VIII SA/Wa 651/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu K. B. – [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 listopada 2017 r. odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. B. – [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, K. B. – [...] (dalej: "skarżąca") wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że dysponuje dochodem w wysokości [...] zł z tytułu umowy zlecenia, który przeznacza na wyżywienie i bieżące wydatki. Nie posiada mieszkania, majątku ani oszczędności. Do skargi załączono kopię potwierdzenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł (wpis należny wynosi [...] zł). Odpowiadając na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "uppsa") skarżąca oświadczyła, że koszty związane z utrzymaniem domu (własność córki, z którego skarżącą korzysta dożywotnio i bezpłatnie), ponosi mąż, z którym skarżąca mieszka, choć mają ustanowioną rozdzielność majątkową. Pomocy finansowej w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych udziela skarżącej matka. Dodała, że wobec nieopłacania bieżących rachunków za media, nie posiada dowodów ich opłat. Załączyła żądane zeznania podatkowe za lata 2015 – 2016 (przychód odpowiednio w wysokości [...] zł i [...] zł), a także wyciąg z rachunku bankowego za ostatnie 6 miesięcy. Wezwana do uzupełnienia materiału źródłowego w zakresie nadesłania zeznania podatkowego męża za 2016 r. oraz złożenia wyciągu z jego rachunku bankowego skarżąca oświadczyła, że małżonków obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Nie jest zatem możliwe przedstawienie wyżej wymienionych dokumentów. Małżonkowie pozostają nadto w separacji faktycznej. Postanowieniem z 23 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, gdyż nie wykazała, że nie posiada środków finansowych niezbędnych do partycypowania w kosztach niniejszego postępowania sądowego. Nie przedstawiła przy tym wymaganych dokumentów i informacji, pomimo stosownej inicjatywy dowodowej ze strony Sądu. Skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Postawiła zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że nie wywiązała się z nałożonego na nią przez Sąd obowiązku, w sytuacji gdy rzetelnie udokumentowała swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze. W związku z powyższym, za niezasadne uznała wystosowane do niej wezwanie, które w jej ocenie dotyczy sytuacji, gdy oświadczenie wnioskodawcy okaże się niewystarczające do jego oceny sytuacji majątkowej. Taka zaś sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 uppsa właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 uppsa). Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 uppsa). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Instytucja prawa pomocy skierowana jest zatem do tych osób, których sytuacja obiektywnie uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania sądowego bez pomocy państwa. Innymi słowy, aby sąd administracyjny taką obiektywną niemożność wygospodarowania środków finansowych stwierdził, musi dysponować wszystkimi istotnymi danymi, obrazującymi sytuację materialną wnioskodawcy. Zgodnie z art. 255 uppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego. Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy. W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z poglądami prawnymi prezentowanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych na tle art. 255 uppsa, w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie tego przepisu do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Dodatkowo, jak słusznie zauważył starszy referendarz sądowy, analogiczne z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy bez znaczenia pozostaje rodzaj małżeńskiego ustroju majątkowego przyjętego w małżeństwie wnioskodawcy. Nawet rozdzielność majątkowa nie wyłącza wszak zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, LEX nr 563242). Skoro małżonek skarżącej partycypuje we wspólnych kosztach utrzymania, to zasadne było wezwanie skarżącej do uzupełnienia jej wniosku na podstawie art. 255 uppsa. Starszy referendarz sądowy na podstawie wniosku skarżącej powziął bowiem uzasadnione – w ocenie Sądu – wątpliwości co do aktualnych możliwości płatniczych skarżącej. Skoro skarżąca nie przedstawiła żądanych informacji i dowodów, dotyczących jej oświadczenia o braku środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, czyli nie złożyła kopii zeznania podatkowego męża za 2016 r. oraz wyciągu z jego rachunku bankowego, to znaczy, że nie przedstawiła w sposób wiarygodny swojej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych. W konsekwencji nie wykazała, iż nie posiada możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego z jej skargi. Zaskarżone postanowienie odpowiada zatem prawu. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego.