VIII SA/Wa 72/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu G. Z. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 lutego 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r. postanowił: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z 23 lutego 2016 r. odmawiające przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, G. Z. (dalej: "skarżący"), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na powołaną wyżej decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] listopada 2015 r. Wyjaśnił, że wypłacone przez pracodawcę świadczenie pieniężne zostało przeznaczone na spłatę zobowiązań w wysokości [...] zł z tytułu kredytów bankowych oraz pożyczki w wysokości [...] zł zaciągniętej w miejscu pracy. Oświadczył, że aktualnie jest osobą bezrobotną, pozostaje na utrzymaniu rodziny (w załączeniu kopia decyzji o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych w związku z upływem maksymalnego okresu jego pobierania oraz kopia zaświadczenia o zarejestrowaniu jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku do dnia [...] października 2015 r.). Podał, że miesięczne stałe wydatki (opłaty za mieszkanie, wyżywienie, alimenty, rata kredytu hipotecznego) wynoszą łącznie [...] zł. W części wniosku obejmującej majątek wymienił działkę "leśną" o powierzchni [...] m2 i szacunkowej wartości [...] zł, której jest współwłaścicielem wraz z byłą żoną. Dodał, że od ponad dwóch lat bezskutecznie podejmuje próby zbycia ww. nieruchomości. Nie posiada żadnych oszczędności. Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "p.p.s.a.") do nadesłania dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej, skarżący między innymi wyjaśnił, że środki pochodzące z otrzymanej odprawy zostały w całości wydatkowane, co znajduje potwierdzenie w załączonej historii rachunku bankowego. Wskazał, że koszty bieżącego utrzymania skarżącego, a także koszty ustanowienia w sprawie pełnomocnika ponoszą jego rodzice i babcia, właścicielem lokalu, w którym zamieszkuje jest babcia. Do pisma załączył między innymi wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie dwanaście miesięcy, kopie rachunków za mieszkanie, energię i gaz oraz zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego przez komornika na poczet alimentów. Postanowieniem z 23 lutego 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu [...] marca 2016 r. (data wpływu do Sądu) skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu powtórzył okoliczności wskazane uprzednio we wniosku. Podkreślił, że nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, co udokumentował w jego ocenie w sposób wyczerpujący w przekazanym do Sądu materiale źródłowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Tylko w wyjątkowych przypadkach może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy polegające na zwolnieniu z kosztów sądowych bądź ustanowieniu adwokata z urzędu. Obejmuje zatem osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. Mając na uwadze powołane wyżej regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także stan faktyczny sprawy uznać należy, że referendarz sądowy prawidłowo przyjął, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Biorąc pod uwagę sytuację majątkową skarżącego nie jest bowiem uzasadnione przychylenie się do wniosku skarżącego. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo na tej podstawie uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie tych kosztów ponieść. W szczególności skarżący nie udokumentował wyczerpująco wydatkowania w całości otrzymanej w październiku 2014 r. tytułem odprawy kwoty z zakładu pracy (ponad [...] zł). Jak słusznie zauważył referendarz sądowy okoliczności tych nie potwierdzają załączone wyciągi z rachunku bankowego, zaś ich analiza wskazuje, że skarżący otrzymywał wpływy przekraczające należny wpis od skargi w niniejszej sprawie. Prawidłową była także ocena, że z nadesłanego wniosku i okoliczności sprawy nie wynika by strona była w trudnej sytuacji majątkowej i by wnioskodawcę można było zaliczyć do osób ubogich, które stać na zaspokajanie jedynie podstawowych potrzeb. Także spłata zobowiązań prywatnoprawnych (kredyty bankowe, pożyczki) nie może korzystać z pierwszeństwa przed koniecznością pokrycia kosztów na rzecz Skarbu Państwa, do których zaliczyć należy koszty postępowania sądowego. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania. Zobowiązania prywatnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z 7 października 2015 r., sygn. akt II OZ 951/15). Obowiązkiem strony jest przy tym partycypacja w kosztach postępowania. Podkreślić bowiem należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W niniejszej sprawie uiszczenie wpisu sądowego, przy prawidłowym gospodarowaniu posiadanym dochodem, tych granic nie powinno przekroczyć. Przyznanie pierwszeństwa zobowiązaniom prywatnoprawnym wnioskodawcy prowadziłoby do ich nieuzasadnionego uprzywilejowania i przerzucenia całości kosztów toczonego postępowania na Skarb Państwa czyli współobywateli. Konieczność ponoszenia tego rodzaju wydatków nie stanowi zatem okoliczności uzasadniającej przyznanie stronie prawa pomocy. Dlatego Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Skarżący nie należy zatem do kręgu osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Z tych względów Sąd uznał, że brak jest podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego z 23 lutego 2016 r. Przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.