VIII SA/Wa 703/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodu z odpłatnego zbycia nieruchomości postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, M. T. (dalej: "skarżąca") wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na powołaną wyżej decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z [...] czerwca 2012 roku. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że w chwili obecnej jej jedynym dochodem jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł. Na utrzymaniu skarżącej pozostaje dwoje dzieci. Skarżący stwierdziła, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi kasacyjnej ([...] zł). Pismem z 8 maja 2013 r. skarżąca została wezwana do przedłożenia wymienionych dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "u.p.p.s.a."), w tym do nadesłania między innymi: zeznania podatkowego za 2012 rok; złożenia zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia; wskazania w jaki sposób sytuacja materialna i rodzinna skarżącej uległa zmianie w stosunku do tej, która była podstawą oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy w postanowieniu z dnia 26 października 2012 r. W odpowiedzi na powyższe skarżąca nadesłała kopię zeznania podatkowego, kopię umowy o pracę z dnia [...] kwietnia 2013 r. (pracodawca [...] sp. z o.o., wymiar czasu pracy [...] etatu, wynagrodzenie [...] zł brutto) oraz oświadczenie. Skarżąca wyjaśniła, że jej sytuacja materialna pogorszyła się znacznie od momentu [...] jej [...] w czerwcu 2012 r., co spowodowało brak płynności finansowej oraz zmusiło ją do podjęcia pracy z dniem [...].01.2013 r. w firmie [...] sp. z o.o., z której osiąga dochód [...] zł miesięcznie. Wystąpiła również o alimenty, gdyż nie jest w stanie pokrywać kosztów utrzymania. Firma [...] w tej chwili nie prowadzi działalności, a za 2012 r. osiągnęła stratę. Postanowieniem z 24 maja 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 11 czerwca 2013 r. skarżąca reprezentowana przez fachowego pełnomocnika prawidłowo wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej wskazał na błędne ustalenie stanu faktycznego, w tym wadliwe przyjęcie, że miarodajną dla oceny zdolności płatniczych skarżącej nie jest kategoria dochodu, lecz przychodu. Pełnomocnik powtórzył, że działalność gospodarcza skarżącej przyniosła stratę, skarżąca osiąga niskie dochody z tytułu umowy o pracę i ma na utrzymaniu dwoje dzieci. Dodatkowo postawił zarzut naruszenia art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, poprzez ograniczenie prawa do rozpoznania sprawy przez Sąd. Zgodnie z art. 260 u.p.p.s.a., wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, że utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 u.p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 u.p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 § 1 u.p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 255 u.p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą i dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącą uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżąca rzeczywiście wykazała, że pozbawiona jest możliwości ponoszenia kosztów wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także stan faktyczny sprawy uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazała ona bowiem w sposób przekonywujący, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uzupełniając na wezwanie Sądu wniosek, do pisma z dnia 21 maja 2013 r. skarżąca dołączyła kopię umowy o pracę z dnia [...] kwietnia 2013 r. z wynagrodzeniem [...] zł, podczas gdy we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 22 kwietnia wskazała wynagrodzenie w kwocie [...] zł. Skarżąca oraz jej pełnomocnik w żaden sposób nie wyjaśnili tych rozbieżności. Wobec powyższego Sąd w konsekwencji został pozbawiony możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dlatego należało odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Przedstawione przez skarżącą informacje są bowiem niewystarczające do odtworzenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Natomiast Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 9 marca 2011 r. sygn. akt I GZ 54/11 oraz I GZ 55/11; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Sąd podziela poglądy zaprezentowane w orzeczeniu referendarza sądowego co do oceny sytuacji materialnej osób prowadzących działalność gospodarczą i kwestii kryterium przychodu jako miarodajnego do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Jednocześnie odnosząc się do argumentacji skarżącej Sąd wyjaśnia, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. W tym stanie rzeczy uznać należy, że skarżąca nie wykazała, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niej prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 255 u.p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.