VIII SA/Wa 560/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Artur Kot (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2013 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w[...] z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku rolnego 1) oddala skargę; 2) przyznaje od Skarbu Państwa i nakazuje wypłacić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata G. W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. 1.1. Decyzją z [...] maja 2013 r., po rozpatrzeniu odwołania M. Z. (dalej: "skarżący"), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "Kolegium", "SKO", lub "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. (dalej: "Wójt" lub "organ I instancji") z [...] lutego 2013 r. Przedmiotem tych decyzji była odmowa umorzenia zaległości skarżącego z tytułu podatku rolnego za 2011 r. w kwocie [...] zł wraz z należnymi odsetkami za zwłokę ([...] zł). Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Kolegium wskazało między innymi art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.; dalej: "Op"). 1.2. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania w niniejszej sprawie. Wyjaśnił, że skarżący [...] lutego 2012 r. wystąpił z wnioskiem o udzielenie ulgi w spłacie zaległości podatkowych i odsetek za zwłokę, poprzez ich umorzenie. Powołał się na swoją trudną sytuację rodzinną i finansową. Podał, że utrzymuje się jedynie z gospodarstwa rolnego, które przynosi niski dochód. Dodatkowo na jego utrzymaniu pozostają uczęszczający do szkół synowie, nad którymi sąd powierzył mu wykonywanie władzy rodzicielskiej. Zobowiązana do alimentacji ich matka nie wywiązuje się z nałożonych na nią obowiązków. Dlatego też skarżący jest zadłużony. Odmawiając umorzenia zaległości podatkowych i odsetek, po ponownym rozpoznaniu sprawy, organ I instancji stwierdził brak podstaw do zastosowania ulgi, o której mowa w art. 67a § 1 pkt 3. Zdaniem organu I instancji, powołane we wniosku okoliczności nie zasługiwały na uwzględnienie, gdyż skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających ich wystąpienie. Odmówił też złożenia jakichkolwiek wyjaśnień. Wójt podjął próbę dokonania oględzin nieruchomości skarżącego, który odmówił udzielenia informacji. Oświadczył, że nie życzy sobie, by go nachodzić. 1.2. W odwołaniu skarżący wystąpił o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległości. Powtórnie powołał się na swoją bardzo trudną sytuację majątkową i rodzinną. Zarzucił organowi, że nie odniósł się do uprzednio wydanych, korzystnych dla skarżącego decyzji, umarzających zaległości w podatku rolnym za poprzednie lata. Zdaniem skarżącego, jego sytuacja nie uległa poprawie. Dodał, że z powodu anomalii pogodowych zniszczeniu uległy plony, które stanowią podstawowe źródło dochodu jego rodziny. Do odwołania dołączył kopie korzystnych dla niego decyzji za poprzednie lata. 1.3. SKO, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, powołało się na wyjątkowy charakter instytucji umorzenia zaległości podatkowych. Wskazało przy tym na uznaniowy charakter tego rodzaju decyzji. Nie dopatrzyło się wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 67a § 1 pkt 3 Op (ważnego interesu publicznego, czy też ważnego interesu podatnika). Podkreśliło, że to skarżący, odmawiając udzielenie wymaganych informacji i uniemożliwiając organowi I instancji dokonanie czynności mających na celu ustalenie sytuacji majątkowej skarżącego (oględzin nieruchomości), doprowadził do wydania niekorzystnej dla niego decyzji. Kolegium wskazało przy tym, że trudna sytuacja finansowa podatnika nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia jego zaległości podatkowych. Dodało, że na korzyść skarżącego nie może przemawiać fakt, że Wójt umarzał zaległości podatkowe za 2006 r. oraz za lata 2008 – 2010. Fakt, że skarżącemu przyznawane były w przeszłości ulgi podatkowe, nie daje bowiem podstaw do uzurpowania sobie stałego prawa do tych ulg. Kolegium powołało się także na zasadę powszechności opodatkowania i na poglądy prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyroki: WSA w Olsztynie z 10 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 513/10, WSA w Białymstoku z 11 maja 2011 r., sygn. akt I SA/Bk 745/10, a także WSA w Bydgoszczy z 18 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 903/11), potwierdzające zasadność decyzji odmawiających skarżącemu umorzenia zaległości podatkowych. 2.1. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący. Pismem z [...] czerwca 2013 r. wniósł zatem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję organu odwoławczego. Występując o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, autor skargi zarzucił jej błąd w ustaleniach faktycznych polegający na niezasadnym uznaniu, że sytuacja majątkowa i finansowa skarżącego nie pozwalają na umorzenie zaległości w podatku rolnym, podczas gdy z uwagi na klęskę wymarznięcia zasiewów zbóż na połowie gospodarstwa rolnego, osiągnął on niewielkie zbiory tego roku. Sytuacja finansowa skarżącego jest zatem bardzo zła. W uzasadnieniu skargi jej autor powtórzył argumentację dotyczącą trudności rodzinnych skarżącego. 2.2. Odpowiadając na skargę SKO podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Powtórzyło, że z uwagi na bierną postawę skarżącego, organy pozbawione zostały możliwości odtworzenia rzeczywistej sytuacji życiowej, majątkowej i finansowej skarżącego, tj. okoliczności mających istotny wpływ na zastosowanie wobec niego ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 3.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji (podatkowe) w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w przepisach art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "u.p.p.s.a."). 3.2. Sąd, w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie, nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie dopatrzył się też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub wystąpienia przesłanek pozwalających na stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji. 4.1. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 67a § 1 pkt 3 Op. Z treści tego przepisu wynika, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Decyzja wydana w tym trybie ma charakter uznaniowy. To zaś oznacza, że do organu należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Od decyzji organu zależy bowiem, czy uzna on, że w konkretnej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w tym przepisie, tj. ważny interes podatnika lub interes publiczny. Jednocześnie ich wystąpienie nie determinuje pozytywnej decyzji organu podatkowego. Jest on bowiem uprawniony, ale nie zobowiązany, do rozważenia, czy w ogóle, a jeżeli tak, to w jakiej części, zaległość może być umorzona. 4.2. Kontroli Sądu poddana została więc decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego. Określając przesłanki umorzenia zaległości podatkowych ustawodawca użył zwrotów niedookreślonych "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny", które odsyłają do systemu ocen pozaprawnych. Przesłanek tych nie należy sobie przeciwstawiać. Spełnienie jednej z tych przesłanek umożliwia organowi udzielenie wnioskodawcy pomocy. Zauważyć przy tym należy, że umorzenie zaległości podatkowych jest instytucją nadzwyczajną, skoro zasadą jest płacenie podatków, a nie zwalnianie podatników z tego obowiązku. Ważnego interesu podatnika, będącego jedną z przesłanek udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej, nie można zatem utożsamiać z subiektywnym przekonaniem podatnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Przeciwnie, przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. Umorzenie zaległości podatkowych (odsetek) uzasadnione będzie zasadniczo w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu, i które są niezależne od sposobu jego postępowania. 4.3. W sprawie niniejszej Kolegium przyjęło, że skarżący nie wykazał wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 67a § 1 pkt 3 Op, uzasadniających umorzenie zaległości podatkowych. Jednocześnie uniemożliwił organom ustalenie jego sytuacji rodzinnej i finansowej. W tej sytuacji brak było podstaw do umorzenia zaległości skarżącego w podatku rolnym ([...] zł) z odsetkami za zwłokę ([...] zł). Skarżący twierdzi, że wystąpiły przesłanki do zastosowania wobec niego przedmiotowej ulgi. Znajduje się on bowiem w trudnej sytuacji rodzinnej i finansowej. 5.1. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że brak jest podstaw do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Organy trafnie, działając w ramach uznania administracyjnego, odmówiły skarżącemu umorzenia przedmiotowych zaległości z tytułu podatku rolnego za 2011 r. wraz z należnymi odsetkami. Skarżący nie wykazał bowiem, pomimo stosownej inicjatywy ze strony organów, że wystąpiły takie okoliczności faktyczne, które powodowałyby konieczność umorzenia po raz kolejny jego zaległości podatkowych. wykazał, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 67a § 1 pkt 3 Op. Swoją postawą ograniczył nadto organom możliwość ustalenia z urzędu jego faktycznej sytuacji, w szczególności finansowej. W realiach niniejszej sprawy, mając na względzie bierną, a przy tym roszczeniową postawę skarżącego, nawet jego trudna sytuacja finansowa i rodzinna, nie mogą stanowić wystarczającej przesłanki do zastosowania ulgi w spłacie stosunkowo niewielkich zobowiązań podatkowych skarżącego. 5.2. Kolegium wystarczająco uzasadniło swoją decyzję. Fakt, że skarżący wielokrotnie korzystał w przeszłości z instytucji umorzenia zaległości podatkowych, nie świadczy automatycznie o zasadności jego kolejnego wniosku. Podatnik, który występuje z wnioskiem o umorzenie jego zaległości podatkowych, obowiązany jest wykazać, współpracując z organami podatkowymi, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 67a § 1 pkt 3 Op. W szczególności, podatnik obowiązany jest, pod rygorem wydania decyzji odmownej, umożliwić organowi zweryfikowanie swoich oświadczeń dotyczących trudnej sytuacji rodzinnej i (lub) majątkowej. Instytucja umorzenia zaległości podatkowych oparta jest na uznaniu administracyjnym, z istoty którego wynika pozostawienie organowi swobody wyboru konsekwencji prawnych (zob. wyrok NSA z 26 lipca 2011 r., II FSK 425/10; wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: "CBOSA", adres: www.cbois.nsa.gov.pl). Organ nie ma obowiązku umorzenia zaległości podatkowych nawet w przypadku ustalenia przesłanek "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego" (zob. wyrok NSA z 9 marca 2012 r., II FSK 1717/10; CBOSA lub Lex nr 1137575). 6. Zarzuty skargi, w świetle powołanych wyżej okoliczności, Sąd uznał za chybione. Kolegium nie naruszyło art. 67a § 1 pkt 3 Op w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Sytuacja finansowa skarżącego, nawet jeżeli trudna, nie powoduje konieczności umorzenia przedmiotowych zaległości podatkowych. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 151 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.