VIII SA/Wa 652/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Jeromin, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2024 r. w Radomiu sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 4 lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z 14 maja 2024 r. znak: [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: SKO, Kolegium, organ odwoławczy, organ II instancji) decyzją z dnia 4 lipca 2024 r., znak: [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania od decyzji Prezydenta Miasta R. (dalej: Prezydent, organ I instancji) z dnia 14 maja 2024 r., znak: [...], orzekającej o odmowie umorzenia kwoty z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja został wydana w następującym stanie sprawy: Wnioskiem z 23 czerwca 2023 r. P.B.(dalej: wnioskodawca, skarżący, strona) zwrócił się do organu I instancji o umorzenie zaległości z tytułu wypłaty świadczeń alimentacyjnych w kwocie 79.046,93 zł wraz z odsetkami, wynoszącymi 7.789,02 zł na dzień 7 lutego 2023 r. (wydanie zaświadczenia przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R.). W uzasadnieniu wniosku opisał historię swojej pracy oraz sytuację rodzinną, w tym relacje z byłą żoną, z którą ma dwoje dzieci, a które otrzymywały świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wskazał też, że ma jeszcze dwie córki ze związku partnerskiego z inną kobietą, z którą obecnie nie mieszka. Jedna z córek - O. mieszka z nim i jego matką, zaś druga córka - J. z byłą partnerką. Skarżący zaznaczył, że pomimo problemów rodzinnych, które doprowadziły go do załamań nerwowych, nie uciekał przed obowiązkami. Podał, że w 2013 r. przeszedł zawał serca, co spowodowało załamanie systematycznej spłaty zadłużenia. Zgodnie z zeznaniem podatkowym w 2022 r. uzyskał dochód w wysokości 22.163,46 zł, a w dacie składania wniosku zarabiał 436,25 zł brutto miesięcznie, z czego 225,86 zł stanowi zajęcie komornicze. Trudna sytuacja ekonomiczna, powstała z przyczyn od niego niezależnych, przyczyniła się do powstania długów i wpłynęła na zdrowie psychiczne córki. Natomiast umorzenie zaległości alimentacyjnych pozwoliłoby mu "stanąć na nogi" i być może ponownie podjąć próbę wyjścia na prostą, w niewielkim stopniu poprawić komfort życia oraz uniknąć perspektywy korzystania z pomocy społecznej. Jest to dla niego bardzo ważne, ponieważ pragnie zapewnić jak najlepszy byt córce, która jest pod jego opieką. Do wniosku wnioskodawca załączył: zaświadczenie o dokonanych wpłatach z 7 lutego 2023 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 14 maja 2013 r., dokumentację medyczną związaną z przebytym zawałem, oświadczenie swojej matki – D.B., zaświadczenie o dochodach z 8 maja 2023 r., PIT-11 za 2022 r., opinię psychologiczno-pedagogiczną dotyczącą córki O. z 22 marca 2022 r., zaświadczenie córki ze szkoły z 2 września 2022 r., dokumentację z konsultacji lekarskich z 25 czerwca 2022 r., 4 lipca 2022 r. i 31 lipca 2022 r., protokół z przyjęcia ustnego zgłoszenia o pomoc w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w R. (dalej: MOPS) z 19 czerwca 2013 r. i z 5 sierpnia 2013 r. oraz decyzję z MOPS z 27 marca 2013 r. o odroczeniu terminu spłaty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego do 31 lipca 2013 r. W związku z wezwaniem organu I instancji z 29 czerwca 2023 r. skarżący złożył dodatkowo "Oświadczenie o sytuacji dochodowej i rodzinnej" z 13 lipca 2023 r., wskazując, że koszty utrzymania mieszkania ponosi jego mama, nie stać go na samodzielne mieszkanie oraz leczenie kardiologiczne, gdzie koszt jednej wizyty z badaniami wynosi 250 zł. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Prezydent decyzją z 8 marca 2023 r., znak: [...], odmówił umorzenia kwoty 45.377,33 zł należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych oraz kwoty odsetek na dzień wydania decyzji w wysokości 8.377,13 zł. Organ I instancji wówczas ustalił, że wnioskodawca ma [..] lata, jest aktywny zawodowo – pracuje na podstawie umowy o pracę w firmie M. Instalatorstwo Elektryczne M.W. z wynagrodzeniem netto 376,44 zł. Razem z córką O. lat 18 prowadzi gospodarstwo domowe, mieszka w mieszkaniu 2-pokojowym wspólnie z córką i swoją matką, nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania. Miesięczny dochód skarżącego ustalono na kwotę 876,44 zł razem ze świadczeniem 500 plus na córkę, a na jego wydatki składają się: leczenie córki – 120 zł, żywność – 250 zł, książki, obuwie, odzież, edukacja – 200 zł, łącznie 570 zł. Organ I instancji zarzucił, że skarżący, pomimo problemów zdrowotnych, nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Na skutek odwołania złożonego przez stronę Kolegium decyzją z 30 października 2023 r., znak: [...] uchyliło decyzję z 8 marca 2023 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. SKO wskazało, że postępowanie przeprowadzone zostało przez Prezydenta w niepełnym zakresie, bowiem nie wyjaśnił sytuacji zdrowotnej skarżącego, jak również jego córki O., ewentualnie jakie koszty leczenia ponoszone są z tego tytułu. Ponadto nie ustalono, jakie wydatki ponosi skarżący na pozostałe niezbędne potrzeby własne i córki (w tym: na wyżywienie, środki czystości i inne). Pismem z 6 grudnia 2023 r. skarżący złożył na wezwanie organu I instancji oświadczenie o sytuacji dochodowej i rodzinnej, wskazując aktualny średni koszt wizyty u lekarza kardiologa na 250 zł (w latach 2013-2014 była to kwota po 100 zł, zaś w latach 2015 – 2018 kwota po 120 zł za wizytę) oraz koszt wykupionych 30 listopada 2023 r. leków – 51,48 zł. Dodał także, że córka nie otrzymuje już świadczenia 500 plus, nie uzyskuje żadnych dochodów, uczęszcza do Zespołu Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego w R.. Skarżący złożył również zaświadczenie o wynagrodzeniu za okres od 1 września do 31 października 2023 r. w wysokości 450 zł brutto miesięcznie, obciążonym zajęciem komorniczym w wysokości 232,98 zł oraz 3 decyzje Prezydenta z 25 września 2023 r. o przyznaniu pomocy w postaci: świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w kwocie 260 zł miesięcznie w okresie od 1 września 2023 r. do 31 października 2023 r., zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinasowanie do zakupu kurtki dla strony w kwocie 100 zł oraz zasiłku okresowego z powodu rodziny niepełnej w kwocie 280,85 zł miesięcznie od 1 września 2023 r. do 31 października 2023 r. Przy piśmie z 18 grudnia 2023 r. skarżący złożył aktualne zaświadczenie lekarskie (od kardiologa) dotyczące swojego stanu zdrowia oraz skierowanie na badanie Holter EKG. Natomiast w piśmie z 9 stycznia 2024 r. wskazał, że córka odmówiła dalszego leczenia, odstawiła leki przepisane jej przez p., stała się bardziej zamknięta i często opuszcza szkołę. Nie może więc przedstawić aktualnej dokumentacji medycznej córki. Decyzją z 15 stycznia 2024 r. Nr [...]organ I instancji, po ponownym rozpatrzeniu sprawy 1) odmówił umorzenia kwoty 45.000 zł należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, 2) umorzył kwotę 377,33 zł należności głównej oraz 3) umorzył odsetki ustawowe za opóźnienie, które na dzień wydania decyzji wynoszą 9.615,29 zł. Organ II instancji decyzją z 5 marca 2024 r., znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania skarżącego w zakresie punktu 1 ww. decyzji Prezydenta, uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że organ I instancji w żaden sposób nie uzasadnił, dlaczego odmawia umorzenia kwoty 45.000 zł, ani dlaczego zdecydował o umorzeniu odsetek i kwoty 377,33 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie przedstawił swojej oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, który był zatrudniony do 31 grudnia 2023 r. W uzupełnieniu materiału dowodowego skarżący 26 marca 2024 r. pisemnie oświadczył, że w dalszym ciągu zamieszkuje wraz z pełnoletnią córką O., uczęszczającą do szkoły średniej, wspólnie utrzymują się z jego dochodów. Obecnie skarżący jest pod kontrolą lekarzy, załączył kserokopię orzeczenia z 12 marca 2024 r. o lekkim stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie wydano do 31 marca 2027 r. ze wskazaniem dotyczącym zatrudnienia na otwartym rynku pracy. Dodatkowo skarżący złożył kserokopię własnej dokumentacji medycznej: karty ambulatoryjnej z 1 czerwca 2020 r., badania pracowni diagnostyki obrazowej z 7 lipca 2022 r., karty ambulatoryjnej z 21 września 2023 r., raportu badania z 30 listopada 2023 r., wyniku badania z 6 listopada 2023 r. Skarżący podał, że aktualnie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy w R. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, załączył kserokopię decyzji z 21 lutego 2024 r. Jego umowa o pracę nie została przedłużona z powodu redukcji etatu w firmie. Dlatego obecnie utrzymuje się z zasiłku z MOPS. Jest to pomoc finansowa na zakup jedzenia w wysokości 1.200 zł na okres dwóch miesięcy, tj. listopad 2023 r. i grudzień 2023 r. Skarżący wskazał, że po 20 latach pracy w zawodzie technik hydroizolacji stan zdrowia nie pozwala mu na pracę w tym zawodzie. Miał nadzieję, że z pomocą Urzędu Pracy znajdzie zatrudnienie w zawodzie tynkarz, dowiadywał się o pracę w firmach remontujących mieszkania, ale otrzymywał odpowiedź odmowną z powodu zimy, "martwego sezonu w branży budowlanej". Skarżący przyznał, że czasem jest proszony o pomoc w pracach domowych, przy naprawie elewacji mieszkania, np. w lutym 2024 r. przez 5 dni malował łazienkę u znajomego i zarobił 300 zł. Obecnie, tj. od 12 marca 2024 r., skarżący pomaga przy zlokalizowaniu i usunięciu usterki cieknącego dachu, za co ma otrzymać 500 zł. Planuje podjąć stałą pracę, za którą chciałby otrzymywać wynagrodzenie w wysokości 5.000 zł miesięcznie, co pozwoli utrzymać siebie i córkę. Prezydent decyzją z 14 maja 2024 r. Nr [...], działając na podstawie art. 30 ust. 2 i art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1993, dalej: u.p.o.u.a.), rozpoznając sprawę po raz trzeci, odmówił umorzenia kwoty 45.000 zł należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz kwoty odsetek za opóźnienie, które na dzień wydania decyzji wynoszą 1.659,85 zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przedstawił dane dotyczące sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego wynikające z jego oświadczenia z 26 marca 2024 r., wskazał, że skarżący nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania (czynsz, energia elektryczna, gaz), gdyż te opłaty ponosi jego matka (oświadczenie strony z 13 lipca 2023 r. oraz oświadczenie D.B. z 23 czerwca 2023 r.). Natomiast z wniosku o umorzenie zaległości alimentacyjnych z 23 czerwca 2023 r. wynika, że skarżący ponosi koszty na leczenie córki w wysokości 120 zł miesięcznie, koszty jej utrzymania (książki, obuwie, ubrania, koszty leczenia i edukacji) w wysokości 200 zł miesięcznie. Organ I instancji zauważył przy tym, że obecna koniunktura na rynku pracy wskazuje, że osoby poszukujące zatrudnienia w branży budowlanej bez większego trudu mogą znaleźć legalne zatrudnienie, które spowoduje jednocześnie stałe, wyższe zarobki. Jednocześnie ustalił, że skarżący od lutego 2024 r. nie dokonuje żadnych wpłat na poczet zadłużenia. Wskutek zajęcia komorniczego wynagrodzenia strony wpłynęła na poczet zadłużenia kwota 36.622, 13 zł. Biorąc pod uwagę istniejący w niniejszej sprawie stan faktyczny, organ I instancji stwierdził, że nie wystąpiły szczególne, nadzwyczajne okoliczności przemawiające za zastosowaniem ulgi w postaci całego umorzenia należności. Skarżący ma bowiem 55 lat, więc zarówno jego wiek, jak i stan zdrowia nie przesądza o braku możliwości podjęcia stałego zatrudnienia, podejmując się prac dorywczych. Sytuacja strony nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia alimentacyjnego. Prezydent podkreślił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały wypłacone w ramach pomocy państwa udzielonej osobom uprawnionym do alimentacji w związku ze stwierdzoną bezskutecznością egzekucji prowadzonej wobec skarżącego, będącego dłużnikiem alimentacyjnym. Co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Zła sytuacja jest bowiem cechą większości zobowiązanych, za których Fundusz Alimentacyjny wypłacał należności. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego finansowane są z budżetu Państwa, które - mając na uwadze dobro osób uprawnionych – czasowo "zastępuje" dłużnika w wypełnianiu ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Skoro zatem Państwo poniosło ciężar utrzymania dzieci, czyli spoczęło na barkach wszystkich podatników, to nie można oczekiwać zwolnienia dłużnika z obowiązku alimentacyjnego, bowiem byłoby to niezgodne z interesem społecznym. Zatem umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dłużnika alimentacyjnego nie pozwala, np. z powodu niemożliwości zarobkowania w ogóle, spowodowanej stanem zdrowia czy wiekiem, na wywiązywanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, czego w niniejszej sprawie nie można się dopatrzeć. Zdaniem organu I instancji w stosunku do skarżącego nie wystąpiły szczególne okoliczności uzasadniające uwzględnienie wniosku o umorzenie całego zadłużenia. Ani wiek, ani stan zdrowia oraz fakt posiadania zadłużenia nie czyni strony sytuacji wyjątkowej, nadzwyczajnej na tle innych dłużników alimentacyjnych. Jeśli nawet w obecnej chwili skarżący może nie jest w stanie dokonać spłaty należności jednorazowo, ale może wnioskować o inne ulgi, np. odroczenie terminu płatności do czasu uzyskania środków finansowych z tytułu podjęcia stałego zarobkowania. Jednocześnie organ I instancji przyznał, że zrozumiał trudną sytuację dochodową, rodzinną oraz zdrowotną strony, ale nie na tyle, aby zastosować instytucję całości umorzenia zadłużenia, poza kwotę 377,33 zł należności głównej oraz kwotę 9.615,29 zł odsetek ustawowych. Prezydent wskazał, że skarżący może ubiegać się o rozłożenie zadłużenia na dogodne raty. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, zarzucając: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, które może mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. poprzez uznanie, że sytuacja dochodowa i rodzinna nie uzasadnia umorzenia kwoty 45.000 zł należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy umorzono kwotę 377,33 zł z tego samego tytułu oraz odsetki ustawowe za opóźnienie (9.615,29 zł), wyprowadzając z tego niezrozumiały wniosek, że o ile obowiązek uiszczenia ww. należności pogorszy sytuację życiową odwołującego się, to już takiego wpływu nie ma o wiele wyższa kwota 45.000 zł; 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, - art. 77 § 1 w związku z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez niedokonanie przez organ wszechstronnej oceny materiału dowodowego, dokonanie oceny w sposób wybiórczy, z pominięciem istotnych okoliczności dotyczących zdrowia oraz sytuacji rodzinnej i majątkowej odwołującego, - art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez dokonanie oceny dowodów w sposób dowolny, wbrew zasadom doświadczenia życiowego oraz przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w sposób nieobiektywny, wybiórczy, pomijający ważne okoliczności i dowody dla wyniku sprawy, - art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie przez organ w uzasadnieniu decyzji, które fakty uznał za udowodnione, dowodów, na których oparł rozstrzygnięcie i dlaczego innym dowodom odmówił wiarygodności. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie kwoty 45.000 zł należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Po rozpoznaniu odwołania wskazaną na wstępie decyzją z 4 lipca 2024 r. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji SKO przedstawiło sytuację dochodową i rodzinną skarżącego na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie. Wskazało, że skarżący ostatnio był zatrudniony do 31 grudnia 2023 r., obecnie utrzymuje się z zasiłku z MOPS oraz wynagrodzenia z prac dorywczych, poszukuje pracy w branży remontowej. Rodzina (skarżący i jego córka O.) nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, ponosi je matka skarżącego. Natomiast wydatki wskazane w oświadczeniach miesięcznie kształtują się na poziomie 200 zł. Jeżeli zaś chodzi o sytuację zdrowotną skarżącego, to legitymuje się on orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z 12 marca 2024 r. o lekkim stopniu niepełnosprawności wydanym do 31 marca 2027 r. Niepełnosprawność istnieje od 21 lutego 2013 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 stycznia 2024 r. Kolegium oceniło, że organ I instancji rozpoznał wniosek o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w którym przesłuchał stronę, zgromadził dowody o wysokości pobieranych świadczeń przez skarżącego i jego dzieci, odebrał oświadczenia o składzie osobowym rodziny, źródłach utrzymania, ponoszonych wydatkach. Ustalenie sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego dokonano na podstawie bieżących danych dotyczących jego sytuacji. Organ odwoławczy wskazał, że zasadą jest pełna spłata należności względem Państwa, które zastępczo pokryło za dłużnika alimentacyjnego jego zobowiązania, natomiast zastosowanie ulg w tym zakresie jest po pierwsze: uzależnione od pojawienia się w sytuacji dochodowej lub rodzinnej wyjątkowych i nadzwyczajnych okoliczności, po drugie: rozstrzygnięcie w przedmiocie udzielenia ulgi zostawione zostało uznaniu właściwych organów, które nawet w razie ustalenia, że zachodzą tego rodzaju wyjątkowe okoliczności w sytuacji dochodowej lub rodzinnej, nie mają obowiązku wydania decyzji uwzględniającej w całości lub w części wniosek dłużnika alimentacyjnego. Zdaniem Kolegium samo nieuzyskiwanie dochodów czy uzyskiwanie bardzo niskich dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużników alimentacyjnych co do zasady jest naznaczona trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Kolegium stwierdziło, że czynienie zarzutu niezastosowania art. 30 ust. 1 i 2 u.p.o.u.a. i nieumorzenie skarżącemu jego należności jest nieuprawnione. Przepis ten nie wskazuje bowiem, aby jakaś konkretna okoliczność powodowała automatyczne umorzenie należności. Odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium nie kwestionuje okoliczności, że skarżący znalazł się w ciężkiej sytuacji rodzinnej i finansowej. Jednak sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika alimentacyjnego wnioskującego o umorzenie należności alimentacyjnych musi go wyróżniać spośród innych dłużników. W niniejszej sprawie takie okoliczności nie zaistniały. Poza tym zdaniem Kolegium przy ocenie sytuacji dłużnika alimentacyjnego wnioskującego o ulgę umorzenia wypłaconych należności z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie zarówno jego bieżącą sytuację, ale i perspektywy na przyszłość. Wnioskodawca ma [..] lat, jest osobą z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem dotyczącym odpowiedniego zatrudnienia - otwarty rynek pracy i nie jest wykluczone, że może w przyszłości podjąć pracę zawodową, która umożliwi mu spłatę zadłużenia wobec Państwa. Zatem umorzenie należności alimentacyjnych w takiej sytuacji uznano za przedwczesne. Zdaniem Kolegium organ I instancji oparł się na pełnym materiale dowodowym i nie można czynić zarzutu naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Prezydent przeprowadził niezbędne dowody i je ocenił. Wszelkie fakty mające wpływ na sytuację skarżącego zostały ustalone w prowadzonym postępowaniu przez organ I instancji. Nadto skarżący zaoferował własne dowody w sprawie, które zostały włączone do materiału dowodowego, ocenione i należycie uzasadnione w zaskarżonej decyzji. Na ostateczną decyzję Kolegium skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie następujących przepisów prawa: - art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. i art. 68 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie uzasadnia umorzenia kwoty 45.000 zł należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podczas gdy umorzono kwotę 377,33 zł z tego samego tytułu oraz odsetki ustawowe za opóźnienie (9.615,29 zł), wyprowadzając z tego niezrozumiały wniosek, że o ile obowiązek uiszczenia ww. należności pogorszy sytuację życiową strony, to już takiego wpływu nie ma o wiele wyższa kwota 45.000 zł; - art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, - art. 77 § 1 w związku z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez niedokonanie przez organ wszechstronnej oceny materiału dowodowego, dokonanie oceny w sposób wybiórczy, z pominięciem istotnych okoliczności dotyczących zdrowia oraz sytuacji rodzinnej i majątkowej strony, - art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez ocenę dowodów w sposób dowolny, wbrew zasadom doświadczenia życiowego oraz przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w sposób nieobiektywny, wybiórczy, pomijający ważne okoliczności i dowody dla wyniku sprawy, - art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie przez organ w uzasadnieniu decyzji, które fakty uznał za udowodnione, dowodów, na których oparł rozstrzygnięcie i dlaczego innym dowodom odmówił wiarygodności. W konsekwencji podniesionych zarzutów skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie przedmiotowych zaległości wraz z odsetkami, ewentualnie uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ja decyzji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W tej sytuacji, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji konieczne jest stwierdzenie, że wydano go wskutek naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Poza tym zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Kontrolując zaskarżoną decyzję Kolegium z 4 lipca 2024 r. według powyższych reguł, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zasad określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą materialnoprawną orzekania w przedmiotowej sprawie jest ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, której przepis art. 27 ust. 1 wskazuje, że dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Tego skarżący nie kwestionuje, ma świadomość ciążącego na nim zadłużenia. Jednocześnie z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. wynika, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności (por. np. wyrok WSA w Warszawie z 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1172/14, publ. cbosa, wyrok NSA z 30 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 371/11, publ. LEX nr 1082740, wyrok WSA w Łodzi z 19 listopada 2010 r., II SA/Łd 1048/10, publ. LEX nr 755689). Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 k.p.a., na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Jednym z przepisów zapewniających realizację tej zasady jest art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Szczególnie przy wydawaniu decyzji uznaniowych organy administracji powinny mieć na uwadze wyważenie interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza cytowany powyżej przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym zakresie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., który stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W szczególności zaś decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie winno realizować wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Uzasadnienie decyzji uznaniowej powinno być więc przekonujące, a wnioski wyciągnięte na podstawie wszechstronnej oceny materiału dowodowego logiczne. Sporządzenie wnikliwego i przekonującego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia stanowi jednocześnie realizację wynikającej z art. 8 k.p.a. zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie obywateli do organów państwa (wyrok WSA w Lublinie z 9 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 143/17, publ. Lex nr 2338785). Przenosząc powyższe wywody na stan faktyczny w przedmiotowej sprawie należy wskazać, że organy obu instancji przekroczyły granice uznania dozwolonego prawem przy ocenie aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego, odmawiając umorzenia należności w kwocie 45.000 zł. Zasadny jest zarzut skarżącego, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie jest jasne i przekonujące, dlaczego organy odmówiły umorzenia pozostałej kwoty objętej wnioskiem z 23 czerwca 2023 r., przy częściowym uwzględnieniu wniosku (377,33 zł należności głównej i 9.615,29 zł odsetek), jeśli już takie zalecenie widniało w kasatoryjnej decyzji Kolegium z 5 marca 2024 r. Czym kierowały się organy, które "zrozumiały" trudną sytuację dochodową, rodzinną oraz zdrowotną i umorzyły zaległości w powyższej części, jednocześnie odmawiając umorzenia w przeważającej części zobowiązania. Organ administracji ma obowiązek ustalenia i rozważenia stanu faktycznego w możliwie najdokładniejszy sposób, dokonania subsumpcji tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wnikliwie rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie poparte logicznymi argumentami powinno być ich konsekwencją. Niezachowanie powyżej wskazanych zasad powoduje, że decyzja taka nosi cechy dowolności. Sąd podziela stanowisko organów orzekających, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Jednak, odmawiając umorzenia w konkretnej indywidualnej sprawie, nie można opierać się na ogólnych regułach dotyczących "wyjątkowości" przedmiotowej ulgi, tylko rzetelnie przeanalizować aktualne możliwości dochodowe oraz sytuację rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Kolegium, po analizie materiału dowodowego, doszło do przekonania, że skarżący znalazł się w "ciężkiej sytuacji rodzinnej i finansowej", ale w sprawie nie zaistniały takie okoliczności, które wyróżniałyby stronę od innych dłużników (k. 6 zaskarżonej decyzji). Zdaniem Sądu przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie zawiera w swojej dyspozycji przesłanki umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego polegającej na porównaniu sytuacji wnioskującego o udzielenie tej ulgi (w niniejszej sprawie skarżącego) z innymi dłużnikami alimentacyjnymi. Organy orzekające obu instancji nie były konsekwentne w swojej ocenie, że nie wystąpiły żadne okoliczności obiektywne uniemożliwiające skarżącemu w okresie maj – lipiec 2024 r. (daty wydania zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji) wywiązywanie się z obowiązku regulacji zadłużenia alimentacyjnego, kiedy w tych datach skarżący pozostawał bez pracy, będąc bezrobotnym bez prawa do zasiłku, utrzymując się jedynie z prac dorywczych i z pomocy socjalnej (zasiłki z MOPS), kiedy od lutego 2024 r. nie wpływały już żadne kwoty na poczet zadłużenia ze strony skarżącego, a on pozostaje w systematycznym leczeniu kardiologicznym (po zawale serca przez okres od 21 lutego 2013 r. do 31 maja 2015 r. posiadał umiarkowany stopień niepełnosprawności, aktualnie od 16 stycznia 2024 r. do 31 marca 2027 r. – lekki stopień niepełnosprawności). Natomiast decyzją z 15 stycznia 2024 r. organ I instancji w podobnej sytuacji, kiedy skarżący z dniem 31 grudnia 2023 r. stracił pracę z powodu redukcji etatów i od 1 września do 31 października 2023 r. był objęty świadczeniami z pomocy społecznej, częściowo umorzył stronie przedmiotową należność, wynoszącą za okres od 1 października 2008 r. do 15 stycznia 2024 r. 45.377,33 zł należności głównej i 9.615,29 zł odsetek (wyciąg z rejestru dłużników Funduszu Alimentacyjnego – k. 35 akt administracyjnych). Poza tym organ odwoławczy w sposób niezrozumiały uznał, że wydatki skarżącego wskazane w oświadczeniach miesięcznie kształtują się na poziomie 200 zł (strona 5 uzasadnienie zaskarżonej decyzji), jeśli z decyzji organu I instancji wynika, że taką kwotę zadeklarował skarżący we wniosku z 23 czerwca 2023 r. jako miesięczne koszty utrzymania córki O., a jej koszty leczenia to 120 zł miesięcznie. W ocenie Sądu analiza aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego jest niepełna, brak jest dokładnej oceny jego stanu zdrowia (analizy kardiologicznej dokumentacji medycznej, konieczności leczenia prywatnego z uwagi na długie terminy wizyt w ramach świadczeń NFZ, brak wystarczających środków na wykupienie wszystkich przepisanych lekarstw) i ustalenia jego miesięcznych wydatków (np. leczenie, wyżywienie, odzież). Żaden z organów nie rozważył w sposób należyty, jaka jest rzeczywista sytuacja zdrowotna, dochodowa i rodzinna skarżącego w świetle uzyskiwanych dochodów i dowodów zebranych w sprawie, niezbędnych wydatków na utrzymanie i leczenie (ustalenie pobierania przez stronę we wrześniu 2023 r. dochodu w wysokości 876,44 zł nie jest adekwatne do sytuacji dochodowej strony z daty orzekania – 4 lipca 2024 r.). Tym samym, zdaniem Sądu, organy nie rozważyły słusznego interesu strony, skupiając się jedynie na gwarancji interesu społecznego przez ocenę, że umorzenie zaległych należności każdemu dłużnikowi prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych przez wszystkich podatników. Zasadnie skarżący zarzuca w skardze, iż organ, odmawiając umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, nie może się ograniczyć do konkluzji, że sytuacja dłużnika nie przesądza o trwałym braku możliwości spłaty zadłużenia, lecz powinien skonkretyzować, jakie stany faktyczne zasługiwałyby na zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Aktualne dochody skarżącego, na podstawie których organy uznały brak podstaw do umorzenia zaległości alimentacyjnych, nie mają stałego i pewnego źródła (praca dorywcza oraz zasiłki z MOPS), aby uzasadniały ocenę, że skarżący jest w stanie spłacić zadłużenie, kiedy musi utrzymać siebie i córkę. Poza tym skarżący nie posiada żadnego majątku ani wartościowych rzeczy, korzysta z pomocy swojej matki w utrzymaniu mieszkania oraz jest beneficjentem różnych świadczeń z pomocy społecznej, poczynając od września do grudnia 2023 r. i od marca do kwietnia 2024 r., co oznacza, że jego dochód jest niższy niż kryterium dochodowe rodziny. Sam wiek strony – [...] lat i orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności (od 16 stycznia 2024 r. do 31 marca 2027 r.) nie uzasadniają wniosku, że aktualne trudności w spłacie zadłużenia skarżącego nie mają charakteru trwałego i ma on możliwość spłaty przedmiotowego zobowiązania. W konsekwencji, w myśl powyższych uwag, decyzje organów w niniejszej sprawie uznać należy za wydane bez należytego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności, a tym samym naruszające przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy winny również rozważyć okoliczność, czy powinna być prowadzona egzekucja zaległych świadczeń w sytuacji, kiedy dłużnik Skarbu Państwa, spłacający w ratach swoje zadłużenie, jednocześnie jest beneficjentem środków z pomocy społecznej. Odmowa umorzenia nie może też opierać się na ocenie, że skarżący powinien wykorzystać w pierwszej kolejności możliwość wystąpienia z wnioskiem o odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty (tak organ I instancji w decyzji z 14 maja 2024 r.). Prawidłowe rozumienie treści art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nie opiera się na obowiązku organu do stopniowania wagi poszczególnych ulg. Nie ma w nim zawartej zasady, że dłużnik alimentacyjny ma w pierwszej kolejności składać wniosek o odroczenie terminu płatności, następnie o rozłożenie na raty, a dopiero po wyczerpaniu tych możliwości wniosek o umorzenie należności. Wszystkie ulgi zawarte w ww. przepisie są równorzędne i to dłużnik alimentacyjny decyduje, uwzględniając swoją sytuację dochodową i rodzinną, jaki wniosek składa. Badanie zaś bieżącej sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego przez organ administracji stanowi jedyną przesłankę przy ocenie poszczególnych wniosków, które może on składać na podstawie art. 30 ust. 2 ww. ustawy (por. wyroki WSA w Warszawie: z 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 1172/14 oraz z 30 października 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 582/14, oba publ. cbosa). Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. W ramach ponownego postępowania koniecznym będzie usunięcie wskazanych powyżej braków i uchybień, dokładna cena całego zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz przesłuchanie skarżącego w trybie art. 86 k.p.a. na okoliczność ustalenia jego aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej. Następnie - w zależności od dokonanych ustaleń i ocen - podjęcie właściwego, należycie umotywowanego rozstrzygnięcia, w którym ocenie zostanie poddany nie tylko interes społeczny, ale i słuszny interes skarżącego, zgodnie z art. 7 k.p.a. oraz zostaną uwzględnione wytyczne i oceny Sądu zgodnie z art. 153 p.p.s.a.