VIII SA/Wa 605/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 19 września 2024 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 20 czerwca 2024 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 20 czerwca 2024 r. znak:[...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji, SKO, Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy J. (dalej: Wójt, organ I instancji) z 9 maja 2024 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy: J. J. (dalej: skarżąca, strona, wnioskodawczyni) 11 kwietnia 2024 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką K.M., która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z 18 października 2023 r. zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31 października 2028 r. W orzeczeniu tym wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 września 2023 r. i nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Decyzją z 9 maja 2024 r. nr [...]organ I instancji, działając na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390, dalej: u.ś.r.), odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę. W uzasadnieniu decyzji Wójt wskazał, że skarżąca nie spełnia przesłanek, określonych w u.ś.r., do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, ponieważ niepełnosprawność K.M. powstała po ukończeniu 18 roku życia. Poza tym organ I instancji wskazał, że skarżąca nie znajduje się w kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ podmiotami uprawnionymi do świadczenia pielęgnacyjnego są osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ww. ustawy, które opiekują się osobami niepełnosprawnymi do 18 roku życia. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. W uzasadnieniu podniosła, że miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem M.M., który zmarł. W związku z tym prosiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę K.M., traktując tę formę wsparcia jako kontynuację świadczenia pielęgnacyjnego jakie otrzymywała na ojca do chwili jego śmierci. Skarżąca wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, wskazaną na wstępie decyzją z 20 czerwca 2024 r., znak: [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie dzieciom do ukończenia 18 roku życia, a zatem skarżąca nie spełnia wymogów w tym zakresie. Zdaniem Kolegium w przedmiotowej sprawie brak jest również możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepisy u.ś.r. obowiązujące do 31 grudnia 2023 r. Z dniem 1 stycznia 2024 r. uległ bowiem zmianie stan prawny w zakresie przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Stosownie do postanowień art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, dalej: u.ś.w.) zmieniono art. 17 u.ś.r. Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Według postanowień art. 63 ust. 2 u.ś.w. osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 43 u.ś.w. w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane. Według Kolegium przywołane wyżej unormowanie nie ma zastosowania do skarżącej, albowiem przedmiotowe prawo nie zostało jej przyznane na matkę K.M., a zatem strona nie spełnia wymogów w tym zakresie. Okoliczność przyznania świadczenia pielęgnacyjne na ojca - M.K. przed 31 grudnia 2023 r. pozostaje bez wpływu na przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest ściśle związane z osobą wymagającą opieki. Biorąc pod uwagę powyższe, w obecnym stanie prawnym brak jest również możliwości zastosowania przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Końcowo Kolegium wskazało, że u.ś.w., która weszła w życie 1 stycznia 2024 r., określa warunki nabywania prawa do świadczenia kierowanego do osób niepełnosprawnych mających potrzebę wsparcia oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia. Zgodnie z art. 3 tej ustawy celem świadczenia wspierającego jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób (ust. 1). Świadczenie wspierające przysługuje osobie w wieku od ukończenia 18. roku życia, posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 6b3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100, 173, 240, 852, 1234 i 1429), w której potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 4b ust. 1 ww. ustawy (ust. 2). Zgodnie z art. 9 ust. 1 ww. ustawy ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: Sąd), zarzucając: 1) naruszenie przepisu prawa materialnego, które może mieć wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 63 ust. 1 i ust. 2 u.ś.w. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że przepisy te uniemożliwiają prowadzenie postępowania w rozpatrywanej sprawie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczasowych zasadach (obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.) po dniu wejścia w życie ww. ustawy, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów nakazuje przyjąć, iż o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek do uzyskania tego świadczenia, co oznacza, że w rozpatrywanej sprawie istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.; 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; b) art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez niedokonanie przez organy wszechstronnej oceny materiału dowodowego; c) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie przez organy w uzasadnieniu decyzji, które fakty uznały za udowodnione, dowodów, na których oparto rozstrzygnięcie, oraz dlaczego innym dowodom odmówiono wiarygodności; d) 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niezasadne zastosowanie przez SKO, podczas gdy prawidłowe rozstrzygnięcie organu odwoławczego powinno polegać na zastosowaniu art. 138 § 2 k.p.a. i w rezultacie - na uchyleniu w całości decyzji wydanej przez organ I instancji i w tym zakresie orzeczeniu co do istoty sprawy; Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji oraz zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała m. in., że wcześniej nie mogła złożyć wniosku o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką, ponieważ pobierała takie świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem - M.M., który zmarł 28 marca 2024 r. Według skarżącej, gdyby organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie, to pozyskałyby wiedzę, że stan K.M. pozwalał na pobieranie przez skarżącą z tego tytułu świadczenia pielęgnacyjnego w dacie przed zmianą przepisów prawa, tj. przed 31 grudnia 2023 r. Strona stwierdziła, że organy orzekające pominęły najistotniejszą kwestię, tj. stan zdrowia jej matki. Wskazała, że opieka nad matką zajmuje jej znaczną cześć dnia, a pominięte zostało, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy, zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych kryteriów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi skarżąca uczyniła decyzję SKO z 20 czerwca 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z 9 maja 2024 r., którą odmówiono jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W ocenie Sądu organy obu instancji słusznie uznały, że skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało. W tym miejscu należy wskazać, że od 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów u.ś.r., dokonana na mocy art. 43 u.ś.w. W wyniku nowelizacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. otrzymał brzmienie, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809, dalej: k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego - jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2024 r. nie zaliczają się zatem opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 lat, do jakich należy skarżąca, sprawująca opiekę nad niepełnosprawną matką. Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (a więc ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z przywołaną regulacją przepisy dotychczasowe nie mogą mieć zatem zastosowania w sprawie, w której na dzień 31 grudnia 2023 r. prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało, gdyż nie zostały spełnione warunki do jego przyznania. Warunkiem stosowania przepisów u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji jest zatem ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do 31 grudnia 2023 r. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami u.ś.r. warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do 31 grudnia 2023 r. rozpoznać. Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków (por. wyrok WSA w Warszawie z 15 marca 2024 r., sygn. I SA/Wa 1803/23; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 20 marca 2024 r., sygn. II SA/Go 629/23, wszystkie dostępne w Centralnej bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). O tym jaki stan prawny należało przyjąć jako podstawę orzekania w niniejszej sprawie prawidłowo organy rozstrzygnęły w oparciu o datę złożenia wniosku. Skoro został on złożony po 31 grudnia 2023 r. organy nie mogły i nie miały obowiązku prowadzić postępowania na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. i de facto badać, czy możliwym było przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego bezspornie wynika, że skarżąca po raz pierwszy ubiega się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K.M., która orzeczeniem z 18 października 2023 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Wniosek inicjujący niniejsze postępowania wpłynął do organu 11 kwietnia 2024 r. W świetle powyższego trafnie zatem przyjął organ odwoławczy, że w sytuacji skarżącej nie mogły mieć zastosowania przepisy art. 63 u.ś.w. Prawo skarżącej do świadczenia w związku z opieką nad matką nie powstało bowiem przed 1 stycznia 2024 r. Wobec tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych uznać należało, że o możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przesądzić miało spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku. Tymczasem, jak to już wskazano wyżej, ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, że o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Mając na uwadze powyższe, trafnie zauważył organ odwoławczy, że kluczową z punktu widzenia niniejszej sprawy jest końcowa część przepisu art. 17 u.ś.r., w której ujęto przesłankę sprawowania opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżącej nie może być więc przyznane wnioskowane świadczenie, ponieważ sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, która ukończyła już 18 rok życia. Podsumowując, w sprawie zastosowanie miał art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., który poza dotychczasowymi przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, którymi są: niepodejmowanie zatrudnienia lub faktyczna rezygnacja z wykonywanej dotychczas pracy, jeżeli takie działanie ma na celu sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wprowadził dodatkową przesłankę, zgodnie z którą o świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 rok życia zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z uwagi na datę złożenia wniosku organy zwolnione były od badania, czy skarżąca nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w rozumieniu dotychczasowych regulacji u.ś.r. Miały one obowiązek kierować się nowym brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r., który nie pozwala rozpatrywać wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli wnioskodawca opiekuje się dorosłym niepełnosprawnym. Końcowo podkreślić należy, że zarówno organy, jak i Sąd nie kwestionują zaangażowania skarżącej w opiekę nad matką, natomiast decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter związany, co oznacza wyłączenie jakiejkolwiek dowolności w podejmowaniu rozstrzygnięcia. Aktualnie na podstawie u.ś.w. osobie niepełnosprawnej w wieku od ukończenia 18 roku życia przysługuje świadczenie wspierające. Zgodnie zaś z art. 7 ust. 1 ww. ustawy postępowanie w sprawie świadczenia wspierającego prowadzi oraz świadczenie wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.