VIII SA/Wa 650/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2025 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 10 lipca 2024 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 20 maja 2024 r. nr [...]; Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga K. B. (dalej: skarżący, strona) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji, SKO lub Kolegium) z 10 lipca 2024 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt S. B. (dalej: dziadek) oraz D. B. (dalej: babka) w Domu Pomocy Społecznej [...] w R., ul. W. [...] (dalej: DPS). Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z 20 maja 2024 r. Nr [...] Prezydent Miasta R. (dalej: organ I instancji, Prezydent), działając m. in. na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. a, ust. 2b-2d, art. 60 w związku z art. 8, art. 10 ust. 4, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 62 ust. 2, art. 64 i art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: u.p.s.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.), 1) ustalił skarżącemu opłatę za pobyt dziadka w DPS w okresie od 1 lutego 2021 r. do 31 sierpnia 2023 r. w łącznej kwocie 43.724,07 zł oraz za pobyt babki w wymienionej wyżej placówce w okresie od 1 lutego 2021 r. do 31 sierpnia 2023 r. w łącznej kwocie 43.662,34 zł; 2) stwierdził, że skarżący nie kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt dziadka oraz za pobyt babki w DPS w okresie: - od 1 maja 2021 r. do 31 maja 2021 r. - od 1 września 2021 r. do 30 września 2021 r.; 3) ustalił skarżącemu opłatę za pobyt dziadka w DPS, uwzględniając dochody i możliwości płatnicze, w okresie od 1 lutego 2021 r. do 31 sierpnia 2023 r. w łącznej kwocie 41.609,77 zł oraz za pobyt babki w wymienionej wyżej placówce z uwzględnieniem dochodów i możliwości płatniczych w okresie od 1 lutego 2021 r. do 31 sierpnia 2023 r. w łącznej kwocie 41.548,08 zł; 4) zwolnił częściowo skarżącego z opłaty za pobyt dziadka w DPS w okresie od 1 lutego 2021 r. do 31 sierpnia 2023 r. z kwoty 41.609,77 zł do kwoty 20.804,93 zł oraz z opłaty za pobyt babki w DPS w okresie od 1 lutego 2021 r. do 31 sierpnia 2023 r. z kwoty 41.548,08 zł do kwoty 20.774,09 zł. Z uzasadnienia decyzji wynika, że zarówno dziadek, jak i babka zostali umieszczeni w DPS 25 września 2020 r., gdzie przebywają do chwili obecnej. Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS został ustalony przez Prezydenta Miasta R. zarządzeniami, ogłaszanymi w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do 31 marca każdego roku (art. 60 ust. 2 pkt 2 u.p.s.) w następujących wysokościach: - 4.230,14 zł w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 marca 2021 r. (Zarządzenie nr [...] z dnia 24 marca 2020 r.), - 4.966,96 zł w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do 31 marca 2022 r. (Zarządzenie nr [...] z dnia 30 marca 2021 r.), - 5.809,10 zł w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 31 marca 2023 r. (Zarządzenie nr [...] z dnia 21 marca 2022 r.), - 5.993,73 zł w okresie od 1 kwietnia 2023 r. do 31 marca 2024 r. (Zarządzenie nr [...] z dnia 28 marca 2023 r.). Dziadek oraz babka ponosili opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, jednak wnoszone przez nich kwoty w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu nie pokrywały w całości kosztu pobytu w placówce. Decyzją Prezydenta nr [...] z 4 września 2020 r. ustalono, że osobami zobowiązanymi do uiszczania odpłatności za pobyt dziadka w DPS są: jego żona (babka skarżącego) oraz skarżący jako wnuk. W odniesieniu do babki osobami zobowiązanymi do uiszczania odpłatności za jej pobyt w DPS są: jej mąż (dziadek skarżącego) oraz skarżący jako wnuk (decyzja Prezydenta nr [...] z 4 września 2020 r.). W związku z zasadą kolejności przyjętą w art. 61 ust. 1 u.p.s. w pierwszej kolejności zbadano w postępowaniu wyjaśniającym sytuację babki i dziadka. Następnie decyzją Prezydenta nr [...] z 6 listopada 2023 r. ustalono, że babka skarżącego nie kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt jej męża w DPS w badanym okresie, natomiast w odniesieniu do dziadka skarżącego decyzją Prezydenta nr [...] z 22 stycznia 2024 r. ustalono opłatę za pobyt jego żony w DPS. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji podał, że postępowanie w sprawie ustalenia opłaty skarżącego za pobyt działka oraz babki w DPS w okresie od 1 lutego 2021 r. do 31 sierpnia 2023 r. zostało wszczęte 19 września 2023 r. W trakcie postępowania skarżący 22 listopada 2023 r. zwrócił się do Prezydenta o całkowite zwolnienie z opłaty za pobyt dziadka oraz babki w DPS. Organ I instancji, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 318/22, wskazał, że postępowanie w sprawie ustalenia opłaty i zwolnienia z opłaty może być prowadzone łącznie, co w niniejszej sprawie miało miejsce. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że w okresie objętym decyzją skarżący prowadził samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymywał się z wynagrodzenia za pracę. Sytuacja dochodowa strony została ustalona na podstawie zaświadczeń o wysokości wynagrodzenia z 20 listopada 2023 r. oraz z 5 grudnia 2023 r., wystawionych przez [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W.. Dalej organ I instancji podał, że 19 lutego 2024 r. przesłane zostały do skarżącego propozycje zawarcia umów z zastrzeżeniem, że w przypadku odmowy ich podpisania opłaty zostaną ustalone w drodze decyzji. Skarżący umów nie podpisał, wobec czego organ podjął czynności administracyjne do wydania decyzji. Wysokość opłaty ustalono w oparciu o dochody, które przekraczały kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., z wyjątkiem maja i września 2021 r. Organ I instancji wskazał, że matematyczny sposób wyliczenia odpłatności za pobyt dziadka w DPS przedstawia się następująco: od kwoty średniego miesięcznego kosztu utrzymania w DPS odjęto opłatę wnoszoną przez dziadka. Otrzymana różnica stanowi wysokość kwot, jakich może domagać się Gmina Miasta R. od osób obowiązanych do ponoszenia odpłatności. W tożsamy sposób ustalono wysokość kwot, jakich może domagać się Gmina Miasta R. od osób obowiązanych do ponoszenia odpłatności na rzecz babki, gdzie odjęto jeszcze kwotę opłaty małżonka. Następnie od dochodu skarżącego odjęto kwotę kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Otrzymany wynik porównano z kwotą, której może domagać się Gmina Miasta R. za pobyt dziadka i babki i na tej podstawie ustalono wysokość opłaty skarżącego za pobyt babki i dziadka w DPS w przedmiotowym okresie. Następnie organ I instancji przeanalizował wydatki skarżącego, wykazane przez niego w oświadczeniach z 19 listopada 2023 r., fakturach i potwierdzeniach przelewów, dostosowując wysokość opłaty do jego możliwości płatniczych. Ustalono, że w miesiąc ach maj i wrzesień 2021 r. dochód skarżącego nie przekraczał kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Natomiast w miesiącach: październik - grudzień 2022 r., styczeń - luty 2023 r., kwiecień - maj 2023 r. skarżący nie miał możliwości do wniesienia opłaty w pełnej wysokości, dlatego została ona wówczas pomniejszona i dostosowana do jego możliwości płatniczych. W efekcie ustalono opłaty za pobyt dziadka i babki w DPS w okresie objętym decyzją w kwotach odpowiednio: 43.724,07 zł oraz 43.662, 34 zł. W dalszej części organ I instancji wskazał, że skarżący zwrócił się z wnioskiem o zwolnienie z opłaty za pobyt babki i dziadka w DPS z uwagi na rażące naruszenie i zaniedbanie miru rodzinnego. Na tę okoliczność złożył swój życiorys oraz wskazał czterech świadków, którzy zostali przesłuchani (U. B. – 5 grudnia 2023 r., R. J. – 14 grudnia 2023 r., K. H. – 18 grudnia 2023 r. i A. H. - 18 grudnia 2023 r.). W związku z tym, że skarżący jest osobą zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS, zarówno dziadka, jak i babki, Prezydent zwolnił go częściowo z ponoszenia opłaty w wysokości 50% ustalonej kwoty w odniesieniu do obojga uprawnionych. Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie, zarzucając naruszenie art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie okoliczności dotyczących jego sytuacji osobistej oraz relacji z dziadkami umieszczonymi w DPS. W uzasadnieniu odwołania wskazał, że nie miał relacji z dziadkiem i babką, więzi rodzinne zostały zerwane dawno temu. Powodem tego była osoba ojca, którego postępowanie doprowadziło do poważnego zaburzenia relacji rodzinnych. Matka rozwiodła się z nim, a powody rozwodu były bardzo przykre. W chwili obecnej to on ma pokrywać w większości koszty pobytu dziadka i babki w DPS, pomimo że w żaden sposób nie przysłużyli się trudowi jego wychowania i dorastania. Ponadto skarżący wskazał, że jest osobą, która nigdy nie posiadała takiej kwoty pieniężnej, jaką ma zapłacić na podstawie wydanej decyzji. Sytuacja, w jakiej został postawiony, jest według niego nie do zaakceptowania z punktu widzenia norm społecznych i zasad współżycia społecznego. Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o braku obowiązku ponoszenia opłat za pobyt dziadków w DPS, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Decyzją z 10 lipca 2024 r. znak: [...] Kolegium, po rozpoznaniu odwołania, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania Kolegium przytoczyło ramy prawne odnoszące się do problematyki przedmiotowej sprawy, wskazując na treść art. 60 ust. 1 i art. 59 ust. 1 u.p.s. Wskazało, że stosownie do art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym podmioty te nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, a następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść, maksymalnie 70% jego dochodu (art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s.). Kolegium powołało art. 61 ust. 2d u.p.s., zgodnie z którym w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b u.p.s. Dalej SKO wskazało, że wysokość opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej uzależniona jest nie tylko od wysokości dochodu osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, ale również od jej możliwości płatniczych. Z oświadczeń o ponoszonych wydatkach w okresie objętym decyzją, złożonych przez skarżącego 19 listopada 2023 r. oraz dołączonych faktur i potwierdzeń przelewów wynika, że w 2021 r. miesięczne wydatki skarżącego wynosiły nieco ponad 1.000 zł, w 2022 r. 2.805 zł i w 2023 r. 2.358 zł. Oprócz stałych miesięcznych wydatków skarżący ponosi wydatki na żywność, środki czystości, odzież i inne. Po dokonaniu analizy tych wydatków Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że w październiku 2022 r., w listopadzie 2022 r., w grudniu 2022 r., w styczniu 2023 r., w lutym 2023 r., w kwietniu 2023 r. i w maju 2023 r. skarżący nie miał możliwości do wniesienia opłaty w pełnej wysokości i w miesiącach tych opłata została pomniejszona stosownie do jego możliwości płatniczych. Ustalenia możliwości płatniczych skarżącego dokonano, odejmując od miesięcznego dochodu ponoszone i udokumentowane wydatki oraz ustalone opłaty za pobyt dziadka i babki w DPS. Przykładowo SKO wskazało, że w styczniu 2022 r. dochód skarżącego wynosił 4.949,68 zł, a udokumentowane wydatki 1.001 zł, w związku z czym po odjęciu wydatków oraz opłaty za pobyt babki i dziadka w DPS pozostała mu kwota 1.327 zł (4.949,68 zł - 1.001 zł – 2.621,68 zł = 1.327 zł), co oznacza, że miał możliwości płatnicze. Inaczej natomiast wyglądała sytuacja w listopadzie 2022 r., w którym różnica pomiędzy dochodem skarżącego (6.151,84 zł) a niezbędnymi wydatkami (2.895 zł) wyniosła 3.719,84 zł i nie pokrywała w całości ustalonej opłaty w kwocie 4.187,84 zł. Oznacza to, że w listopadzie 2022 r. skarżący nie miał możliwości wniesienia ustalonych opłat. W wyniku dokonanej w powyższy sposób analizy dochodów i wydatków skarżącego ustalono opłaty za pobyt dziadka i babki w DPS, przy uwzględnieniu możliwości płatniczych skarżącego. Łącznie opłata za pobyt dziadka w okresie objętym decyzją wyniosła 41.609,77 zł, natomiast za pobyt babki 41.548,08 zł. Kolegium dodało, iż podziela przytoczone przez organ I instancji stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, wyrażone w wyroku z 9 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/OI 777/21, że przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. zabezpiecza między innymi wstępnych, zapewniając pozostawienie środków koniecznych do utrzymania. Ramy przyjętego przez ustawodawcę 300% kryterium dochodowego obejmują co do zasady koszty utrzymania zwyczajowo przyjęte. Organ II instancji wskazał, że ustalenie opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej jest obligatoryjne, jeżeli spełnione zostały warunki określone w u.p.s. Ustalenie opłaty zależy wyłącznie od sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej i jej możliwości płatniczych. Ponadto SKO wskazało, iż kwestie związane ze zwolnieniem z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej określone zostały w art. 64 u.p.s., którego treść, z dniem 4 października 2019 r., została zmieniona. Według brzmienia art. 64 u.p.s. po nowelizacji, osoby wnoszące opłatę lub zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży łub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. SKO dodało ponadto, że podstawą do zwolnienia z opłaty jest także art. 64a u.p.s., zgodnie z którym osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w DPS zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej. Objęcie powołanym wyżej art. 64 u.p.s., zarówno osób wnoszących opłatę, jak również obowiązanych do jej wnoszenia, oznacza możliwość orzekania o zwolnieniu od opłat łącznie z ustaleniem odpłatności, o ile strona złoży w tym zakresie stosowny wniosek na tym etapie postępowania. Dalej Kolegium wyjaśniło, że w rozpoznawanej sprawie wykluczyć należy wystąpienie okoliczności opisanych w art. 64a u.p.s., gdyż wspomniane w nim relacje pomiędzy osobą zobowiązaną do uiszczania opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej a jego pensjonariuszem muszą być potwierdzone orzeczeniem sądu powszechnego, tymczasem skarżący nie legitymuje się takim orzeczeniem. Zatem rozważenia wymagała wyłącznie przesłanka określona w art. 64 pkt 7 u.p.s. W przepisie tym opisano przesłankę, która dotyczy rażącego naruszenia przez osobę znajdującą się w domu pomocy społecznej obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Ustawodawca nie definiuje przy tym, co należy rozumieć przez wspomniane w nim obowiązki. Zaniedbania we wskazanym zakresie muszą dotyczyć okresu, kiedy zobowiązani do wnoszenia opłat wymagali właściwego dla ich wieku wsparcia, a więc odnoszą się między innymi do obowiązku opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój. Podkreśla się przy tym, że nie dotyczy to jakichkolwiek naruszeń, a jedynie takich, które miały charakter rażący. Określenie "rażący" znaczy tyle co "wyraźny, rzucający się od razu w oczy, bardzo duży". Według SKO w rozpoznawanej sprawie z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a w szczególności z protokołów przesłuchań świadków wskazanych przez skarżącego, nie wynika, by w jego przypadku dziadkowie dopuścili się wobec niego rażących zaniedbań, w tym obowiązku alimentacyjnego, czy innych obowiązków, o których wyżej mowa. Samo zerwanie więzi rodzinnych nie może uzasadniać wniosku o całkowite zwolnienie, tym bardziej, że przesłuchani świadkowie zeznali, iż więzi te zostały zerwane, kiedy skarżący był już osobą dorosłą. Jako dziecko miał dobre relacje z dziadkami, a zatem w rozpoznawanej sprawie nie można mówić o spełnieniu warunku "rażącego" naruszenia obowiązków rodzinnych w rozumieniu art. 64 pkt 7 u.p.s. SKO podzieliło więc stanowisko organu I instancji w kwestii częściowego zwolnienia skarżącego z ponoszenia opłaty z uwagi na obowiązek wnoszenia opłaty za dwie osoby, co mieści się w przesłance określonej w art. 64 pkt 1 u.p.s. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podniósł naruszenie następujących przepisów: 1) art. 7, art. 11, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez nieuwzględnienie zgłaszanych przez skarżącego informacji dotyczących jego sytuacji osobistej relacji z babką i dziadkiem; 2) art. 64 pkt 7 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie i bezzasadne uznanie, że pomiędzy skarżącym a babką i dziadkiem nie doszło do zerwania całkowicie wszelkich więzi. Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. W uzasadnieniu skargi podniósł, że w przedmiotowej sprawie doszło do kolizji interesu publicznego z interesem obywatela, ponieważ w interesie publicznym leży obciążenie skarżącego kosztami pobytu w DPS jego dziadków ojczystych, natomiast, biorąc pod uwagę jego sytuację życiową, interes obywatela wskazuje na to, aby tymi kosztami go nie obciążać. Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy, skarżący wskazał, że koszty pobytu babki i dziadka są bardzo wysokie - od 1 lutego 2021 r. do 31 sierpnia 2023 r. za pobyt dziadka wyniosły one od skarżącego 41.609,77 zł, a za pobyt babki w tym samym okresie – 41.548,08 zł. Łącznie skarżący ma zapłacić za pobyt dziadków w DPS kwotę 41.579,02 zł. Ta kwota jest dla niego ogromna, biorąc pod uwagę wiek, wykształcenie oraz stan majątkowy skarżącego, jako młodego mężczyzny, który dopiero wkracza w dorosłe życie. Skarżący podkreślił, że nie miał relacji z babką ani z dziadkiem, więzi rodzinne zostały zerwane dawno temu. Powodem tego była osoba ojca, którego postępowanie doprowadziło do poważnego zaburzenia relacji rodzinnych. Matka skarżącego rozwiodła się z nim, a powody rozwodu były bardzo przykre. Ojciec skarżącego stale zamieszkiwał z jego dziadkami. Z uwagi na to, że Sąd Okręgowy w R.w sprawie o rozwód jego matki z ojcem wskazał, że kontakty skarżącego z ojcem mają odbywać się z możliwością zabierania go przez ojca do miejsca zamieszkania, a kontakty te nie były realizowane, to skarżący nie miał żadnego kontaktu z dziadkami. Także i dziadkowie nie interesowali się jego losem. Powołując się na art. 64 pkt 7 u.p.s. wskazał, że kiedy rozpadło się małżeństwo rodziców, miał on zaledwie 10 lat. Jako małe dziecko nie mógł sam decydować o utrzymywaniu więzi rodzinnych, zwłaszcza z dziadkami. To dziadkowie, jako osoby dorosłe, powinni próbować zadbać o relacje z wnukiem, zamiast go całkowicie porzucać. Według skarżącego przedstawiony stan faktyczny w sprawie uzasadnia zwolnienie go z opłat za pobyt jego dziadków w DPS, zgodnie z przyjętą linią orzecznictwa sądowego (wyrok WSA we Wrocławiu z 29 maja 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 568/23, publ. Lex nr 3722173, wyrok WSA w Krakowie z 22 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 169/24, publ. Lex nr 3712543). W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując ustalenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrolując zaskarżoną decyzję według powyższego kryterium legalności Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie stanowiły przepisy u.p.s. Zgodnie z przepisami tej ustawy wskazanymi przez organy orzekające, skarżący, jako wnuk dziadków umieszczonych w DPS, jest zobowiązany do wnoszenia opłaty za ich pobyt w DPS (art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.). Opłatę tę zstępni wnoszą zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. – w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s.). Skarżący odmówił podpisania propozycji umów, o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., dlatego organ I instancji przeprowadził postępowanie i wydał decyzję administracyjną na podstawie art. 61 ust. 2d u.p.s. Z przepisów u.p.s. wynika więc niewątpliwie, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w takiej placówce, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat, wynika wprost z ustawy. Powstaje on od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej i zależy od kosztów miesięcznego utrzymania oraz sytuacji dochodowej osób objętych ustawowym obowiązkiem ponoszenia opłaty. Jeśli chodzi o sposób i wysokość ustalonych skarżącemu opłat, co szczegółowo obrazuje tabela zawarta w uzasadnieniu decyzji organu I instancji (strona 9), Sąd uznał, że wyliczenia te zostały dokonane prawidłowo, na podstawie danych o dochodzie skarżącego i w poszanowaniu zasad określonych w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s. oraz art. 8 u.p.s., z uwzględnieniem orzecznictwa sądów administracyjnych powołanego w treści decyzji organów obu instancji. Kwestia ta nie była przedmiotem zarzutu skargi, a Sąd nie dopatrzył się w tym zakresie żadnych nieprawidłowości. Spór w niniejszej sprawie dotyczy ustalenia, czy organy uznając, że skarżący zasługuje jedynie na częściowe zwolnienie z przedmiotowej opłaty na podstawie art. 64 pkt 1 u.p.s., nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, nie uznając zasadności przesłanki z punktu 7 tego przepisu. Zgodnie z art. 64 pkt 7 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. W kontrolowanej sprawie dopuszczalne było jednoczesne rozstrzyganie przez organ I instancji w przedmiocie ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt dziadków ojczystych w DPS, jak i rozstrzyganie w przedmiocie zwolnienia skarżącego od ponoszenia tych kosztów, ponieważ aktualne brzmienie przepisu art. 64 zdanie 1 u.p.s. przewiduje możliwość zwolnienia, zarówno osób wnoszących opłatę (a więc osób, których obowiązek został już ustalony), jak i osób obowiązanych do wnoszenia tejże opłaty (a więc osób, w stosunku do których nie wydana została jeszcze decyzja administracyjna). Zwolnienie z opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy na podstawie art. 64 u.p.s. oparte jest na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że organ rozpoznający wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt w placówce, nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo. Na takie rozumienie przepisu wskazuje użyte w jego treści sformułowanie "można zwolnić z opłaty". Zatem organ może odmówić udzielenia zwolnienia nawet w sytuacji, gdy zostaną spełnione przesłanki przyznania ulgi. Uznaniowy charakter decyzji nie oznacza jednak pełnej swobody w jej podjęciu. Każdorazowe rozstrzygnięcie o przyznaniu, bądź odmowie zwolnienia z obowiązku odpłatności organ winien uzasadnić, odnosząc się do wszystkich powoływanych przez stronę okoliczności w sposób wyczerpujący, a przy tym pozwalający poznać sposób rozumowania organu oraz motywy mające przekonywać do podjętej decyzji (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 12 marca 2019 r., sygn. II SA/Rz 1403/18, LEX nr 2651888, wyrok WSA we Wrocławiu z 29 maja 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 568/2, publ. cbosa). W przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, właściwy organ dokonuje oceny tych okoliczności, zgodnie z wymaganiami art. 7 k.p.a., mając na względzie nie tylko słuszny interes strony wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny. Skarżący we wniosku z 22 listopada 2023 r. (data wpływu do organu I instancji) zwrócił się o zwolnienie z opłaty za pobyt dziadków ojczystych w DPS, wskazując na rażące naruszenia i zaniedbania rodzinne oraz zerwanie więzi rodzinnych z dziadkami. Dołączył do wniosku "życiorys", będący opisem jego relacji z dziadkami na przestrzeni swojego życia, który podzielony został na 4 etapy. Dodatkowo wniósł o przesłuchanie wskazanych osób w charakterze świadków, których zaprotokołowane zeznania zostały dołączone do akt administracyjnych. Organ I instancji wprawdzie zwolnił skarżącego z połowy ustalonych opłat za pobyt dziadka i babki w DPS, ale z tego powodu, że został on zobowiązany do wnoszenia opłat za dwie osoby (art. 64 pkt 1 u.p.s.). Natomiast nie odniósł się w żaden sposób do wniosku skarżącego o zwolnienie z opłat na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s., czym – zdaniem Sądu – naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Organ I instancji wymienił jedynie na stronie 14 uzasadnienia swojej decyzji świadków, którzy zostali przesłuchani na okoliczności mogące być podstawą do uwzględnienia wniosku strony, ale w żaden sposób nie omówił tych zeznań, nie wyciągnął żadnych wniosków, nie wskazał, które zeznania wziął pod uwagę, a które według jego oceny nie są wiarygodne. To samo dotyczy materiału dowodowego w postaci złożonego przez skarżącego "życiorysu". Organ odwoławczy odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do kwestii braku relacji skarżącego z dziadkami i zerwania z nimi więzi rodzinnych (zarzut odwołania) wskazując, że nie jest to przypadek z art. 64a u.p.s. Natomiast zdaniem Kolegium z zeznań świadków wskazanych przez skarżącego nie wynika, by dziadkowie dopuścili się wobec niego rażących zaniedbań, w tym obowiązku alimentacyjnego czy innych obowiązków, a zerwanie więzi nastąpiło dopiero wtedy, gdy skarżący był już osobą dorosłą. Jako dziecko miał dobre relacje z dziadkami, zatem brak przesłanki rażącego naruszenia przez nich obowiązków rodzinnych względem skarżącego. W ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności Kolegium niedokładnie i pobieżnie oceniło dowody przedstawione przez skarżącego na okoliczność wykazania przesłanek z art. 64 pkt 7 u.p.s., w konsekwencji czego przedwcześnie wyciągnęło wniosek o braku tych przesłanek. Jak wynika z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 22 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 169/24 (publ. cbosa), pojęcie "inne obowiązki rodzinne", zawarte w ww. przepisie, obejmuje obowiązki szczegółowo zdefiniowane w przepisach ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.), dotyczących wykonywania władzy rodzicielskiej i relacji pomiędzy rodzicem a dzieckiem. I tak: wśród obowiązków rodzinnych wskazać należy: obowiązek wzajemnego szacunku i wspierania się rodziców i dzieci (art. 87 k.r.o.), obowiązek wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka z poszanowaniem jego godności i praw (art. 95 § 1 k.r.o.), obowiązek troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka (art. 96 § 1 k.r.o.), obowiązek przygotowania dziecka do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień (art. 96 § 1 k.r.o.), obowiązek rodziców i dzieci utrzymywania ze sobą kontaktów (art. 113 k.r.o.), obowiązek dopełnienia czynności związanych ze zgłoszeniem dziecka do szkoły, obowiązek zapewnienia regularnego uczęszczania dziecka na zajęcia szkolne czy obowiązek zapewnienia dziecku warunków umożliwiających przygotowywanie się do zajęć szkolnych (art. 40 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe). Zgodnie z doktryną pojęcie "obowiązków rodzinnych" może być interpretowane szeroko. Do kategorii tej można zaliczyć zarówno obowiązki wynikające z przepisów prawa (np. obowiązek alimentacyjny, obowiązki wynikające z k.r.o.), jak i powinności czysto społeczne lub moralne (Jerzy Ciszewski (red.) i Jakub Knabe, Komentarz do art. 1008 Kodeksu cywilnego). W pojęciu "niedopełnienia obowiązków rodzinnych" mieści się zaś takie zachowanie, które prowadzi do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych (por. wyrok SN z 7 listopada 2002 r., sygn. akt II CKN 1397/00, publ. Lex nr 75286; wyrok SA w Krakowie z 27 lutego 2014 r., sygn. akt I ACa 1201/12, publ. Lex nr 1623875; Elżbieta Skowrońska-Bocian i Jacek Wierciński, Komentarz do art. 1008 Kodeksu cywilnego). Z kolei w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2022 r. poz. 66) wskazano, że wprowadzona zmiana w zakresie przesłanki z pkt 7 art. 64 u.p.s. zrodziła się z dostrzeżonej przez Rzecznika Praw Obywatelskich potrzeby wprowadzenia wyraźnej regulacji prawnej umożliwiającej organowi odstąpienie od obciążania odpłatnością za pobyt w domu pomocy społecznej, w sytuacji gdy zobowiązanie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (na wzór art. 1441 k.r.o., z którego wynika, że zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie dotyczy to obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka.). Niewątpliwie obowiązki dziadków względem wnuka wynikające z k.r.o. są ograniczone, ale są oni np. zobowiązani do alimentacji, gdy bliższy krewny nie może wypełniać tego obowiązku. Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach administracyjnych (nazwanego "życiorys") wynika, że ojciec skarżącego (jedyny syn dziadków umieszczonych w DPS) nie łożył systematycznie zasądzonych na syna alimentów, w związku z czym odbywał karę pozbawienia wolności, nadużywał alkoholu, stosował przemoc wobec rodziny, co doprowadziło 20 listopada 2006 r. do rozwodu rodziców strony. Oznacza to, że skarżący miał wówczas niecałe 10 lat. Organy obu instancji nie oceniły zeznań przesłuchanych świadków na okoliczność ustalenia, czy dziadkowie ojczyści wspierali skarżącego jako jedynego wnuka po rozwodzie rodziców, czy pomagali finansowo, czy odwiedzali, wspierali w edukacji, kupowali prezenty, jakie więzi łączyły ich z wnukiem, czy dbali o relacje i kontakty z wnukiem, kiedy doszło do zerwania więzi rodzinnych i z jakiego powodu. Dodatkowo należało przesłuchać skarżącego w charakterze strony oraz dziadków ojczystych przebywających w DPS w charakterze świadków. W aktach sprawy znajduje się bowiem ich oświadczenie z 1 lipca 2020 r., że od około 15 lat skarżący nie utrzymuje z nimi kontaktu, nie wiedzą, gdzie przebywa, jaki jest jego status społeczny i uposażenie. Zdaniem Sądu okoliczności tej sprawy wymagają przeprowadzenia przez organy pogłębionej analizy relacji rodzinnych skarżącego z dziadkami ojczystymi, wobec których jest on jako jedyny (po śmierci 19 czerwca 2020 r. ich jedynego syna) zobowiązany ustawowo do ponoszenia opłat za pobyt w DPS. Jeśli organy ustalą, że dziadkowie ojczyści nie wykazywali zainteresowania losem wnuka, szczególnie po rozwodzie jego rodziców, w żaden sposób go nie wspierali i nie pomagali w sytuacjach tego wymagających, poprzez swoje zachowanie doprowadzili do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych z wnukiem i ustania więzi uczuciowej, to takie okoliczności mogą spełniać warunek rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych w rozumieniu art. 64 pkt 7 u.p.s. (por. wyroki sądów administracyjnych cytowane przez skarżącego w skardze). W związku z powyższym Sąd stwierdził naruszenie przez organy orzekające przepisów dotyczących postępowania wyjaśniającego (zebrania i oceny dowodów), tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy w zakresie zwolnienia skarżącego z odpłatności za pobyt dziadków ojczystych w DPS na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s. Dlatego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uzupełni materiał dowodowy poprzez przesłuchanie skarżącego w charakterze strony oraz jego dziadków przebywających w DPS – na okoliczności wyżej wskazane, po czym oceni wszechstronnie cały materiał dowodowy, rozstrzygnie o istnieniu (lub nie) przesłanek z art. 64 pkt 7 u.p.s., czemu da wyraz w dokładnym uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.