VIII SA/Wa 680/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Protokolant Aleksandra Borkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2010 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Syg.akt VIII SA/Wa 680/09 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 roku, nr [...] Wojewoda [...] biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (DZ.U z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej jako k.p.a.) w związku z art. 15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych( DZ.U z 2006 roku, nr 139, poz. 993 ze zm. dalej jako ustawa o ewidencji ludności), po rozpoznaniu odwołania M. K., reprezentowanego przez A. S., od decyzji Burmistrza Gminy i Miasta G. z dnia [...] czerwca 2009 roku, nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania M. J. z pobytu stałego z lokalu w miejscowości K. [...] – uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o wymeldowaniu M. J. z pobytu stałego w miejscowości K. [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 roku Burmistrz Miasta i Gminy G. odmówił wymeldowania M.J. z pobytu stałego z lokalu w miejscowości K. [...]. Organ podnosił, że z wnioskiem o wymeldowanie M.J. z przedmiotowego lokalu wystąpił M. K. – właściciel nieruchomości podnosząc, iż w dniu [...] sierpnia 2008 roku dobrowolnie wyprowadziła się z jego mieszkania, zabierając ze sobą wszystkie rzeczy służące do prawidłowego funkcjonowania w życiu. Organ w świetle dokonanych ustaleń uznał, że nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i odmówił wymeldowania M.J. Od decyzji odwołał się M. K. – reprezentowany przez pełnomocnika adwokata A. S., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności polegające na błędnej wykładni tegoż przepisu w stosunku do poczynionych ustaleń faktycznych oraz naruszenie przepisu art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy rozpoznając odwołanie zważył co następuje: Stosownie do art. 15 ust.1 ustawy o ewidencji ludności, osoba, która opuszcza miejsce stałego pobytu lub czasowego trwające dłużej niż trzy miesiące jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Niewykonanie tego obowiązku upoważnia organ gminy – zgodnie z art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności do wydania na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego. W ocenie organu decyzja o wymeldowaniu jest uzależniona od spełnienia tylko jednej przesłanki jaką jest opuszczenie lokalu bez wymeldowania. Zdaniem organu odwoławczego materiał dowodowy w sprawie pozwala stwierdzić, że M. J. opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego w miejscowości K. – w rozumieniu art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności. Fakt opuszczenia przedmiotowego lokalu potwierdza M. J. podnosząc jednocześnie, że lokal opuściła ponieważ jej zięć wymienił zamki w furtce i domu. Jednocześnie organ zauważa, że chociaż skarżąca została zmuszona do opuszczenia tego lokalu, to jednak nie poczyniła żadnych środków prawnych zmierzających do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z przedmiotowego lokalu. A zatem należy wnioskować, iż wprawdzie wyprowadzenie M.J. z przedmiotowego lokalu nastąpiło na skutek konfliktu z zięciem, to w istocie miało charakter dobrowolny. W tym zakresie organ powołał się na pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego mówiący, że jeśli osoba której postępowanie dotyczy nie podejmowała środków prawnych zmierzających do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i nie powróciła do mieszkania, to taki stan jest równoznaczny z opuszczeniem miejsca stałego pobytu bez wymeldowania się. Z tych też względów zdaniem organu zaistniała przesłanka do uchylenia zaskarżonej decyzji i wymeldowania skarżącej z miejsca pobytu stałego. Skargę na decyzję organu odwoławczego złożyła M. J.. Zaskarżonej decyzji zarzucała: 1) sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na przyjęciu, że M. J. opuściła dotychczasowe miejsce pobytu w miejscowości K. [...], w sytuacji gdy z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że pod wskazanym adresem nadal znajdują się rzeczy należące do skarżącej, zaś sama skarżąca została zmuszona do czasowego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez M. K., który nie chce wpuścić skarżącej na teren przedmiotowej nieruchomości; 2) naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na orzeczeniu o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego, w sytuacji gdy brak było podstaw do takiego orzeczenia, w szczególności gdy z okoliczności sprawy jednoznacznie wynikało, że skarżąca nie opuściła dobrowolnie miejsca pobytu, co powoduje, iż nie została spełniona przesłanka uzasadniająca zastosowanie art. 15 ust.2 powyższej ustawy. 3) naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy – art. 7, art. 77 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wynikający z braku wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego; Z tych też względów skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podnosiła, że zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa i została wydana z naruszeniem przepisów prawa, jak również w oparciu o sprzeczność istotnych ustaleń organu drugiej instancji z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zwracała uwagę, że zgodnie z art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce zamieszkania pobytu stałego lub czasowego, przy czym chodzi tu o osobę, która czyni to dobrowolnie. Podnosiła, że opuszczenie lokalu winno być następstwem zamiaru osoby opuszczającej. Przywołała w tym zakresie orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z dnia 6 marca 2003 roku, syg. akt SA/Rz 2093/2000; wyrok NSA z dnia 3 września 2002 roku, syg. akt II SA/Wr 332/2000). Podnosiła, że w niniejszej sprawie nie można mówić o dobrowolnym opuszczeniu miejsca pobytu stałego. Nie zgadzała się ze stanowiskiem organu odwoławczego, iż opuszczenie przez nią lokalu ma charakter dobrowolny, ponieważ nie poczyniła żadnych środków prawnych zmierzających do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z mieszkania. Argumentowała, że wytoczyła przeciwko M. K. powództwo o zapłatę. Nadto w dniu [...] kwietnia 2009 roku złożyła w Prokuraturze Rejonowej w G. zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa ,,przywłaszczenia i kradzieży rzeczy oraz zmuszania do określonego zachowania’’. Na skutek złożonego zawiadomienia toczyło się postępowanie karne – syg. akt [...]. Podnosiła, że również ostatnio złożyła pozew o przywrócenie naruszonego posiadania. Podjęte przez skarżącą środki prawne, w jej ocenie przeczą stanowisku organu, iż pozostawała bierna w tym zakresie. Zarzucała, że organ odwoławczy nie wypełnił obowiązków wynikających z przepisów art. 7 i art. 77 k.p.a. w zakresie gromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez Sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego – art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności oraz przepisów postępowania – art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie dokonanej oceny dowodów oraz przedstawionej argumentacji. Naruszenie prawa materialnego może nastąpić w dwojaki sposób: poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Pierwszy sposób naruszenia prawa materialnego polega na mylnym zrozumieniu treści zastosowanego przepisu. Naruszenie prawa przez niewłaściwe jego zastosowanie, to kwestia prawidłowego odniesienia normy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego z hipotezą odnośnej normy prawnej i poddanie tego stanu ocenie prawnej na podstawie treści tej normy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 2 .04.2003 roku, I CKN 160/01 ; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 .02.2006 roku, II CSK 101/05). Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego dłużej niż 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczania tego miejsca. Zgodnie z treścią art.15 ust. 2 powołanej ustawy niewykonanie tego obowiązku upoważnia organ gminy do wydania na wniosek strony lub z urzędu decyzji w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu powołanego wyżej przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne, nadto że opuszczenie danego lokalu to nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia tego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym ośrodku swoich osobistych i majątkowych interesów. Dobrowolne opuszczenie ma miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego niedopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Jeżeli natomiast strona podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, to wówczas nie można uznać za dobrowolne opuszczenie przedmiotowego lokalu (por. wyroki NSA z dnia 1 lipca 2008 r. sygn. II OSK 739/07, Lex nr 498355, z dnia 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 108/00, Lex nr 49954, z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3078/00, Lex nr 78937, z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1424/99, Lex nr 79243). Spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli. Koniecznym jest zatem dokonanie oceny zamiaru osoby, która ma być wymeldowana. Jednakże ocena ta nie może być oceną bezkrytyczną. Niezbędnym jest uwzględnienie obiektywnych przesłanek opuszczenia, takich jak: powód opuszczenia, możliwość dostępu do lokalu, wola powrotu i utrzymywania związków z miejscem stałego pobytu, jak również pogodzenie się z dalszym niezamieszkiwaniem w nim. Opuszczenie lokalu musi być oczywiste i co do zasady dobrowolne. Na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu muszą być traktowane wszystkie te przypadki, kiedy osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana i swoje centrum życiowe skoncentrowała w innym miejscu. W przedmiotowej sprawie bezspornym pozostaje, że skarżąca nie przebywa aktualnie w przedmiotowym lokalu. Ustalenia wymagało więc, czy zachowanie skarżącej nosi znamiona dobrowolnego i trwałego opuszczenia spornego lokalu w rozumieniu przepisu art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności. Rozpoznawanie zarzutów skargi należy rozpocząć od zarzutów dotyczących błędnych ustaleń faktycznych, ponieważ dopiero prawidłowo ustalony stan faktyczny daje możliwość prawidłowo zastosowania prawa materialnego. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Należy zauważyć, iż poza uwagą i oceną organu pozostała kwestia, iż skarżąca w dniu [...] kwietnia 2009 roku złożyła do Prokuratury Rejonowej w G. zawiadomienie o popełnieniu przez M. K. przestępstwa przywłaszczenia i kradzieży rzeczy oraz zmuszania jej do określonego zachowania. W ocenie Sądu podjęcie przez stronę zmuszoną do opuszczenia lokalu środków prawnych w celu obrony swych praw może być dokonywane również na drodze postępowania karnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 września 2002 roku, syg. akt II SA/Wr 332/2000; wyrok z 28 czerwca 2002 roku, syg. akt II SA/Wr 1320/2001). W sytuacji, gdy organ pominął dowód z akt postępowania karnego, które się toczyło w Prokuraturze Rejonowej syg. [...], to nieuprawnione wydaje się stanowisko organu, iż skarżąca nie podjęła środków prawnych w celu przywrócenia możliwości korzystania z lokalu w miejscowości K.. Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W niniejszej sprawie organ nie przeprowadził pełnego postępowania dowodowego w celu ustalenia czy opuszczenie lokalu mieszkalnego i dalsze zachowanie skarżącej dają podstawę do uznania, że możemy mówić o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności. W sytuacji gdy organ nie zgromadził pełnego materiału dowodowego, jego ustalenia faktyczne w zakresie dobrowolności opuszczenia przedmiotowego lokalu należy uznać za niepełne i wadliwe. Trudno uznać, iż organ odwoławczy działał w granicach swobodnej oceny dowodów, zakreślonej w art. 80 k.p.a. przyjmując za udowodniony fakt, że skarżąca opuściła miejsca stałego zameldowania w sposób dobrowolny. Konsekwencją poczynienia wadliwych ustaleń faktycznych było błędne zastosowanie prawa materialnego. Bez poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych nie ma możliwości zastosowania prawidłowo norm prawa materialnego. Przy poczynionych ustaleniach faktycznych, w ocenie Sądu, nie zachodziły podstawy do uznania, że zostały spełnione przesłanki art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności w zakresie dobrowolności opuszczenia lokalu. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ powinien dokonać ponownej oceny dowodów, ewentualnie przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, zgodnie z treścią przepisów zawartych w rozdziale 4 działu II Kodeks postępowania administracyjnego, niezbędne dla wyjaśnienie wszystkich okoliczności spornych. Organ winien przeprowadzić dowody z akt postępowania karnego i toczącego się, według twierdzeń skarżącej, postępowania o przywrócenie naruszonego posiadania. Wszystko to organ winien uczynić pod kątem oceny opuszczenia lokalu, w znaczeniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a) i c) oraz art. 152 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy p.p.s.a.