VIII SA/Wa 68/08

WyrokWSA w Warszawie2008-05-20

Skład orzekający: Marek Wroczyński, Iwona Owsińska-Gwiazda, Artur Kot

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może odmówić uchylenia ostatecznej decyzji odmawiającej przyznania zasiłku przedemerytalnego, powołując się na przepis art. 146 § 2 k.p.a., jeśli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść decyzja odpowiadająca w swojej istocie decyzji dotychczasowej, mimo że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zmieniło podstawę prawną rozstrzygnięcia?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Wojewody oraz poprzedzająca ją decyzja Starosty zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Sąd stwierdził, że przepis art. 146 § 2 k.p.a. nie może być stosowany w sytuacji, gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zmieniło podstawę prawną rozstrzygnięcia, co skutkuje tym, że decyzja wydana w wyniku wznowienia postępowania nie będzie odpowiadać w swojej istocie decyzji dotychczasowej. Skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego działa wstecz, umożliwiając wzruszenie ostatecznych decyzji administracyjnych wydanych na podstawie niekonstytucyjnych przepisów.
Stan faktyczny
Skarżąca E.S. wniosła o wznowienie postępowania w sprawie przyznania zasiłku przedemerytalnego, twierdząc, że powinna go otrzymać od 2002 roku, a nie od 2005 roku, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Organy administracji (Starosta, Wojewoda) odmówiły uchylenia ostatecznej decyzji odmawiającej przyznania zasiłku, powołując się na brak możliwości wydania innej decyzji niż dotychczasowa. WSA w Warszawie uchylił decyzje organów, uznając, że zastosowanie art. 146 § 2 k.p.a. było nieuzasadnione.
Rozstrzygnięcie
1) uchyla zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] listopada 2007 r.; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Asesor WSA Artur Kot, Protokolant Aleksandra Borkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2008 r. sprawy ze skargi E.S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie odmowy przyznania zasiłku przedemerytalnego, po wznowieniu postępowania 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Pismem z dnia 23 października 2006 roku E.S., dalej skarżąca zwróciła się do Powiatowego Urzędu Pracy w R. o wznowienie postępowania o przyznanie zasiłku przedemerytalnego "od dnia spełnienia warunków w 2002 r." Podniosła, że zasiłek taki otrzymała dopiero od dnia 2 listopada 2005 roku, a zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego winna go otrzymać od 2002 roku. Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 roku Starosta R. orzekł o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej Starosty z dnia [...] lipca 2003 r. w sprawie odmowy przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca na dzień 31 grudnia 2001 roku nie spełniała warunków do przyznania jej zasiłku przedemerytalnego, albowiem legitymowała się okresem uprawniającym do zasiłku wynoszącym 29 lat i 47 dni, przy jednoczesnym braku co najmniej 15-letniego okresu zatrudnienia uznanego w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w warunkach szczególnych. Skarżąca w odwołaniu jeszcze raz powołała się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 września 2006 r., stojąc na stanowisku, że decyzja Starosty R. z dnia [...] lipca 2003 roku była oparta na niekonstytucyjnym przepisie. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...]marca 2003 roku utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ uznał, że skarżąca do dnia 6 lutego 2003 roku legitymowała się co najmniej 30 - letnim okresem uprawniającym do zasiłku. Niemniej jednak, zdaniem organu, istotnej jest, że skarżąca decyzją z dnia [...] listopada 2005 roku ma przyznany zasiłek przedemerytalny od dnia 2 listopada 2005 roku. Wobec powyższego, choć w sprawie zaistniały podstawy z art. 145 k.p.a., to jednak w myśl przepisu art. 146 § 2 k.p.a. należało odstąpić od uchylenia decyzji ostatecznej Starosty R., ponieważ w wyniku wznowienia mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swojej treści decyzji dotychczasowej. Przedmiotowa decyzja została zaskarżona przez E.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 20 czerwca 2007 roku, sygn. akt VIII SA/Wa 332/07 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty R. W uzasadnieniu wyroku wyjaśniono, że w rozpoznawanej sprawie nie było możliwe skuteczne zastosowanie przepisu art. 146 § 2 k.p.a., ponieważ stosownie do tegoż przepisu sprawa musiałaby zostać rozstrzygnięta zgodnie z decyzja ostateczną, której postępowanie wznowieniowe dotyczyło, a nie jak przyjął organ odwoławczy zgodnie z decyzją dotychczasową. Ponownie rozpoznając sprawę Starosta R. działając na podstawie art. 151 k.p.a., wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 września 2006 r. o sygn. akt SK 15/05 opublikowanym w dniu 26 września 2006 r. (Dz. U. Nr 170 poz. 1222), art. 3 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz ustawy o systemie oświaty (Dz. U. z 2003 r. Nr 6 poz. 65) w związku art. 37 j, art.37 l ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (j.t. Dz. U. z 2001 Nr 6, poz.56 ze zm.), po wznowieniu sprawy postanowieniem z dnia 22 grudnia 2006 r., decyzją z [...] listopada 2007 roku, znak [...] ponownie orzekł o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej Starosty R. z dnia [...] lipca 2003 r. w sprawie odmowy przyznania prawa do zasiłku przedemerytalnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że w związku z wyeliminowaniem z art. 3 ust. 1 zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny zwrotu, przepis otrzymał brzmienie: "Prawo do zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (j.t. Dz. U. z 2001 r. Nr 6 poz.56 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2001 r., przysługuje bezrobotnym, którzy spełnili warunki do ich nabycia". Zgodnie z artykułem 37 j ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2001 r., który stanowił, że zasiłek przedemerytalny przysługuje osobie spełniającej określone w ustawie warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku oraz posiadającej okres uprawniający do emerytury, jeżeli: 1) posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn lub; 2) posiada okres uprawniający do zasiłku wynoszący 25 lat dla kobiet i 30 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W ocenie organu, na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalono, że okres uprawniający skarżącą do zasiłku wynosił na dzień 31 grudnia 2001 r. - 29 lat 47 dni (nie udokumentowano co najmniej 15 lat wykonywania prac uznanych w przepisach emerytalnych za zatrudnienie w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze). Do okresu uprawniającego do zasiłku zaliczono: - okres zatrudnienia od 14 września 1972 r. do 21 czerwca 1974 r.(1 rok 281 dni) - Rejonowy Urząd Telekomunikacyjny w R.; - okres zatrudnienia od 15 sierpnia 1974 r. do 17 grudnia 2001 r. ( 27 lat. 125 dni) - [...]; - okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych od 26 grudnia 2001 r. do 31 grudnia 2001 r. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła E.S. Na podstawie art. 10 ust. 2 pkt 6, art. 10 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99 poz. 1001 ze zm.), art. 25 ust. 1. art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 roku o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. Nr 120 poz. 1252), w związku z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2001 roku o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, ustawy o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno - Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego oraz ustawy o ułatwianiu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz. U. Nr 154, poz. 1793), art. 3 ustawy z 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz ustawy o systemie oświaty (Dz. U. z 2003 r. Nr 6, poz. 65), wyroku z dnia 18 września 2005 roku sygn. akt SK 15/05 (Dz. U. Nr 177. poz. 1222) i z art. 37j. art. 371 ustawy z 14 grudnia 1994 roku o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2001 roku Nr 6 poz. 56, Nr 42, poz. 475. Nr 89 poz. 973. Nr 100. poz. 1080, Nr 122. poz. 1323 i 1325 i Nr 128. poz. 1405) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2007 roku, znak [...] utrzymał zaskarżoną decyzje w mocy. Organ uznał, że skarżąca do dnia 6 lutego 2003 roku legitymowała się co najmniej 30-letnim okresem uprawniającym do zasiłku, w wyniku uwzględnienia w okresie uprawniającym do zasiłku przedemerytalnego okresu pobieranego zasiłku dla bezrobotnych w czasie od dnia 26 grudnia 2001 roku do dnia 25 grudnia 2002 roku. Tym samym spełniła przesłanki uprawniające do przyznania zasiłku przedemerytalnego. Zostały bowiem spełnione warunki z art. 37j ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w związku z art. 3 ustawy z 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz ustawy o systemie oświaty. Niemniej jednak, zdaniem organu istotne jest, że skarżąca decyzją z dnia [...] listopada 2005 roku, wydaną z upoważnienia Starosty R. przyznany ma zasiłek przedemerytalny od dnia 2 listopada 2005 roku. Tak więc, mimo spełnienia przez skarżącą warunków do wznowienia postępowania i przyznania zasiłku przedemerytalnego, nie jest możliwe wydanie kolejnej decyzji dotyczącej przyznania jej zasiłku we wnioskowanym okresie. Tym bardziej, że w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego możliwe jest przyznanie jej zasiłku przedemerytalnego najwcześniej od dnia opublikowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, które wyrokiem dnia 18 września 2006 roku zmieniło treść przepisu art. 3 ustawy z 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz ustawy o systemie oświaty. W skardze - z 14 lutego 2008 roku na powyższą decyzję - wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E.S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazała, że spełnia warunki do przyznania zasiłku przedemerytalnego. Nie zgadza się z argumentacją organu, że do przyznania jej wnioskowanego świadczenia niezbędne byłoby wprowadzenie przez ustawodawcę dodatkowych regulacji prawnych zaprezentowanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest prowadzona pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami). Skargę analizowaną w kontekście podanych wyżej kryteriów kontroli decyzji administracyjnych należało uwzględnić, gdyż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna podjęte zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Zaskarżona decyzja administracyjna została wydana w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego, w postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania. Podstawę prawną wznowienia postępowania stanowił art. 145a § 1 kpa, w myśl którego można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Jak już wyżej wskazano, postępowanie w sprawie wznowienia postępowania jest nadzwyczajnym postępowaniem administracyjnym, które wprowadza możliwość podważenia mocy obowiązującej decyzji administracyjnej, a zatem dopuszczalność odstąpienia od obowiązującej zasady ogólnej trwałości decyzji administracyjnej, ustanowionej w art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przechodząc do rozpoznania niniejszej sprawy stwierdzić należy, że okoliczności faktyczne istotne dla jej rozstrzygnięcia są bezsporne. W dniu 16 lipca 2003 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie zasiłku przedemerytalnego i wniosek ten został oddalony ostateczną decyzją Starosty R. z dnia [...] lipca 2003 r. na podstawie art. 37j i art. 37l ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu wobec niespełnienia przesłanki wymagającej legitymowania się na dzień rejestracji jako bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w R., co najmniej 30 - letnim okresem uprawniającym do zasiłku. Z dniem 1 stycznia 2002 r. weszła w życie ustawa z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi skarbu Państwa, ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, ustawy o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, ustawy o Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego oraz ustawy o ułatwianiu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 154, poz. 1793 ), która zlikwidowała zasiłki przedemerytalne unormowane w art., 37 j ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Ustawą uzupełniającą z dnia 20 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz ustawy o systemie oświaty (Dz.U. z 2003 r. Nr 6, poz. 65) został wprowadzony do obrotu prawnego przepis przejściowy zawarty w art. 3 dotyczący regulacji prawa do zasiłków przedemerytalnych na dotychczasowych zasadach, który w ust. 1 stanowił, że prawo do zasiłku przedemerytalnego (...) na zasadach określonych w przepisach ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu obowiązującym 31 grudnia 2001 r. przysługuje bezrobotnym, którzy do dnia 12 stycznia 2002 r. spełnili warunki do ich nabycia. Przepis ten wszedł w życie w dniu 6 lutego 2003 r. i przewidział nowe konsekwencje prawne dla sytuacji, które istniały w przeszłości, ale co do których skutki prawne mogły powstać dopiero z chwilą wejścia go w życie. Na podstawie tego przepisu tylko osoby, które do dnia 12 stycznia 2002 r. spełniły warunki do nabycia zasiłku przedemerytalnego uzyskały do niego prawo. Stwierdzenie niekonstytucyjności powyższego przepisu w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 września 2006 r., sygn. akt SK 15/05 opublikowanym w dniu 26 września 2006 roku (Dz. U. Nr 170, poz. 1222) w części, w jakiej obejmuje wyrazy "do dnia 12 stycznia 2002 r." doprowadziło do takiej oto sytuacji, w której skarżąca mogła w warunkach wzruszenia decyzji ostatecznej, ubiegać się o przyznanie zasiłku przedemerytalnego wobec spełnienia warunków do jego nabycia. Na marginesie jedynie należy zaznaczyć, że sytuacja w jakiej znalazła się skarżąca została uregulowana wprowadzonym ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 164, poz. 1366) do ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.) art. 150 a ust. 2, który stanowi, że prawo do zasiłku przedemerytalnego (...), o którym mowa w ust. 1 przysługuje również osobie, która do 12 stycznia 2002 r. nie spełniła warunku posiadania okresu uprawniającego do zasiłku przedemerytalnego, jeżeli 31 grudnia 2001 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych i w wyniku zaliczenia okresu pobierania tego zasiłku do okresu uprawniającego do zasiłku przedemerytalnego uzyskałaby prawo do zasiłku przedemerytalnego. Na podstawie tego zresztą przepisu, który wszedł w życie 1 listopada 2005 r. został skarżącej przyznany zasiłek przedemerytalny, jednakże dopiero od dnia 2 listopada 2005 r. (od dnia złożenia kolejnego wniosku w sprawie). W ocenie Sądu kwestia prawa do zasiłku, jak w rozpoznawanej sprawie za okres od momentu złożenia pierwotnego wniosku do dnia wejścia w życie powołanej wyżej ustawy o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wprowadzającej przepis art. 150 a, pozostaje w dalszym ciągu nie rozwiązana i powinna być rozstrzygnięta w kontrolowanym przez Sąd postępowaniu wznowieniowym, ponieważ w chwili wydania decyzji ([...] lipiec 2003 r.) skarżąca posiadała uprawnienia do zasiłku przedemerytalnego. Wadę decyzji I instancji zauważył organ odwoławczy, niemniej jednak stwierdził, że mimo spełnienia przez skarżącą warunków do wznowienia postępowania i do przyznania zasiłku przedemerytalnego, obecnie nie jest możliwe wydanie kolejnej decyzji dotyczącej przyznania zasiłku skarżącej z uwagi na fakt przyznania decyzją Starosty R. takowego zasiłku od 2 listopada 2005 roku. Tym bardziej, że w wyniku wznowienia postępowania możliwe jest przyznania skarżącej zasiłku przedemerytalnego najwcześniej od dnia opublikowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Z poglądem takim nie można się zgodzić. Zgodnie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, chyba że Trybunał w orzeczeniu określił inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Na tej podstawie stwierdzić można, że orzeczenia Trybunału co do zasady wywierają skutek na przyszłość (ex nunc). Z kolei z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP wyprowadzić można wniosek, że orzeczenia Trybunału są skuteczne z mocą wsteczną od chwili wydania aktu normatywnego lub od chwili wejścia w życie Konstytucji. W myśl tego przepisu orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonym w przepisach właściwych dla danego postępowania (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 sierpnia 2002 roku, sygn. akt III PZP 15/02, opubl OSNP 2002/23/563; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2003 roku, sygn. akt. V CKN 1626/00, opubl OSNC 2004/4/66; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2003 roku, sygn. akt III CZP 45/03, opubl. "Biuletyn SN" 2003/7 str. 5). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że skutek w postaci usunięcia z porządku prawnego aktu normatywnego uznanego przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją sięga co do zasady wstecz, do chwili wydania tego aktu lub do chwili wejścia w życie Konstytucji RP. Sytuacja działania wstecz od chwili wejścia w życie Konstytucji RP ma miejsce w przypadku aktów prawnych, które weszły w życie przed jej wejściem w życie, tj. dniem 17 października 1997 roku (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z 15 listopada 2006 roku, sygn. akt II OSK 1349/2005, lex 318307). Zgodzić się wprawdzie należy, iż akt normatywny niezgodny z Konstytucją obowiązuje do chwili ogłoszenia w dzienniku ustaw orzeczenia Trybunału o jego niekonstytucyjności, to jednak wadliwość tego aktu istnieje od chwili jego wydania, czy wejścia w życie Konstytucji. Instytucje wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub stwierdzenia nieważności, o których mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji opierają się bowiem na uznaniu, że do wydania decyzji ostatecznej doszło w wyniku określonych uchybień, które muszą istnieć w chwili jej wydania. Wznowienie postępowania, uchylenie lub stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej zakłada zatem wsteczne oddziaływanie tego skutku rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego. Niezgodność określonej regulacji prawnej z Konstytucją jest bowiem stanem niezależnym od chwili orzekania w tym przedmiocie przez Trybunał. Nie można przyjmować, że przed opublikowaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego akt prawny był zgodny z Konstytucją, a dopiero ocena dokonana przez Trybunał pozbawia przepis przymiotu zgodności z ustawą zasadniczą, albowiem w takim przypadku ocena obowiązywania aktu normatywnego z punktu widzenia zgodności danego aktu z Konstytucją uzależniona byłaby od chwili wydania orzeczenia przez Trybunał. Tylko ze względu na pewność i porządek obrotu prawnego oraz poszanowanie jakiego wymagają decyzje ostateczne i prawomocne orzeczenia, ich wzruszenie z powodu wydania na podstawie przepisu pozbawionego mocy obowiązującej orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego może nastąpić w trybie wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Odnosząc się zaś do twierdzeń organu odwoławczego, iż w wyniku wznowienia mogłaby zapaść decyzja odpowiadająca swojej treści decyzji dotychczasowej, należy stwierdzić, że nie zaistniała w sprawie negatywna przesłanka uchylenia decyzji, o której mowa w art. 146 § 2 k.p.a. albowiem decyzja wydana w wyniku wznowienia postępowania, nie będzie odpowiadać w swej istocie decyzji dotychczasowej. Stosowanie art. 146 § 2 kpa jest dopuszczalne wówczas, gdy wszystkie okoliczności sprawy ustalone na podstawie całokształtu materiału dowodowego przemawiają za tym, że nie ma żadnych podstaw do wydania innej decyzji niż decyzja dotychczasowa, biorąc pod uwagę nie tylko stan prawny, ale również uwzględniając okoliczności faktyczne istniejące w dniu rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Przepis art. 146 § 2 warunkuje zatem odmowę uchylenia zaskarżonej decyzji sytuacją, w której w wyniku wznowionego postępowania mogłaby zapaść decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Według słownika języka polskiego "istota rzeczy" - to "prawdziwa, właściwa strona czegoś, sedno sprawy". Z kolei słowo "w istocie", oznacza tyle co "naprawdę, rzeczywiście, w rzeczywistości" (Słownik języka polskiego..., pod red. M. Szymczaka, t. I, s. 759). Tak więc skoro treścią rozstrzygnięcia zawartego w decyzji jest określenie praw i obowiązków strony (adresata decyzji), to obowiązkiem organu administracyjnego jest zbadanie, czy te prawa i obowiązki nie uległyby zmianie, w wyniku wznowionego postępowania. W literaturze przestrzega się zatem przed "czysto mechanicznym" porównaniem tych dwóch rozstrzygnięć, bowiem w rzeczywistości nawet niewielka zmiana w treści rozstrzygnięcia, podjętego w wyniku wznowionego postępowania, może wpłynąć w sposób znaczący na zakres przyznanych uprawnień lub nałożonych obowiązków (J. Borkowski, glosa do wyroku NSA z dnia 19 listopada 1992 r., SA/Kr 914/92, PS 1994, nr 7-8, s. 159). Zastosowanie tej przesłanki może nastąpić tylko w razie, gdy nowa decyzja odpowiadałaby w swej istocie decyzji dotychczasowej, a więc tylko w przypadku, gdy organ w wyniku ponownego rozpoznania sprawy administracyjnej, w oparciu o przepisy prawa materialnego rozstrzygnie sprawę tak, jak została rozstrzygnięta decyzją ostateczną. Zdaniem Sądu decyzja, która zapadnie w wyniku ponownego rozpoznania sprawy nie będzie odpowiadać w swej istocie decyzji dotychczasowej. Będzie kształtować inne uprawnienia dla skarżącej oraz obejmować inny okres dla przyznanych uprawnień. W świetle wyżej przytoczonych argumentów, stanowisko organu jest nie do zaakceptowania i jest zaprzeczeniem instytucji wznowienia postępowania w trybie art. 145a § 1 i 2 k.p.a. Jeszcze raz należy podnieść, że pomyślne dla skarżącej rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego skutkuje możliwością zniweczenia każdego rozstrzygnięcia leżącego u genezy skargi konstytucyjnej (zob. wyrok Trybunał Konstytucyjnego z dnia 2 marca 2004 roku sygn. akt SK 53/03) Niezależnie od powyższego, zgodnie z doktryną i praktyką wymiaru sprawiedliwości zastosowanie przesłanki wynikającej z art. 146 § 2 k.p.a. w razie wznowienia postępowania na podstawie art.145 a § 1 k.p.a. należy praktycznie wykluczyć. Zmiana podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia wyłącza przyjęcie, iż treść decyzji wydanej w wyniku wznowienia postępowania odpowiadałaby treści decyzji dotychczasowej wydanej w toku postępowania, które zostało wznowione. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie drugim orzeczenia.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło