VIII SA/Wa 608/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 2 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku A. i R. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. i R. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za zajecie nieruchomości postanawia : - odmówić przyznania prawa pomocy- We wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych A. i R. M. podali, że utrzymują się z renty i zasiłku przedemerytalnego w łącznej wysokości [...] zł. Ze względu na stan zdrowia pozostają po opieką poradni onkologicznej i neurologicznej. Oświadczyli, że bieżące wydatki (opłaty za mieszkanie, media, leczenie i wyżywienie) stanowią kwotę [...] zł. W części wniosku obejmującej posiadany majątek wymienili mieszkanie 39,8 m². W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżący wyjaśnili, że ustalone w sprawie odszkodowanie za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość zostało im wypłacone w dniu [...] października 2013 r. i obecnie nie posiadają tych pieniędzy, gdyż "zużyli je na cele własne". Do pisma załączyli wyciągi z dwóch rachunków bankowych. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy przysługuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przy czym sformułowanie "gdy wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie występującej z takim wnioskiem natomiast do referendarza sądowego bądź Sądu należy ocena wykazanych okoliczności. Zwolnienie od kosztów sądowych w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić tych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005 r., sygn. akt. FZ 794/04 ). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na pozostałych podatników. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. post. SN. z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84 i post. NSA z dnia 10.01.2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Podkreślić również należy, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru powszechnego i winno być stosowane w szczególności w stosunku do osób bezrobotnych, bez majątku, czy też takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są całkowicie możliwości zdobycia środków do życia. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004 r., sygn. akt. OZ 862/04). Z treści złożonego wniosku wynika, że jedynym źródłem utrzymania wnioskodawców jest renta i świadczenie przedemerytalne w łącznej wysokości [...] zł, niemniej jednak okolicznością przesądzającą o odmowie przyznania prawa pomocy jest fakt wypłaty małżonkom odszkodowania w wysokości [...] zł zgodnie z decyzją z dnia [...] października 2013 r. Złożone wyjaśnienie, że środki te zostały wydatkowane na cele własne nie stanowi wystarczającej podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze dlatego, że jest to kwota stosunkowo wysoka, a po drugie że skarżący w żaden sposób nie wyjaśnili i nie uprawdopodobnili na jakie niezbędne cele przeznaczyli środki w całości nie zabezpieczając się finansowo na przyszłość. W tej sytuacji przyjąć należy, że nie wykazali oni w sposób przekonujący, iż znajdują się w sytuacji, w której poniesienie wydatku na wpis od skargi przekracza ich możliwości finansowe. Z uwagi na powyższe na podstawie powołanych przepisów oraz art. art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.