VIII SA/Wa 719/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu (PPF), M. B. (dalej: "skarżący") wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że oboje z żoną są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku, na utrzymaniu mają dwoje małoletnich dzieci ([...] i [...] lat). Rodzina zamieszkuje w domu ojca skarżącego i korzysta z jego pomocy finansowej. Skarżący posiada [...] ha gruntu rolnego, którego nie uprawia, gdyż nie stać go na zakup maszyn i środków niezbędnych do produkcji rolnej. Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, które mógłby przeznaczyć na uiszczenie wpisu od skargi ([...] zł). Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "uppsa") skarżący oświadczył, że nie osiąga dochodów z prac dorywczych, czasem pomaga ojcu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, zaś jego żona nie podejmuje pracy, gdyż wychowuje dwoje małoletnich dzieci. Pomoc finansowa ze strony ojca skarżącego wynosi ok. [...] – [...] zł. Rodzina skarżącego nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego uzależnione jest od wyniku sprawy i będzie wypłacone po jej zakończeniu. Postanowieniem z 19 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Podtrzymał dotychczasową argumentację. Wskazał na wysokie bezrobocie, które uniemożliwia podjęcie stałego zatrudnienia. Oświadczył, że w miarę możliwości podejmuje się prac dorywczych i sezonowych. Zgodnie z art. 260 uppsa (w brzmieniu obowiązującym do 15 sierpnia 2015 r.) wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, że utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 uppsa, właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 uppsa). Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 uppsa.). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także stan faktyczny niniejszej sprawy, uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy. We wszystkich sprawach z jego skarg zawisłych przed tutejszym Sądem (VIII SA/Wa 750/08, VIII SA/Wa 163/14, VIII SA/Wa 259/14, VIII SA/Wa 1313/14, VIII SA/Wa 513/14) skarżący powołuje się na te same okoliczności, tj. bezrobocie, brak dochodów i pomoc finansową od ojca. Konsekwentnie uchyla się od wykazania swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu. Osiąga dochody z tytułu prac dorywczych, których wysokości nie wskazał. Wraz z żoną są zarejestrowani jako osoby bezrobotne. Nie korzystają z pomocy społecznej. Nie wykorzystują należycie swoich możliwości zarobkowych. Nie uprawiają nawet gruntów rolnych, których skarżący jest właścicielem ([...] ha). Czyli posiadają oszczędności lub osiągają nieujawnione dochody niezbędne do utrzymania czteroosobowej rodziny. Dodać należy, że skarżący prowadził działalność gospodarczą o znacznych rozmiarach, zgodnie z tym, co wynika z akt rozpoznawanej sprawy. Nie wyjaśnił powodów jej likwidacji. Nie wskazał przy tym wysokości dochodów z tytułu tzw. prac dorywczych i sezonowych. Nie sposób zatem wykluczyć, że są one znaczne, dzięki czemu skarżący i jego żona nie dostrzegają potrzeby aktywnego poszukiwania dodatkowych źródeł dochodu. Źródłem oszczędności może zaś być majątek zgromadzony w czasie, gdy skarżący prowadził zarejestrowaną działalność gospodarczą. Stała pomoc finansowa ze strony ojca ([...] – [...] miesięcznie) nie zabezpiecza zdaniem Sądu w sposób wystarczający potrzeb finansowych czteroosobowej rodziny skarżącego. Skoro skarżący nie ujawnia swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, to w ocenie Sądu brak jest podstaw do przyznania mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 9 marca 2011 r. sygn. akt I GZ 54/11 oraz I GZ 55/11; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 255 uppsa Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji postanowienia.