VIII SA/Wa 571/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2015 r. znak [...] w przedmiocie określenia zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z 9 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku J. C. (dalej: skarżący), orzekł o przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu sądowego od skargi oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Aktualnie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który wynosi [...] zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach, zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką. Wskazał we wniosku, iż miesięczny dochód żony z tytułu zatrudnienia wynosi ok. [...] zł, zaś dochód córki to [...] zł. Oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności, majątku ruchomego czy nieruchomości. Posiada natomiast wierzytelności w wysokości ok. [...] mln zł, z czego [...] mln zł to wierzytelności sądowe, nieściągalne. Jego żona jest natomiast właścicielem ½ nieruchomości – domu ok. [...] m2 oraz samochodu [...] z 2002 r. Wyjaśnił, iż wydatki związane z utrzymaniem domu i rodziny pokrywa żona, wynoszą one miesięcznie: gaz - 550 zł, energia elektryczna – 200 zł, woda – 100 zł, podatki – 60 zł, paliwo – 300 zł, telewizja, internet – 100 zł, pozostałe: żywność, lekarstwa, kosmetyki, środki czystości, wydatki związane ze szkołą i dodatkowymi zajęciami córki – 1.300 zł. We wniosku skarżący określił także niektóre wydatki związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, jednakże te zobowiązania skarżącego jako przedsiębiorcy podlegają rozliczeniu w ramach rozliczenia kosztów działalności. Podał także, iż zaciągnął pożyczkę w [...] S.A. na kwotę [...] zł; kredyt w [...] Bank i [...] na kwotę [...] zł; jego zobowiązania wobec innych wierzycieli wynoszą [...] zł; zobowiązania leasingowe wynoszą [...] zł, a zobowiązania wobec pracowników [...] zł. Także te zobowiązania związane są z prowadzoną działalnością gospodarczą. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący złożył pismo, w którym oświadczył m.in, iż nie posiada żadnego majątku ponad wartość [...] zł. Wskazał na trudności związane z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz na fakt złożenia wniosku do sądu gospodarczego o ogłoszenie upadłości. Do ww. pisma skarżący załączył zeznanie podatkowe swoje i żony, wyciąg z rachunku bankowego żony oraz faktury za energię, wodę i gaz. Z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2015 wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący osiągnął przychód w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły [...] zł, zaś strata [...] zł. Postanowieniem z 18 lipca 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 571/15 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z [...] sierpnia 2016 r. (data nadania) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie, ponownie wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej. Jako uzasadnienie powyższego podał, iż w sprawie wykazane zostało, iż uiszczenie tego wpisu przekracza jego możliwości finansowe. Zdaniem skarżącego, referendarz sądowy nieprawidłowo przyjął, że skoro wykazuje przychody z działalności gospodarczej, to posiada środki na uiszczenie wpisu; nie uwzględniono bowiem, że przedsiębiorstwo zagrożone jest likwidacją. Nadto niewłaściwie przyjęto, że to skarżący winien wygospodarować środki na uiszczenie wpisu, ponieważ to nie on inicjował przedmiotowe postępowanie; zostało ono wszczęte przez wydanie zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym do 15 sierpnia 2015 r. mającym zastosowanie w przedmiotowej sprawie, wniesienie w terminie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisów dotyczących kosztów sądowych wynika natomiast, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych (art. 199 i art. 214 p.p.s.a.). Do tych kosztów zalicza się opłaty sądowe stanowiące dochód budżetu państwa i zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 p.p.s.a.). Ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki. Jednocześnie obowiązek wykazania okoliczności wskazujących na zasadność wniosku spoczywa na podmiocie występującym z takim wnioskiem, do sądu natomiast należy ocena złożonych w tym zakresie dokumentów i wyjaśnień. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd uznał, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki do jego pozytywnego rozstrzygnięcia. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi kasacyjnej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe ustalenie jest konsekwencją działań skarżącego, który pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wybiórczo udokumentował dochody i wydatki rodziny, nie przedstawiając m.in. dokumentu czy choćby oświadczenia, które określałoby jego dochód miesięczny z prowadzonej działalności gospodarczej czy też wyciągu z rachunku bankowego skarżącego. Z wyciągu z rachunku bankowego w banku [...] za okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2016 r. wynika, że miesięczny dochód rodziny - bez dochodu skarżącego - wynosi ponad [...] zł (wynagrodzenie żony skarżącego). W całości pokrywa on określone we wniosku wydatki ([...] zł). Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego w tym zakresie, że wykazana przez skarżącego strata za 2015 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku jakichkolwiek środków finansowych. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Jak wynika z postanowienia NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Tymczasem przychód roczny z działalności skarżącego w 2015 r. wyniósł ponad [...] zł, a on sam posiada wierzytelności na kwotę [...] mln zł. Nie można więc utożsamiać jego sytuacji majątkowej z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód na granicy fizycznego przetrwania. Zdaniem Sądu, wysokość wpisu od skargi kasacyjnej (ok. [...] zł) jest wielokrotnie niższa od bieżących zobowiązań skarżącego, tak więc - przy uwzględnieniu sytuacji materialnej rodziny strony - jego uiszczenie nie spowoduje uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. W konsekwencji skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja materialna na tym etapie postępowania uzasadniała przerzucenie kosztów sądowych na Skarb Państwa. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.