VIII SA/Wa 595/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu R.W. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 595/16 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. W. na postanowienie M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2016 r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu nielegalnego użytkowania stacji paliw postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem z [...] kwietnia 2017 r. (data nadania formularza), złożonym przy skardze kasacyjnej, R.W. (dalej: skarżący) wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach, zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, przy czym zobowiązany jest do alimentów na syna w kwocie [...] zł miesięcznie. Wskazał, iż prowadzi działalność gospodarczą, która jednak od stycznia 2016 r. nie przynosi dochodów. Oświadczył, iż nie posiada żadnych oszczędności, posiada natomiast wierzytelności w PKO BP SA, których wartości nie określił. Jako majątek nieruchomy podał mieszkanie o powierzchni 57 m2 (wartość [...]zł) oraz dwie nieruchomości: o powierzchni 1 ha (wartości [...]zł) i 3.000 m2 (wartości [...]zł), majątku ruchomego nie posiada. Wskazał także, iż posiada wydatki: z tytułu kredytów – [...]zł, raty leasingu – [...]zł, czynszu – [...] zł, za media – [...]zł, z tytułu alimentów – [...]zł, na leki – [...] zł. Jednocześnie skarżący podał, iż jest w trudnej sytuacji finansowej, posiada kredyty w wysokości ponad [...] mln zł, a jego firma w dalszym ciągu generuje straty. Ponadto z tytułu obowiązku alimentacyjnego na małoletniego syna posiada zaległości od października 2014 r. Do wniosku załączył wyrok Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] marca 2017 r. o zasądzeniu alimentów, zaświadczenie o stanie zdrowia oraz wyciągi z rachunku bankowego. Postanowieniem z 9 maja 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 595/16 starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z [...] maja 2017 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, skutecznie wniósł sprzeciw na powołane postanowienie, ponownie wnosząc o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając sprzeciw podał, iż posiadane przez niego nieruchomości służą do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych oraz są niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej, nie podlegają zatem zbyciu, w celu uzyskania środków niezbędnych do prowadzenia sporu sądowego, którego nie inicjował. Wskazał, iż na chwilę obecną koszty prowadzonej przez niego działalności gospodarczej są znaczne i przekraczają zyski. Uważa, że ograniczenie prawa pomocy nie może odbyć się kosztem jego zobowiązań alimentacyjnych. Ponadto ocena jego sytuacji finansowej nie może sprowadzać się do prostej oceny wpływów na jego konto. Znaczne środki finansowe, które nań wpływają, są od razu przelewane na rachunek firmowy i spożytkowane na cele działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwana dalej p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które na jego obecnym etapie wynoszą [...]zł. Potrzeby mieszkaniowe skarżącego są zaspokojone. Skarżący nie jest osobą pozbawioną źródła utrzymania i nie należy do osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej. Ponadto skarżący prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów (k. 30 - PIT – 36L). W związku z tą działalnością skarżący ponosi koszty z tytułu spłaty rat zaciągniętych kredytów obrotowych czy rat leasingowych, jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Należy przy tym zauważyć, iż koszty te wliczane są w koszty prowadzonej przez skarżącego działalności i jako takie podlegają odliczeniu od przychodu. Również wysokość alimentów do jakich skarżący został zobowiązany ([...]zł) świadczy o jego możliwościach finansowych. W konsekwencji Sąd uznał, że skarżący nie udowodnił, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów niniejszego postępowania na Skarb Państwa. Dlatego też, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.