VIII SA/Wa 699/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku D. M. – M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi D. M. – M. na czynność Miejskiego Zarządu dróg i Komunikacji w R. w sprawie uiszczenia opłaty za parkowanie postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 9 października 2017 r. (data wpływu do Sądu) D. M. – M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podał, że studiuje w systemie dziennym, zamieszkuje z rodzicami, ale prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z pracy na umowę zlecenia ([...] zł). W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku podał, że aktualnie nie pracuje, "dokłada się" rodzicom do rachunków za prąd, poza tym utrzymuje się samodzielnie. Do pisma załączył zeznanie podatkowe za 2016 r. (nie zwierające prezentaty Urzędu Skarbowego) oraz wyciągi z rachunku bankowego za ostatnie sześć miesięcy. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Przepis art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "p.p.s.a.") wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym przysługuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 i2 p.p.s.a). Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawcy powinni poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołują, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. należy wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Skarżący wezwany do uzupełnienia wniosku nie wykazał w ocenie referendarza, że istotnie jego sytuacja materialna uzasadnia zastosowanie instytucji prawa pomocy. Jak wynika ze złożonego oświadczenia skarżący utrzymuje się z dochodu (pracy na umowę zlecenia) w wysokości ok. [...] zł, zamieszkuje z rodzicami i nie ma nikogo na utrzymaniu. Nie wykazał, by ponosił samodzielnie jakiekolwiek koszty bieżącego utrzymania, oświadczył jedynie, że dokłada się do rachunków za energię. Również wyciąg z rachunku bankowego nie potwierdza jakoby skarżący znajdował się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej, saldo księgowe np. w dniu 19 września 2017 r. wynosiło [...] zł. Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąca jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s.1077). Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, niejednokrotnie uniemożliwiającą zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej, czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych wszystkich względów uznano, że skarżący nie wykazał spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, dlatego też na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.