VIII SA/Wa 615/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Justyna Mazur, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2012 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta R. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego [...] sp. z o.o. z siedzibą w R., kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1.1. Przedmiotem skargi E. sp. z o.o. z siedzibą w R. (dalej: "skarżąca" lub "spółka") wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z [...] maja 2012 r. o utrzymaniu w mocy postanowienia Prezydenta Miasta R. z [...] marca 2012 r. w sprawie określenia kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym. Prezydent Miasta R. (dalej: "organ I instancji" lub "organ egzekucyjny") po wystawieniu upomnienia z [...] października 2011 r. nr [...] dotyczącego należności z tytułu podatku od nieruchomości za miesiące od lipca do października 2011 r. w kwocie [...] zł (należność główna z odsetkami wyliczonymi na dzień wystawienia upomnienia) dla E. spółki z o.o. z siedzibą w R. doręczonego [...] października 2011 r. wystawił dwa tytuły wykonawcze. Tytuły wykonawcze zostały wysłane do skarżącej przez posłańca (pracownika urzędu) w dniu [...] stycznia 2012 r., jednak wobec nieobecności jakichkolwiek osób w siedzibie skarżącej i po pozostawieniu tam awiza, przedstawiciel skarżącej odebrała je [...] stycznia 2012 r. Do Banku P. S.A. tytuły wykonawcze wraz z zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w kwocie [...] zł (należności główne, odsetki na dzień [...].12.2011 r., koszty egzekucyjne [...] zł i koszty upomnienia [...] zł) dotarły [...] stycznia 2012 r. Bank zrealizował zajęcie w dniu [...] stycznia 2012 r. na kwotę [...] zł. W dniu [...] stycznia 2011 r. Pan Z.U. będący prezesem zarządu skarżącej i jej wspólnikiem dokonał przelewem ze swego rachunku na rzecz Urzędu Miasta R. wpłaty kwoty [...] zł tytułem płatności: "od E. sp. z o.o. podatku od nieruchomości za miesiące od lipca do października 2011 r. na podstawie upomnienia [...] – należność główna i odsetki". Do Urzędu Miejskiego w R. w dniu [...] stycznia 2012 r. wpłynęło datowane na [...] stycznia 2012 r. pismo od skarżącej spółki podpisane przez panią M. P. informujące o uregulowaniu w dniu [...] stycznia 2012 r. zaległego podatku zgodnie z upomnieniem, oraz o przekazaniu kwoty [...] zł w dniu [...] stycznia 2011 r. przez bank. Następnie w dniu [...] stycznia 2012 r. wpłynęło do Urzędu Miejskiego pełnomocnictwo wystawione w dniu [...] stycznia 2012 r. dla pani M.P. przez prezesa zarządu spółki Z. U.. 1.2. W dniu [...] stycznia 2012 r. skarżąca wniosła zarzuty w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej powołując się na przepisy art. 19 § 2, art. 22 § 2, art. 33 pkt 1 i art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zmianami, dalej: "u.p.e.a."), zarzucając wygaśnięcie obowiązku podatkowego na skutek zapłacenia w dniu [...] stycznia 2012 r. W piśmie tym opisała wyżej przedstawiony ciąg zdarzeń. Poinformowała też, że w dniu [...] stycznia 2012 r. wspólnik spółki udzielił jej pożyczki przeznaczonej na spłatę zaległości podatkowych i na podstawie przekazu kwota pożyczki została przekazana w dniu [...] stycznia 2012 r. bezpośrednio na rachunek wierzyciela, o czym spółka poinformowała w tym samym dniu. Kolejnym pismem z [...] stycznia 2012 r. spółka wniosła: - na podstawie art. 33 u.p.e.a. skargę na czynności komornicze, - na podstawie art. 45 u.p.e.a. o odstąpienie od czynności egzekucyjnych, - na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. o umorzenie postępowania egzekucyjnego, - na podstawie art. 64 c § 3 u.p.e.a. o zwrot kosztów egzekucyjnych. W piśmie tym skarżąca argumentowała, że postępowanie egzekucyjne zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a. wszczyna się wprawdzie w momencie doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, jeśli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jednak jej zdaniem z art. 80 § 3 u.p.e.a. wynika, że jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia o zajęciu dłużnikowi zajętej wierzytelności, zawiadamia się zobowiązanego przez doręczenie tytułu wykonawczego. Zdaniem skarżącej ta równoczesność nie została zachowana, zatem skoro obowiązek został spełniony przed wszczęciem postępowania, to postępowanie powinno być umorzone na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Ponadto organ powinien odstąpić od czynności egzekucyjnych na podstawie art. 45 § 1 u.p.e.a., skoro [...] stycznia 2012 r. otrzymał informację o uregulowaniu zobowiązania. Skarżąca w odpowiedzi na uzupełnienie braków wniosku w piśmie złożonym [...] lutego 2012 r. wniosła o: - odstąpienie od czynności komorniczych na podstawie art. 45 u.p.e.a., a w konsekwencji o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a., - uchylenie dokonanego zajęcia rachunku bankowego, - o zwrot kosztów postępowania egzekucyjnego jako nienależnych na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. W piśmie tym skarżąca rozwinęła argumentację dotycząca w szczególności tego, że tytuł egzekucyjny powinien zostać doręczony spółce z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a nie po jego zakończeniu, co wynika w szczególności z art. 80 § 3 u.p.e.a. Podniosła też zarzut naruszenia art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. przez brak pouczenia o przepisach prawa, które mają zastosowanie do zarzutów. 1.3. Postanowieniem z [...] marca 2012 r. organ uznał zarzuty za nieuzasadnione. Powołując się na przepis art. 26 §1, §4 i § 5 u.p.e.a organ stwierdził, że wobec tego iż wierzyciel i organ egzekucyjny to ten sam podmiot (Prezydent Miasta R.), to wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło z dniem wystawienia tytułów wykonawczych. Powołał się przy tym na wyrok Sądu Najwyższego z 3 marca 2011 r. sygn. alt II UK 307/10. Jednocześnie wskazał, że dopiero po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego lub zawiadomienia o zajęciu wierzytelności następuje wszczęcie postępowania egzekucyjnego, a więc powstaje stosunek procesowy, w ramach którego zostają wykreowane strony postępowania, zatem dopiero od tego czasu zobowiązany ma prawo ustanowić pełnomocnika do reprezentowania go w tym postępowaniu i do kwestii pełnomocnictwa będą miały zastosowanie na podstawie art. 18 u.p.e.a. przepisy art. 32 - 33 k.p.a., zaś do doręczeń art. 39 - 49 k.p.a. Z przepisów tych wynika, że organ musi być zawiadomiony o ustanowieniu takiego pełnomocnika i dopiero od chwili powzięcia takiej wiadomości może go jako pełnomocnika traktować. Przy tak przedstawionej ocenie prawnej, zdaniem organu wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło [...] grudnia 2011r., natomiast wszczęcie egzekucji administracyjnej – [...] stycznia 2012 r., to jest z dniem doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu. Pełnomocnictwo dla M.P. zostało udzielone i przedstawione [...] stycznia 2012 r. dlatego dopiero od tej daty mogła reprezentować skarżącą, a pismo opatrzone datą [...] stycznia 2012 r. złożone w organie [...] stycznia 2012 r. nie mogą odnosić skutków w postępowaniu egzekucyjnym. Organ odparł zarzut braku pouczenia na tytule wykonawczym wskazując, że w pouczeniu wskazano, jakie mogą być podstawy zarzutów. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 33 pkt 1 u.p.e.a. organ wskazał, że obowiązki podatkowe są obowiązkami o charakterze osobistym i nie mogą być przenoszone przez cywilnoprawne umowy pomiędzy podatnikiem a osoba trzecią. Zgodnie z art. 59 § 1 i 61 § 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60 , dalej: "o.p." tylko zapłata zobowiązania podatkowego przez samego podatnika prowadzi do realizacji zobowiązania podatkowego i tym samym do jego wygaśnięcia. Tym samym takiego wygaśnięcia nie spowodowała zapłata przez prezesa zarządu skarżącej spółki. Organ powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie 7 sędziów z 26 maja 2008 r. sygn. akt I FPS 8/07. Organ zauważył przy tym, że nie dotyczy to sytuacji, gdy osoba wpłacająca podatek dokonuje tego ze środków powierzonych mu przez podatnika działając jako "posłaniec" czy "wyręczyciel". Dalej w tej kwestii organ podał, że powoływana przez skarżącą umowa pożyczki z udziałowcem jest umowa cywilnoprawna, środki z tej umowy zostały przekazane bezpośrednio do wierzyciela spółki z pominięciem jej rachunku. W tej sytuacji nie można uznać, że spółka zrealizowała swoje obowiązki z własnego majątku, bez względu na treść tytułu zapłaty widniejącą na przelewie. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 45 u.p.e.a. organ wyjaśnił, że w dacie czynności egzekucyjnych obowiązek istniał, gdyż istniała zaległość podatkowa. 1.4. Postanowieniem z [...] marca 2012 r. Prezydent Miasta R. wydał postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, w którym określił koszty egzekucyjne na kwotę [...] zł. Za podstawę prawną tego rozstrzygnięcia organ przyjął przepisy art. 64c § 1, § 7 i § 8 oraz art. 64 § 1 pkt 4m § 2, § 6, § 9 pkt 2 i § 10 u.p.e.a. W uzasadnieniu postanowienia organ przedstawił wyliczenie ustalonych kosztów egzekucyjnych. Przyjął, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego było uzasadnione i zgodne z prawem. Powołał się na stanowisko organów zawarte w postanowieniu dotyczącym zarzutów. Uznał, że wniosek pełnomocnika skarżącej o zwrot kosztów egzekucyjnych oparty na art. 64 c § 3 u.p.e.a. stanowił żądanie zobowiązanego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. 2.1. Skarżąca w dniu [...] marca 2012 r. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. zażalenie na postanowienie Prezydenta Miasta R. z [...] marca 2012 r. w sprawie kosztów egzekucyjnych, a w dniu [...] marca 2012 r. zażalenie na postanowienie tego organu z [...] marca 2012 r. w sprawie zarzutów. W zażaleniu na postanowienie w sprawie zarzutów podtrzymała wcześniej podnoszone zarzuty. Nadto zarzuciła naruszenie: 1) art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez nie zebranie materiału dowodowego i nie wyjaśnienie prawdy obiektywnej; 2) art. 6 k.p.a. poprzez dokonanie nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy i złamanie zasady legalizmu polegające w szczególności na nieuwzględnieniu, że w dniu [...] stycznia 2012 r. Z. U. działając jako wyręczyciel spółki korzystając z jej majątku dokonał zapłaty zaległego podatku; 3) art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, co odniósł do kwestii zapłaty podatku przez Z.U. oraz okoliczności, że M.P. nie działała jako pełnomocnik dopiero od dnia [...] stycznia 2012 r., to jest od dnia, kiedy skarżąca dowiedziała się o postępowaniu egzekucyjnym. W zakresie tego zarzutu skarżąca podniosła również, że organ przyjmując pismo od M. P. nie wezwał jej do przedstawienia pełnomocnictwa, a ponadto nie uwzględnił, że działała jako posłaniec dostarczający dowody dokonania wpłaty stanowiące podstawę do odstąpienia od egzekucji na podstawie art. 45 u.p.e.a.; 4) art. 8 k.p.a. poprzez złamanie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa; 5) art. 9 k.p.a. poprzez naruszenie zasady udzielania informacji polegające na nieudzielaniu informacji o sytuacji prawnej w celu wykorzystania ewentualnego braku doświadczenia podatnika dla realizacji celu pobrania kosztów egzekucyjnych. Miało się to wyrażać nie przekazaniu informacji o skutkach wpłaty dokonanej przez prezesa spółki, 6) naruszenia zasady szybkości i prostoty postępowania wyrażonej w art. 12 k.p.a., 7) naruszenie zasady niezbędności wyrażonej w art. 7 § 3 u.p.e.a przez stosowanie środka egzekucyjnego w sytuacji wykonania egzekwowanego obowiązku. W uzasadnieniu zażalenia spółka w istocie powtórzyła argumentację dotychczasową. Uzupełniła ja rozważaniami co do tego, że na skutek umowy pożyczki z [...] stycznia 2012 r. środki z tej pożyczki mimo, że znajdowały się na rachunku prezesa spółki, stanowiły majątek spółki. Powołała się na wyrok WSA w Warszawie w sprawie III SA/Wa 2000/09, który wskazuje – jej zdaniem- na częściową nieaktualność uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I FPS 8/07. 2.2. W zażaleniu na postanowienie w sprawie kosztów skarżąca przedstawiła analogiczną argumentację, jak w zażaleniu omówionym powyżej. 3.1. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. rozpoznając zażalenia na postanowienia Prezydenta Miasta R. w sprawie zarzutów i w sprawie kosztów postępowania utrzymało w mocy zaskarżone postanowienia. Uzasadniając rozstrzygnięcie sprawie postanowienia w sprawie zarzutów organ odwoławczy uznał stanowisko organu I instancji za prawidłowe. Kolegium stwierdziło, że w obrocie bezgotówkowym nie jest dopuszczalna zapłata podatku przez osobę trzecią z jej rachunku bankowego, nawet jeżeli środki te pochodzą z pożyczki, jaką spółka otrzymała od udziałowców. Odnosząc się do powoływanego wyrodku WSA W Warszawie w sprawie III SA/Wa 2000/09 SKO uznało, że dotyczy on innego stanu faktycznego (spółki komandytowej płacącej zaliczki na podatek dochodowy swojego wspólnika). Co do zarzutu nieuwzględnienia złożonego przez główną księgową pisma informującego o przekazaniu środków na pokrycie zobowiązań spółki przez jej prezesa, SKO uznało, że okoliczność ta nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. 3.2. Organ odwoławczy uzasadniając postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie w sprawie kosztów powołał się na postanowienie w sprawie zarzutów uznając, że w postępowaniu w sprawie kosztów egzekucyjnych nie można badać prawidłowości prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy przyjął, że skoro w tamtym postępowaniu przesądzono o prawidłowości postępowania egzekucyjnego, zatem prawidłowo orzeczono o kosztach postępowania. 4..2. W skardze na postanowienie SKO w R. w sprawie kosztów postępowania egzekucyjnego, skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu: - naruszenie art. 7, art. 8 oraz art. 61 § 1 k.p.a. przez wszczęcie na wniosek strony postępowania i wydanie postanowienia, o które strona nie wnosiła; - naruszenie art. 10 § 1 k.p.a przez zaniechanie poinformowania strony o wszczęciu i przebiegi wszczętego rzekomo na jej wniosek postępowania; - naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. przez zaniechanie zawieszenia wszczętego postępowania, pomimo zależności jego wyniku od rozstrzygnięcia w sprawie zasadności wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie zaniechanie przeprowadzenia i prawidłowej oceny dowodu w postaci umowy pożyczki udzielonej spółce E. przez Z.U.. Podnosząc te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. w przedmiocie kosztów postępowania i utrzymanego nim w mocy postanowienia Prezydenta Miasta R.. Wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Uzasadniając skargę jej autor podnosił, że skarżąca o wydanie postanowienia w zakresie określenia kosztów postępowania nie wnosiła. Ponadto twierdził, że do czasu rozstrzygnięcia sprawy zasadności wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego bezpodstawne było wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania. 5. W odpowiedzi na skargę na postanowienie w przedmiocie kosztów w postępowaniu egzekucyjnym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i jego uzasadnienie. Organ odwoławczy stwierdził, że wniosek o zwrot kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami powstałych w związku z egzekucją prowadzoną na podstawie tytułów wykonawczych został uznany jako żądanie wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, o jakim mowa w art. 64c § 7 u.p.e.a. Według SKO użyty w tym przepisie zwrot: "w sprawie kosztów egzekucyjnych" oznacza, że może on dotyczyć zarówno wysokości kosztów, zasady ich ponoszenia, jak również kwestii zwrotu. To właśnie w postępowaniu w "sprawie kosztów egzekucyjnych" powinny być rozstrzygnięte okoliczności przewidziane w art. 64 § 3 lub 4 u.p.e.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w warszawie zważył co następuje: skarga jest uzasadniona. 6. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w sprawie VIII SA/Wa 616/12 w dniu 20 listopada 2012 r. sąd orzekł o oddaleniu skargi dotyczącej postanowienia w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym i w sprawie niniejszej nie będzie rozważał zasadności prowadzenia postępowania egzekucyjnego, choć szczegóły sprawy były przedstawione w przedstawionym wyżej przebiegu postępowania. Nie może budzić wątpliwości, że zgodnie z art. 64 c § 7 u.p.e.a. postanowienie w sprawie kosztów wydane może być przez organ egzekucyjny w sytuacji obciążenia tymi kosztami zobowiązanego, tylko na wniosek zobowiązanego. Skarżąca jako zobowiązany w sprawie niniejszej wnosiła o zwrot kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami wskazując jednoznacznie jako podstawę art. 64 c § 3 u.p.e.a., który stanowi, że należności pobrane z tytułu kosztów egzekucyjnych organ zwraca zobowiązanemu, jeżeli wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Dla zastosowania przepisu art. 64c § 3 u.p.e.a nie ma przy tym znaczenia, czy te koszty były pobrane w całości czy w części, czy nawet pobrane w wysokości wyższej niż należne. Organ bowiem zwraca nie "koszty egzekucyjne", a "należności z tytułu kosztów egzekucyjnych". Wyliczenie tych należności to kwestia czysto rachunkowa, techniczna, nie wymagająca ich określenia w drodze rozstrzygnięcia postanowieniem. Kwestionując zasadność egzekucji w całości skarżąca po prostu domagała się zwrócenia jej należności pobranych z tytułu kosztów egzekucyjnych, czemu wyraźnie dała wyraz wskazując jako podstawę prawną art. 64 c § 3 u.p.e.a. W obszernych i starannie przygotowanych ze znacznym rozeznaniem prawa pismach skarżącej brak przy tym treści wskazujących na to, by kwestionowała ona prawidłowość wyliczenia kosztów egzekucyjnych. Ona kwestionowała pobieranie ich co do zasady. Ponieważ wydanie postanowienia w sprawie kosztów zgodnie z art. 64c § 7 u.p.e.a. wymaga wniosku zobowiązanego, to wniosku tego nie można domniemywać zwłaszcza w sytuacji, gdy zobowiązany nie przedstawia nawet takich intencji, a wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów nie jest przecież konieczne dla zastosowania – jak wnosiła skarżąca – przepisu art. 64 c § 3 u.p.e.a. Przepis art. 61 § 1 k.p.a. zawiera jednoznaczne wskazanie, że postępowanie administracyjne może być wszczęte tylko na wniosek strony lub z urzędu. Przy czym zgodnie z art. 18 u.p.e.a przepisów k.p.a. do postępowania egzekucyjnego w administracji stosuje się odpowiednio, o ile ustawa o postępowaniu egzekucyjnym inaczej nie stanowi. Nie zostały też spełnione określone w art. 61 § 2 k.p.a. do prowadzenie z urzędu postępowania, które wymaga co do zasady wniosku strony. Dlatego też sąd uznał, że zaskarżone postanowienia zostało wydane z naruszeniem przepisu art. 64c § 7 u.p.e.a. w zw. z art. 61 § 1 k.p.a., które to naruszenie przepisów postępowania mogłoby mieć o tyle istotny wpływ na wynik sprawy, że przy jego przestrzeganiu mogłoby w ogóle nie dojść do wydania zaskarżonego postanowienia. Bez znaczenia pozostają zarzuty naruszenia art. 10 § 1 i art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. wobec tego, że prowadzenie postępowania w sprawie ustalenia kosztów co do zasady sąd uznał za pozbawione podstaw. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 135 Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 u.p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit c Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), gdyż strona skarżąca była reprezentowana przed Sądem przez adwokata.