VIII SA/Wa 550/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Zakładów Graficznych "[...]" S.A. w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Zakładów Graficznych "[...]" S.A. w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2009 r. znak [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 2003 rok postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. Zakłady Graficzne "[...]" Spółka Akcyjna w W. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. zwolnienia od wpisu sądowego w wysokości [...] zł, gdyż pokrycie takiej kwoty spowodowałoby niemożność wypłaty wynagrodzeń za pracę. Spółka wyjaśniła, że jej rachunek bankowy jest zajęty przez Urząd Skarbowy i poza wypłatami wynagrodzeń nie może dysponować środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku bankowym, w tym nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego, co jej zdaniem wniosek o przyznanie prawa pomocy czyni zasadnym. Do wniosku dołączyła kopie: bilansu za 2008 r., zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, tytułu wykonawczego, wyciągów z rachunku bankowego (saldo początkowe na dzień [...].07.09 r. – 0 zł, na dzień [...].08.09 r. – [...] zł) oraz urzędowy formularz PPPr, z którego treści wynika, że obecnie spółka znajduje się w złej sytuacji gospodarczej i finansowej – strata za ostatni rok obrotowy wyniosła [...] zł. Ponadto z załączonego formularza wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł, zaś stan konta na rachunku bankowym na dzień złożenia wniosku wynosił [...] zł. Pismem z dnia [...] września 2009 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącej do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących sytuacji materialnej strony skarżącej, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy poprzez: 1. wyjaśnienie, czy skarżąca reguluje zobowiązania krótkoterminowe, 2. wyjaśnienie, czy skarżąca ubiegała się o rozłożenie na raty zaległości podatkowej, 3. wyjaśnienie, czy skarżąca podejmowała starania o zabezpieczenie należności wobec Skarbu Państwa na posiadanym majątku, 4. nadesłanie wykazu środków trwałych i wyjaśnienie, czy można je zbywać na poczet należności podatkowych, 5. nadesłanie zeznania podatkowego skarżącej za 2008 r. W wykonaniu wezwania skarżąca pismem z dnia [...] września 2009 r. podała dodatkowe informacje dotyczące jej sytuacji materialnej. Wskazała, że nie reguluje wszystkich zobowiązań krótkoterminowych. Spółka posiada przeterminowane zobowiązania krótkoterminowe wraz z odsetkami: z tytułu opłat za wieczyste użytkowanie gruntów w kwocie [...] zł oraz wobec urzędu skarbowego z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych w kwocie [...] zł. Skarżąca nie wnosiła o rozłożenie należności wobec urzędu skarbowego na raty, gdyż nie uznaje tego roszczenia, czego dowodem jest skarga do sądu administracyjnego. Spółka czyniła starania o zabezpieczenie należności wobec Skarbu Państwa na posiadanym majątku poprzez złożenie wniosku o wstrzymanie egzekucji należności z tytułu użytkowania wieczystego i ustanowienie hipoteki (sprawa w toku w Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa), jeśli zaś chodzi o drugą przeterminowaną należność wraz z odsetkami wobec urzędu skarbowego to spółka zaskarżyła decyzję do sądu administracyjnego, zaś na nieruchomości będącej w jej użytkowaniu ustanowiono hipotekę (według aktualizacji na dzień [...] lipca 2009 r. w kwocie [...] zł). Skarżąca wyjaśniła, ze zarząd spółki mógłby zbyć na poczet należności podatkowych majątek trwały pod warunkiem, że uzyska zgodę Rady Nadzorczej oraz Ministerstwa Skarbu jako właściciela spółki. Do pisma załączono wykaz środków trwałych o wartości netto [...] zł oraz zeznanie podatkowe CIT-8 za 2008 r., z którego wynika, że z powodu straty wysokość podatku dochodowego od osób prawnych wyniosła [...] zł. Wobec powziętych wątpliwości, co do możliwości płatniczych skarżącej spółki, referendarz sądowy pismem z dnia [...] października 2009 r. zobowiązał pełnomocnika skarżącej do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących sytuacji finansowej strony skarżącej pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, poprzez: 1. wyjaśnienie i udokumentowanie w jakim trybie (z jakich środków) skarżąca reguluje zobowiązania krótkoterminowe, 2. wyjaśnienie, czy aktualne jest zajęcie wszystkich rachunków bankowych skoro z pisma z dnia [...] września 2009 r. wynika, ze należność wobec urzędu skarbowego została po skorygowaniu "zabezpieczona na księdze wieczystej" w kwocie przekraczającej [...] zł, 3. nadesłanie aktualnego zaświadczenia z banku o trwającym zajęciu rachunku bankowego, 4. wskazanie wszystkich okoliczności uzasadniających brak możliwości uiszczenia wpisu od skargi. W odpowiedzi pełnomocnik spółki pismem z dnia [...] października 2009 r. wyjaśnił, że spółka stara się w miarę możliwości regulować swoje najpilniejsze bieżące zobowiązania z uzyskiwanych przychodów z działalności poligraficznej oraz z najmu nieruchomości, jednak zobowiązania przewyższają wartość przychodów. Możliwości finansowe spółki ogranicza zajęcie rachunku bankowego do kwoty [...] tys. zł miesięcznie, zaś pozostałe wolne środki służą podtrzymaniu najbardziej podstawowych funkcji przedsiębiorstwa, tj. jego zdolności produkcyjnych (koszty materiałów dla zleceń, energii i płac). Organ zgodził się ograniczyć egzekucję do w/w kwoty, by uchronić spółkę przed ogłoszeniem upadłości, co zdaniem spółki powinno być wzięte pod uwagę przy rozstrzygnięciu w zakresie prawa pomocy. Spółka wyjaśniła, iż wskazany przez nią rachunek bankowy jest jej jedynym rachunkiem bankowym. Ponadto w związku z trudną sytuacją finansową spółka wdraża program naprawczy, realizuje restrukturyzację zatrudnienia, co generuje dodatkowe koszty z tytułu odpraw dla zwalnianych pracowników. Poinformowała, że rachunek zysków i strat skarżącej na dzień [...].09.09 r. zamyka się stratą w kwocie [...] zł. Uwzględnienie wniosku pozwoliłoby skarżącej na realizację konstytucyjnego prawa do sądu, w obliczu sprawy, która może przesądzić o dalszym bycie spółki. Do pisma załączono: wniosek o zwolnienie z egzekucji; postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o zwolnieniu spod egzekucji środki pieniężne ponad kwotę [...] zł miesięcznych wpływów na zajęty rachunek bankowy; informację Naczelnika Urzędu Skarbowego do banku o treści w/w postanowienia; zaświadczenie z banku o stanie noty egzekucyjnej wynoszącej na dzień [...].10.09 r. – [...] zł oraz o ograniczeniu egzekucji; kopię bilansu sporządzonego na dzień [...].06.08 r. i [...].06.09 r.; kopie rachunków zysków i strat za okresy: [...].06.08 i [...].06.09 r. oraz za okres [...].01.09 r. do [...].09.09 r. Pismem z dnia [...] października 2009 r. skarżąca nadesłała oryginał zaświadczenia z banku o trwającym zajęciu rachunku bankowego Referendarz sądowy pismem z dnia [...] listopada 2009 r. wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych skarżącej spółki za miesiące sierpień, wrzesień i październik 2009 r. Pismem z dnia [...] listopada 2009 r. pełnomocnik skarżącej nadesłał wyciągi bankowe skarżącej za miesiące sierpień, wrzesień, październik 2009 r., z których wynika, że spółka na koniec poszczególnych miesięcy posiadała następujące salda końcowe: sierpień – [...] zł, wrzesień – [...] zł, październik – [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1, 2 i 3 u.p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, prawo to może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżącej dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych, do których na obecnym etapie należy zaliczyć wpis sądowy od skargi w wysokości [...] zł. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005/1/8). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, stan faktyczny sprawy, sytuację majątkową skarżącej, Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych. W postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Z treści złożonego formularza o przyznanie prawa pomocy oraz z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżąca posiada znaczny majątek trwały oraz środki na rachunku bankowym, którymi może dysponować. Skarżąca ma również pewną swobodę w dysponowaniu znacznymi przychodami poprzez decyzje o sposobie wydatkowania tych sum, ponadto może tworzyć kapitały: zapasowy, czy rezerwowy w celu pokrycia kosztów postępowania sądowego, zwłaszcza mając na względzie fakt, że postępowanie podatkowe trwa już jakiś czas. W świetle tych danych uprawniona jest teza, iż Skarżąca miała możliwość zabezpieczenia odpowiednich kwot na pokrycie kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowego, w tym na opłacenie wpisu od skargi. Oceniając rozdysponowanie przychodu Sąd miał na względzie pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26.06.2008 r. sygn. akt II OZ 682/08, stosownie do którego realizacja przez osobę prawną nią określonego celu gospodarczego nie ma pierwszeństwa przed uiszczeniem należności związanych ze wszczęciem i prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego (opubl. Lex nr 493715). Pełnomocnik skarżącej przedstawił szereg dokumentów, z których jednak nie wynika, by kwoty tej skarżąca nie była w stanie uiścić. Istotnie skarżąca w wykazała stratę z prowadzonej działalności, jednak okoliczność ta nie może przesądzać o przyznaniu Skarżącej prawa pomocy. Skarżąca nie wykazała wobec tego skutecznie braku możliwości poniesienia kosztów postępowania w oparciu o wszystkie dostępne jej źródła finansowania, w ramach złożonego wniosku, który nie zezwalał na przyjęcie tezy o braku dostatecznych środków finansowych po stronie Spółki jako osoby prawnej. Ponadto stosownie do przyjętego i akceptowanego przez Sąd poglądu, osoba prawna, czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15.04.2008 r., sygn. akt II OZ 318/08, opubl. Lex nr 479111). Pełnomocnik skarżącej spółki pisze, że zbycie środków trwałych wymaga zgody rady nadzorczej oraz Ministra Skarbu Państwa, nie wykazał jednak by spółka takie próby podejmowała. Należy w tym miejscu wskazać na poglądy doktryny i orzecznictwa sądowego akcentujące wyjątkowy charakter udzielania prawa pomocy osobom prawnym. Podkreśla się w nich m. in., iż osoby prawne jako profesjonalni przedsiębiorcy winne wykazywać odpowiednią przezorność i zapobiegliwość w zakresie gromadzenia środków finansowych na opłacenie procesów sądowych, mogących wynikać z prowadzonej działalności gospodarczej (B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 555-556; postanowienia NSA z 6.10.2004 r., GZ 61/04 i GZ 64/04, niepubl.). Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.