpieczenia odpowiednich kwot na pokrycie kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowego, w tym na opłacenie wpisu od skargi. Oceniając rozdysponowanie przychodu Sąd miał na względzie pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26.06.2008 r. sygn. akt II OZ 682/08, stosownie do którego realizacja przez osobę prawną nią określonego celu gospodarczego nie ma pierwszeństwa przed uiszczeniem należności związanych ze wszczęciem i prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego (opubl. Lex nr 493715). Pełnomocnik skarżącej przedstawił szereg dokumentów, z których jednak nie wynika, by kwoty tej skarżąca nie była w stanie uiścić. Istotnie skarżąca w I półroczu tego roku wykazała stratę z prowadzonej działalności, jednak okoliczność ta nie może przesądzać o przyznaniu Skarżącej prawa pomocy. Skarżąca nie wykazała wobec tego skutecznie braku możliwości poniesienia kosztów postępowania w oparciu o wszystkie dostępne jej źródła finansowania, zarówno w ramach złożonego wniosku, jak i wniesionego sprzeciwu, który nie zezwalał na przyjęcie tezy o braku dostatecznych środków finansowych po stronie Spółki jako osoby prawnej. Ponadto stosownie do przyjętego i akceptowanego przez Sąd poglądu, osoba prawna, czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15.04.2008 r., sygn. akt II OZ 318/08, opubl. Lex nr 479111). Należy w tym miejscu wskazać na poglądy doktryny i orzecznictwa sądowego akcentujące wyjątkowy charakter udzielania prawa pomocy osobom prawnym. Podkreśla się w nich m. in., iż osoby prawne jako profesjonalni przedsiębiorcy winne wykazywać odpowiednią przezorność i zapobiegliwość w zakresie gromadzenia środków finansowych na opłacenie procesów sądowych, mogących wynikać z prowadzonej działalności gospodarczej (B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 555-556; postanowienia NSA z 6.10.2004 r., GZ 61/04 i GZ 64/04, niepubl.). Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 243 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.