VIII SA/Wa 675/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), Protokolant Starszy referent Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi L. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R., działając na postawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (DZ.U z 2016 poz. 23 ze zm. dalej jako Kpa), po rozpatrzeniu odwołania L. B. (dalej: skarżący), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta G. przez Dyrektora Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] odmawiającą umorzenia zadłużenia w wysokości [...] zł z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej wraz z odsetkami. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego zainicjowanego wnioskiem skarżącego z dnia 4 września 2016 r., którym zwrócił się on o umorzenie zaległości alimentacyjnych z uwagi na zły stan zdrowia oraz trudną sytuację materialną. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe jest osobą bezrobotną (zarejestrowaną w Urzędzie Pracy), objętą wparciem finansowym ze strony rodziny. Nie posiada żadnych nieruchomości ani ruchomości. Jako przyczynę niełożenia na osobę uprawnioną skarżący podał brak stałej pracy i problemy zdrowotne ([...],[...],[...] związane ze śmiercią ojca). Decyzją z dnia [...] maja 2017 r. organ I instancji, działając na podstawie art. 12, art. 27 ust. 1 – 1 a, 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm., dalej u.p.o.u.a) odmówił skarżącemu umorzenia całego zadłużenia w kwocie [...] zł wraz z odsetkami na dzień wydania decyzji w wysokości [...] zł w okresach świadczeniowych 2009/2010 (1.04.2010 do 30.09.2010), 2010/2011 (1.10.2010 do 30.09.2011), 2011/2012 (1.10.2011 do 30.09.2012), 2012/2013 (1.10.2012 do 30.09. 2013), 2013/2014 (1.10. 2013 do 30.09.2014), 2014/2015 (1.10.2014 do 31.07.2015). Organ wyjaśnił, że podawane przez skarżącego przyczyny niespłacania zaległości alimentacyjnych tj. stan zdrowia i brak pracy są cechą większości zobowiązanych, za których świadczenia wypłacał fundusz alimentacyjny. Sytuacja życiowa zobowiązanego mogłaby powodować umorzenie należności tylko w przypadku, gdyby była wyjątkowa i w sposób istotny różniła się od sytuacji innych zobowiązanych. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł skarżący podnosząc, że jego sytuacja materialna, bytowa i zdrowotna jest aktualnie gorsza niż była do chwili obecnej. Decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że decyzja w przedmiocie przyznania ulgi w spłacie zobowiązań z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej ma uznaniowy charakter i oparta jest na ocenie sytuacji osobistej i dochodowej dłużnika. Uznaniowość nie może jednak oznaczać całkowitej dowolności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Powinno być ono bowiem poprzedzone wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy. Na podstawie akt sprawy Kolegium ustaliło, że skarżący ma 58 lat, jest w wieku aktywności zawodowej, jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy od [...] kwietnia 2012 r., posiada wykształcenie średnie zawodowe, jest [...], posiada prawo jazdy, co w ocenie Kolegium daje możliwości uzyskiwania dochodów. Nie wykazał przy tym, by podejmował próby znalezienia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a pracodawca odmówił mu przyjęcia ze względu na wiek. Kolegium wskazało na wyjaśnienia skarżącego, że otrzymuje on pomoc finansową ze strony rodziny w wysokości ok. [...] zł oraz pomoc w formie żywności, nie korzysta przy tym ze świadczeń pomocy społecznej, natomiast ponosi co miesiąc udokumentowane wydatki w kwocie [...] zł za czynsz. Na podstawie powyższych ustaleń za mało wiarygodne Kolegium uznało wyjaśnienia, jakoby skarżącemu pozostawało do dyspozycji [...] zł z przeznaczeniem na pozostałe koszty utrzymania (np. energia, środki czystości, odzież, telefon). Skarżący nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności albo niezdolności do pracy, nie udokumentował również konieczności stałego leczenia, a także by podejmował działania zmierzające do poprawy stanu zdrowia poprzez odpowiednie leczenie. W tych okolicznościach Kolegium uznało, że sytuacja skarżącego nie uzasadnia umorzenia ciążących na nim należności z tytuły wypłaconych na rzecz dziecka świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Umorzenie bowiem należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Powinny być to jednak w ocenie Kolegium czynniki obiektywne, tj. takie, na które zobowiązany nie ma lub nie miał wpływu. Do takich okoliczności nie należy trudność w znalezieniu stałej pracy ze względu na wiek. W skardze na powyższą decyzję L. B. zarzucił naruszenie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a poprzez jego niezastosowanie w zakresie możliwości umorzenia świadczenia wypłaconego z funduszu alimentacyjnego w części lub z odroczonym terminem płatności albo rozłożenia na raty oraz art. 7, art. 9 i art. 10 Kpa poprzez niewyjaśnienie całokształtu stanu faktycznego i braku przeanalizowania jego sytuacji życiowej i finansowej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości lub w części Sąd skargę oddala w całości lub w części (art. 151 p.p.s.a.). W stanie faktycznym sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją, po rozpoznaniu odwołania skarżącego, utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta G. w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W ocenie Sądu organy obu instancji nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanych decyzji. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3 u.p.o.u.a.). Z przywołanego wyżej unormowania wynika, że instytucja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oparta jest na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że organ może (nie ma takiego obowiązku), uwzględnić wniosek dłużnika alimentacyjnego w tym przedmiocie (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 maja 2017 roku, sygn. III SA/Kr 47/17; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności i wymaga uzasadnienia odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 Kpa. Decyzje uznaniowe powinny być zatem przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Organ winien również rozważyć, czy za wydaniem konkretnej decyzji przemawia interes społeczny czy też słuszny interes obywatela (art. 7 Kpa). Rozważania organu odwoławczego o braku podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. są w pełni zasadne. Przepis ten nakłada na organ obowiązek rozważenia, czy za umorzeniem należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przemawia sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowało się stanowisko, iż umorzenie na podstawie ww. przepisu winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności (por. wyroki WSA: w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2017 roku, sygn. IV SA/Gl 6/17; w Lublinie z dnia 25 listopada 2010 roku, sygn. II SA/Lu 559/10). W rozpoznawanej sprawie należało zatem ustalić, czy sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego faktycznie nie pozwala mu na wywiązanie się z zobowiązań względem organu w związku z wypłaceniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, a także czy taki stan obiektywnie nie rokuje żadnej poprawy. Organy dokonały szczegółowych ustaleń, co do sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Jak wynika z ustaleń zawartych w uzasadnieniach decyzji, sytuacja ta nie jest w ocenie Sądu w żadnym razie szczególnie trudna. Nie sposób bowiem zaprzeczyć ustaleniom, że skarżący jest wieku aktywności zawodowej (59 lat), jest wprawdzie zarejestrowany jako osoba bezrobotna, niemniej jednak posiada [...] wykształcenie zawodowe, jest [...], posiada prawo jazdy, co jak słusznie zauważyły organy, daje możliwości uzyskiwania dochodów. Z akt sprawy nie wynika, by skarżący wykazał, że podejmował próby znalezienia pracy i próby te okazywały się bezskuteczne. Nie wykazał również, by to stan zdrowia był istotną przeszkodą w znalezieniu pracy. Zgłaszane problemy zdrowotne (problemy z kręgosłupem, bóle i zawroty głowy), w ocenie Sądu, nie uniemożliwiają podjęcia aktywności zawodowej Organy orzekające wszystkie te okoliczności wzięły pod uwagę. Fakt natomiast, że nie uwzględniły wniosku skarżącego o umorzenie należności wynika przede wszystkim z tego, że dokonały konfrontacji interesu społecznego z interesem wnioskodawcy. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności, tj. zarówno sytuację osobistą skarżącego, jak i zdrowotną, w ocenie Sądu, rację mają organy orzekające, że w tym konkretnym przypadku nie można zastosować instytucji umorzenia przedmiotowych należności. Ponadto, co istotne w sprawie, fakt wypłaty przez Państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zwalniał dłużnika z obowiązku alimentacyjnego wobec własnego dziecka. Obowiązek ten jest obowiązkiem rodziców, od którego mogą być zwolnieni tylko w sytuacjach wyjątkowych, spowodowanych brakiem możliwości poprawy swojej sytuacji dochodowej, np. w związku z ciężkimi schorzeniami (co wynikałoby z orzeczenia o niepełnosprawności), wiekiem. Skoro więc dłużnik nie wywiązał się ze swoich zobowiązań, to powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i powinien liczyć się z koniecznością zapłaty tych należności. Działając w imieniu Państwa organy administracji publicznej nie mogą umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie w wyniku podjęcia płatnej pracy bądź zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem, trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać konieczności umorzenia owych należności. Nie można również zapominać o tym, iż obowiązek alimentacyjny - zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma charakter obligatoryjny. System zabezpieczenia społecznego nie ma zaś na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Pogląd ten pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą pomocniczości (wyrażoną w preambule Konstytucji RP), stosownie do której Państwo ma wspierać, a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązane (por. rozważania zawarte w pkt 4.2 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06). Zatem nie jest uzasadnione, aby pochopnie przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych, dlatego uzasadnionym jest, że organ będzie oczekiwał uregulowania wypłaconych uprawnionym świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego z tytułu alimentów. Wyjątkowość instytucji zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego oznacza również konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Zatem, jak wskazano powyżej, umorzenie należności powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie nie naruszyły przepisów prawa zarówno materialnego, jak i procesowego, należycie zbadały i oceniły sytuację materialną i zdrowotną skarżącego, a wyprowadzone przez nie wnioski nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i uzasadniały odmowę umorzenia przedmiotowych należności. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.