VIII SA/Wa 617/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędziowie Sędzia WSA Marek Wroczyński /sprawozdawca/, Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz, Protokolant Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2010 r. sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej E. Z. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. Decyzją znak [...] z dnia [...] kwietnia 2009r. Prezydent Miasta R. działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm., zwanej dalej ustawą o ewidencji ludności) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 200r. Nr 98, poz. 1071 ze. zm., zwana dalej Kpa), orzekł o odmowie wymeldowania E. Z. z pobytu stałego z lokalu przy ulicy W. [...] w R.. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił przebieg postępowania w sprawie, podał, iż w dniu [...] października 2008r. wydał decyzję o odmowie wymeldowania. Decyzja ta w toku postępowania odwoławczego została uchylona, a sprawa przekazana została do ponownego rozpoznania. Organ wyjaśnił, że wniosek o wymeldowanie E. Z. z pobytu stałego z mieszkania przy ulicy W. [...] w R. złożyła L. S.. Wniosek ten uzasadniła faktem nie zamieszkiwania przez w/w we wskazanym lokalu. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego wnioskodawczyni postępowania o wymeldowanie zeznała, że E. Z. nie mieszka w stanowiącym jej własność lokalu, a sporne mieszkanie opuściła dobrowolnie. Z przedstawionej przez nią jako właściciela lokalu propozycji powrotu do lokalu i sporządzenia umowy najmu (pismo z dnia [...] września 2008r.) nie skorzystała, dąży bowiem do odzyskania prawa zamieszkania w lokalu, nie do jego najmu. Ze złożonych w sprawie wyjaśnień i zeznań skarżącej wynika, że lokalu nie opuściła dobrowolnie, ale została do tego zmuszona nagannym zachowaniem konkubenta. Obecnie z uwagi na zagrożenie dla jej życia nie może wprowadzić się do lokalu przy ulicy W. [...] w R., dlatego też oczekiwać będzie na rozstrzygnięcie sądu powszechnego w kwestii przywrócenia naruszonego posiadania oraz w sprawie karnej przeciwko Z.M. o znęcanie się. W konsekwencji, organ stwierdził, że skarżąca nie opuściła spornego lokalu dobrowolnie i ostatecznie, a tym samym brak jest ustawowych przesłanek do orzeczenia zgodnie z wnioskiem L.S. o wymeldowaniu skarżącej z miejsca pobytu stałego przy ulicy W. [...] w R.. Decyzją znak [...] z dnia [...] czerwca 2009r. Wojewoda [...] biorąc za podstawę przepisy art. 138 § 1 pkt 2 Kpa oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, po rozpatrzeniu odwołania L. S. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o wymeldowaniu. Przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie, organ odwoławczy stwierdził niezasadność wydanego przez organ I instancji rozstrzygnięcia. Powołując treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności Wojewoda wyjaśnił, że przesłanką wymeldowania jest fakt opuszczenia miejsca pobytu stałego trwającego powyżej 3 miesiące bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. Taka sytuacja upoważnia organ prowadzący ewidencję do wydania decyzji w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce stałego pobytu. Na podstawie ustalonego w sprawie przez organ I instancji stanu faktycznego sprawy Wojewoda uznał, iż spełnione zostały ustawowe przesłanki do wymeldowania E.Z. z pobytu stałego przy ulicy W. [...] w R.. W ocenie organu odwoławczego zebrany materiał dowodowy bezsprzecznie wskazuje, iż skarżąca opuściła miejsce pobytu stałego i nie zamieszkuje w dotychczas zajmowanym mieszkaniu od listopada 2007r. z uwagi na naganne zachowanie konkubenta. Sporny lokal na podstawie umowy darowizny z dnia [...] stycznia 2008r. przeszedł na własność L.S.. Przedstawionej przez właścicielkę oferty najmu mieszkania skarżąca nie przyjęła. Oświadczyła natomiast, że pod tym adresem mieszkała razem z konkubentem Z. M. i ich dzieckiem jako rodzina, ponosiła nakłady pieniężne związane z tym lokalem i dlatego uważa, że ma prawo dalej tam mieszkać bez podpisywania dodatkowych umów. Organ odwoławczy uznał, iż skarżąca nie chce powrócić do przedmiotowego lokalu i w nim zamieszkać, a jedynie uzyskać prawo do lokalu za pośrednictwem sądu. Powyższe okoliczności wskazują, że skarżąca nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu i swoje sprawy życiowe skoncentrowała w innym miejscu, w lokalu tym chce utrzymać fikcyjny meldunek do czasu uzyskania prawa do zamieszkiwania w nim. Domaganie się przez E.Z. utrzymywania zameldowania byłoby zdaniem organu utrzymywaniem fikcji meldunkowej. Ewidencja ludności ma bowiem charakter wyłącznie porządkowy i powinna odzwierciedlać w każdym momencie stan rzeczywisty. Tym samym za udowodnioną organ odwoławczy uznał okoliczność, iż skarżąca opuściła przedmiotowy lokal dobrowolnie i trwale, koncentrując swoje życie rodzinne i osobiste w innym miejscu. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego wniosła E. Z. wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji. Wskazując treść art. 15 ustawy o ewidencji ludności podała, iż podstawą do wydania decyzji o wymeldowaniu jest dobrowolność w opuszczeniu lokalu. Wyjaśniła, iż do opuszczenia przedmiotowego mieszkania została zmuszona w związku z przemocą w rodzinie. Wskazywała, iż była podręcznikowym przykładem przemocy w rodzinie. Nie opuściła więc mieszkania z własnej woli, zmusiła ją do tego tragiczna sytuacja. Sprawcą przemocy był Z.M.. L.S. jest siostrą w/w. Sporny lokal L.S. nabyła od brata w drodze darowizny już w toku postępowania o wymeldowanie. Darowizna ta stanowiła jej zdaniem czynność prawną pozorną, bowiem darczyńca w ogóle nie wyprowadził się z mieszkania. Zdaniem skarżącej organ odwoławczy zaniechał dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zatem prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie naruszył podstawowe zasady postępowania administracyjnego tj. zasadę praworządności i zasadę pogłębiania zaufania obywateli. Nadto Wojewoda naruszył art. 75 ust. 1 Konstytucji RP, bowiem orzekając o wymeldowaniu skarżącej doprowadził do jej bezdomności. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez Sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego – art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności oraz przepisów postępowania – art. 80 i art. 107 § 3 Kpa w zakresie dokonanej oceny dowodów oraz przedstawionej argumentacji. Naruszenie prawa materialnego może nastąpić w dwojaki sposób: poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Pierwszy sposób naruszenia prawa materialnego polega na mylnym zrozumieniu treści zastosowanego przepisu. Naruszenie prawa przez niewłaściwe jego zastosowanie, to kwestia prawidłowego odniesienia normy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego z hipotezą odnośnej normy prawnej i poddanie tego stanu ocenie prawnej na podstawie treści tej normy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 2 .04.2003 roku, I CKN 160/01; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 .02.2006 roku, II CSK 101/05). Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego dłużej niż 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczania tego miejsca. Zgodnie z treścią art.15 ust. 2 powołanej ustawy niewykonanie tego obowiązku upoważnia organ gminy do wydania na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu powołanego wyżej przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne, nadto że opuszczenie danego lokalu to nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia tego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Dobrowolne opuszczenie ma miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego niedopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Jeżeli natomiast strona podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, to wówczas nie można uznać za dobrowolne opuszczenie przedmiotowego lokalu (por. wyroki NSA z dnia 1 lipca 2008 r. sygn. II OSK 739/07, Lex nr 498355, z dnia 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 108/00, Lex nr 49954, z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00, Lex nr 78937, z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1424/99, Lex nr 79243). Spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli. Koniecznym jest zatem dokonanie oceny zamiaru osoby, która ma być wymeldowana. Jednakże ocena ta nie może być oceną bezkrytyczną. Niezbędnym jest uwzględnienie obiektywnych przesłanek opuszczenia, takich jak: powód opuszczenia, możliwość dostępu do lokalu, wola powrotu i utrzymywania związków z miejscem stałego pobytu, jak również pogodzenie się z dalszym niezamieszkiwaniem w nim. Opuszczenie lokalu musi być oczywiste i co do zasady dobrowolne. Na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu muszą być traktowane wszystkie te przypadki, kiedy osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana i swoje centrum życiowe skoncentrowała w innym miejscu. W przedmiotowej sprawie bezspornym pozostaje, że skarżąca nie przebywa aktualnie w przedmiotowym lokalu. Ustalenia wymagało więc, czy zachowanie skarżącej nosi znamiona czy też nie opuszczenia spornego lokalu w sposób dobrowolny i trwały, w powyższym znaczeniu. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że lokal przy ulicy W. [...] w R. skarżąca opuściła w listopadzie 2007r. Nie budzi wątpliwości fakt, że opuszczenie przez nią miejsca zameldowania nie miało charakteru dobrowolnego, a spowodowane zostało rażąco nagannym zachowaniem konkubenta skarżącej, który znęcał się nad skarżącą i ich córką. Okoliczność, że sytuacja taka zaistniała została potwierdzona przez Prokuraturę Rejonową w R. prowadzącą postępowanie w tym przedmiocie (sygn. [...]), które zakończyło się skierowaniem aktu oskarżenia do sądu przeciwko konkubentowi skarżącej. Sąd zauważa także, iż w celu ochrony swoich praw do przebywania w spornym lokalu skarżąca skorzystała z przysługujących jej środków prawnych. Na obecnym etapie nie ma jeszcze prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie o przywrócenie naruszonego posiadania. Do rozważenia pozostaje kwestia, czy to opuszczenie miejsca pobytu przez skarżącą miało charakter trwały. O trwałości opuszczenia miejsca pobytu świadczy zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych oraz brak woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania. Sam fakt, iż skarżąca nie przyjęła oferty zawarcia umowy najmu z obecną właścicielką lokalu nie może przesądzać o tym, że skarżąca nie ma zamiaru powrócić do przedmiotowego lokalu. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy zastosował normę prawa materialnego – art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności w sytuacji gdy nie doszło do opuszczenia miejsca stałego zameldowania przez skarżącą, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało, że opuszczenie przez skarżącą spornego lokalu miało trwały i dobrowolny charakter. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszym postępowaniu, należy uznać, że organ nie miał podstaw, jak to uczynił Wojewoda, do uznania, że skoro z informacji stron niniejszego postępowania wynika, że skarżąca nie przebywa w miejscu stałego zameldowania i nie zgadza się na zawarcie umowy najmu lokalu to nastąpiło trwałe i dobrowolne opuszczenie miejsca zamieszkania. Wojewoda orzekając na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie, czyniąc takie same ustalenia faktyczne jak organ pierwszej instancji, dokonał ponownego rozpoznania sprawy i oceny dowodów, odmiennej od oceny przyjętej przez organ I instancji. W tym przypadku niezbędnym było podanie w rozstrzygnięciu, jakie względy przemawiały za odmienną od pierwotnej oceny dowodów i wskazaniem dlaczego niektóre dowody zostały uwzględnione, a innym odmówiono wiarygodności (art. 107 § 3 k.p.a.). Trudno uznać, iż organ odwoławczy działał w granicach swobodnej oceny dowodów, zakreślonej w art. 80 Kpa, przyjmując za udowodniony fakt, że skarżąca opuściła miejsca stałego zameldowania tylko dlatego, że nie zgadza się na zamieszkanie w lokalu w ramach umowy najmu. Nadto należy zauważyć, że organ uzasadniając zaskarżoną decyzję popada w sprzeczność. Z jednej strony czyni ustalenia, iż skarżąca nie mieszka w lokalu od listopada 2007 roku na skutek nagannego zachowania konkubenta Z.M.. Z drugiej jednak strony organ uznaje, iż ustawowy wymóg dobrowolności opuszczenia lokalu został spełniony, w sytuacji gdy dochodzi ona praw do przebywania w tym lokalu. W ocenie Sądu, w świetle powyższych rozważań należało przyjąć, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Przy poczynionych ustaleniach faktycznych, w ocenie Sądu, nie zachodziły podstawy do uznania, że zostały spełnione przesłanki art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności w zakresie dobrowolności opuszczenia lokalu. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ powinien dokonać ponownej oceny dowodów, ewentualnie przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, zgodnie z treścią przepisów zawartych w rozdziale 4 działu II Kodeks postępowania administracyjnego, niezbędne dla wyjaśnienie wszystkich okoliczności spornych. Wszystko to organ winien uczynić pod kątem oceny opuszczenia lokalu, w znaczeniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a) i c) oraz art. 152 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy p.p.s.a.