VIII SA/Wa 60/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Leszek Kobylski, Protokolant Referent Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] października 2012 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z [...] grudnia 2013r., znak [...], na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania A. J. (dalej: "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B.D. z [...] października 2012r. znak: [...], odmawiającą przyznania skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka M. G.. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych. Skarżąca zwróciła się z wnioskiem z dnia [...] października 2012r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.D. o przyznanie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka M. G. urodzonego [...] marca 2003r. Organ I instancji ustalił, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z A. J. i wspólnie z mężem wychowuje dzieci: M. G. i P. J.. Decyzją z [...] października 2012r. organ I instancji odmówił skarżącej prawa do wnioskowanego dodatku. W motywach podniesiono, że ocenie organu skarżąca nie jest ona osobą samotną w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych i w związku z tym nie spełnia warunku do otrzymania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Odwołanie od tej decyzji złożyła skarżąca. Wskazała, że ojciec dziecka jest nieznany i nie można od niego ubiegać się alimentów. Powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008r. sygn. akt P 18/06. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. w/w decyzją z [...] grudnia 2012r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, co do przesłanki stanowiącej odmowę przyznania dodatku. Podniesiono w szczególności, iż według art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych za osobę samotnie wychowującą dziecko uważa się pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną chyba, że wychowuje wspólnie, co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu, opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone – art. 11a ust. 1 cyt. ustawy. Zdaniem organu II instancji prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka uzależnione jest od statusu osoby tzn. musi być to osoba samotnie wychowująca dziecko – według powołanych przepisów. Skarżąca jest osobą zamężną, wychowuje dwoje dzieci, w tym jedno z jego ojcem, zatem nie jest osobą samotnie wychowująca dziecko i z tych powodów wnioskowany przez nią dodatek jej nie przysługuje. Odnosząc się do zarzutów z odwołania Kolegium stwierdziło, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt P18/06 dotyczy świadczeń alimentacyjnych uregulowanych ustawą z 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej w związku m. in z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wyrok ten, w ocenie organu, dotyczy innego rodzaju świadczenia aniżeli wnioskowane i chociaż elementem wspólnym jest art. 3 pkt 17a ustawy, to na gruncie rozpoznawanej sprawy nie ma to znaczenia, bowiem sprawa niniejsza dotyczy świadczenia rodzinnego. Wskazano też, że podstawą materialną rozstrzygnięcia są przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych i w oparciu o przepisy tej właśnie ustawy należało podjąć rozstrzygnięcie, co zostało zrealizowane. Fundamentalną zasadą postępowania administracyjnego jest art. 6 kpa, który stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a skoro zaskarżona decyzja jest prawidłowa organ II instancji utrzymał ją w mocy. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca. Pismem z [...] stycznia 2013r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na ww. decyzje powołując się, tak jak w odwołaniu, na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2008r. Wskazała, że Trybunał w powołanym wyroku stwierdził m. in., że skoro dziecko nie jest wychowywane wspólnie przez oboje rodziców, to rodzic sprawujący bezpośrednio opiekę nad dzieckiem ubiegający się o zaliczkę alimentacyjną spełnia kryteria uznania go za osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych nawet wówczas, gdy zawarł kolejny związek małżeński. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wnosząc o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie są decyzje administracyjne odmawiające skarżącej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania syna M. G. wydane w oparciu o dyspozycję art. 11a ust. 1 w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.; dalej: "ustawa"). Jak wynika z treści art. 8 pkt 3a ustawy, do zasiłku rodzinnego przysługuje dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Z kolei z przepisu art. 11a ustawy wynika, że wskazany dodatek przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców ponieważ: 1)drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2)ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Definicję osoby samotnie wychowującej dziecko zawiera art. 3 pkt 17a ustawy. Przepis ten stanowi, że osobą tą jest panna kawaler, wdowiec, wdowa, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Jak wynika z akt administracyjnych skarżąca jest matką dziesięcioletniego M. G. i sześcioletniego P. J.. Nazwisko ojca M. "G." wpisano na podstawie art. 42 ust. 2 prawa o aktach stanu cywilnego – odpis zupełny aktu urodzenia M. G. k. [...] akt administracyjnych. Przywołany art. 42 ust. 2 stanowi, że jeżeli nie nastąpi uznanie dziecka lub sądowe ustalenie ojcostwa, wpisuje się do akt urodzenia dziecka jako imię ojca – imię wskazane przez przedstawiciela ustawowego dziecka, a w razie braku takiego wskazania – jedno z imion zwykle w kraju używanych oraz jako nazwisko ojca i jego nazwisko rodowe – nazwisko matki, z odpowiednią adnotacją w rubryce "Uwagi". Skarżąca zamieszkuje z dwoma synami i mężem, który jest ojcem P. J.. W ocenie organów okoliczność, że skarżąca jest osobą zamężną i wychowuje dwoje dzieci, w tym jedno z jego ojcem, wyklucza przyjęcie, że jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy, co zdecydowało o odmowie przyznania uprawnień do przedmiotowego świadczenia. Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej tego stanowiska nie podziela. Przede wszystkim dokonując wykładni wskazanego przepisu, nie można pominąć stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, wyrażonego w wyroku z dnia 23 czerwca 2008r. wydanego w sprawie sygn. akt P 18/06 (Dz. U. z 7 lipca 2008r. Nr 119, poz. 770), zgodnie z którym art. 2 pkt 5 lit a ustawy z 22 kwietnia 2005r. ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim oraz osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Art. 18 Konstytucji stanowi, że małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Z art. 32 ust. 1 wynika natomiast, że wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Zgodnie zaś z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP: "Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych". Nieuprawnione jest stanowisko organu odwoławczego, że skoro przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2008r. odnosi się wprost do spraw uzyskania prawa do zaliczki alimentacyjnej, to nie ma on zastosowania do ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niewątpliwie bowiem zakwestionowana powyższym wyrokiem definicja osoby samotnie wychowującej dziecko użyta dla potrzeb ustawy o zaliczce alimentacyjnej, powinna zostać tak samo zinterpretowana na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Innymi słowy definicja osoby samotnie wychowującej dziecko, użyta dla potrzeb ustawy o zaliczce alimentacyjnej, na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być interpretowana odmiennie. Art. 2 ust. 5 lit a) ustawy o zaliczce alimentacyjnej ma bowiem charakter blankietowy. Cechą tego rodzaju przepisów jest to, że przewidując powstanie określonych skutków prawnych, łączą ich zaistnienie z okolicznościami określonymi w innych przepisach. Przepisy blankietowe nie rozstrzygają zatem samodzielnie pewnych kwestii, lecz wydane rozstrzygnięcia uzależniają od postanowień innych przepisów. Z tego względu przepis do którego ustawodawca odsyła powinien być interpretowany analogicznie zarówno na gruncie ustawy macierzystej jak i ustawy, w której występuje odesłanie. Skoro zatem definicja osoby samotnie wychowującej dziecko zawarta w art. 3 pkt 17a ustawy została uznana za niekonstytucyjną na gruncie ustawy o zaliczce alimentacyjnej, to tak samo należy ją ocenić dla potrzeb ustalania przesłanek do przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka ( por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 listopada 2012r.III SA/Kr 125/12 , https://cbois.nsa.gov.pl/doc/. Należy zatem podzielić stanowisko skarżącej, że nie zmienił się status jej dziecka M. G. i jej mąż nie będący ojcem M. nie ma obowiązku alimentacyjnego wobec niego. Stwierdzić też należy, że zawarty w art. 3 pkt 17a in fine ustawy warunek: "wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem" należy odnosić nie do każdej osoby związanej z jednym z rodziców dziecka, ale do rodzica dziecka, którego dotyczy wniosek o przyznanie dodatku do zasiłku. Fakt zawarcia związku małżeńskiego przez rodzica samotnie wychowującego dziecko nie ma wpływu na sferę władzy rodzicielskiej i na sferę obowiązków alimentacyjnych względem dziecka. Dziecko wychowujące się w rodzinie rekonstruowanej nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica. Dla takiej oceny nie ma znaczenia zarówno okoliczność, że matka ubiegająca się o dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka pozostaje w związku małżeńskim, jak też nawet i to, że z tego nowego związku posiada inne dziecko, które wychowuje się wspólnie z dzieckiem uprawnionym do takiego świadczenia. Wobec powyższego, mając na uwadze powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2008r. Sąd uznał, że organy odmawiając skarżącej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka jedynie na tej podstawie, że pozostaje ona w związku małżeńskim i wychowuje dwoje dzieci w tym jedno z jego ojcem, naruszyły przepisy prawa materialnego to jest art. 11a ust. 1 w związku z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem dokonały niekonstytucyjnej wykładni art. 3 pkt 17a tejże ustawy, co miało wpływ na wynik sprawy. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dniem jego ogłoszenia uchylił bowiem domniemanie zgodności z Konstytucją art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270). Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wyrażoną przez Sąd ocenę prawną, a w szczególności wykładnię art. 3 pkt 17a ustawy. ----------------------- 1