VIII SA/Wa 735/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, , Protokolant Specjalista Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2024 r. w Radomiu sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 14 sierpnia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 24 czerwca 2024 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz skarżącej D. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Przedmiotem rozpoznania Sądu jest skarga D. W. (dalej: "strona", "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: SKO, Kolegium, organ odwoławczy) z dn. 14 sierpnia 2024 r., znak: [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej dziadka – J. F. oraz odmowy zwolnienia z tej opłaty. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: J. F., na podstawie decyzji nr [...] z dnia 18 września 2023 r., został skierowany do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych na czas nieokreślony. Następnie w dniu 22 września 2023 r. został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej [...] im. B. "D." K. w R., gdzie przebywa do chwili obecnej. Decyzją z dn. 24 czerwca 2024r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta R. przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. (dalej: organ I instancji), na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. a, ust. 2b-2d, ust. 3, art. 60 w związku z art. 8, art. 10 ust. 4, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 62 ust. 2, art. 64, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej: u.p.s.) 1. stwierdzono, że D. W. kwalifikuje się do ponoszenia odpłatności za pobyt dziadka J. F. w Domu Pomocy Społecznej [...] im. B. "D." K. w R. w okresie: – od 22 września 2023r. do 30 września 2023 r. w kwocie 959,99 zł; – od 1 października 2023r. do 31 października 2023 r. w kwocie 3 294,18 zł; – od 1 listopada 2023 r. do 30 listopada 2023 r. w kwocie 2 869,92 zł; Łączna kwota odpłatności wynosi: 7 124, 09 zł. 2. odmówiono D. W. (dalej: strona, skarżąca) zwolnienia z opłaty ustalonej w pkt 1. Zgodnie z zarządzeniem Prezydenta Miasta R. Nr [...], z dn. 28 marca 2023 r. średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS, w okresie od 1 września 2023 r. do 30 listopada 2023 r. ustalony został na kwotę 5 899,05 zł. J. F. ponosił opłatę za swój pobyt w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu, tj. w wysokości 527,60 zł w okresie 22-30 września 2023 r. oraz w okresie od 1 października 2023 r. do 30 listopada 2023 r. – 1 758,67 zł. Jak ustalił organ I instancji, osobami zobowiązanymi do uiszczania odpłatności za pobyt J. F. w DPS są: D. F. (syn) oraz D. W. (wnuczka). Na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że w okresie objętym decyzją strona prowadziła samodzielne gospodarstwo domowe. Utrzymywała się z wynagrodzenia za pracę w Publicznej Szkole Podstawowej nr [...] w R., Zespole Szkół Specjalnych i Placówek Oświatowych oraz ze Stowarzyszenia "K.". Sytuacja dochodowa ustalona została na podstawie zaświadczeń o dochodach od pracodawców, a także oświadczenia ojca (D. F.) z dnia 16 lutego 2024 r. o pomocy dla córki w kwocie 500,00 zł miesięcznie. Strona nie podpisała przesłanej w dniu 7 maja 2024r. propozycji zawarcia umowy, wobec czego organ podjął czynności administracyjne zmierzające do wydania decyzji. Wysokość opłaty ustalono w oparciu o dochody, które przekraczały kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. (co przedstawił w formie tabelarycznej k. 3 decyzji z 24.06.2024r.). Organ I instancji dokonał analizy wydatków strony, wskazując na jej obciążenia finansowe w miesiącach: IX 2023r. – 2 544,81 zł; X 2023r. – 1 402,95 zł; XI 2023r. – 1 352,96 zł oraz porównując wydatki (również te związane z zakupem żywności, odzieży i środków czystości) z dochodami, co szczegółowo przedstawił (k. 4 decyzji z 24.06.2024r.). Uznał, że ma ona możliwości płatnicze do wniesienia opłaty w ustalonej wysokości. Z dalszej części uzasadnienia organ I instancji rozpoznał wniosek strony o zwolnienie z opłaty, jednak nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia, z uwagi na to, że skarżąca nie przedstawiła dowodów uzasadniających występowanie szczególnych okoliczności, o jakich mowa w art. 64 u.p.s. Konkludując organ I instancji uznał, że ustalona opłata jest adekwatna do możliwości strony i nie będzie stanowiła nadmiernego obciążenia jej budżetu. W odwołaniu strona zarzuciła naruszenie przepisów k.p.a., co skutkowało zupełnie dowolną i wybiórczą oceną zebranego materiału dowodowego, a tym samym nieprawidłowym ustaleniem stanu faktycznego. W dalszej kolejności skutkowało to nieprawidłowym stosowaniem przepisów prawa materialnego, w szczególności ustawy o pomocy społecznej m.in., że miesięczne raty kredytu w wysokości 1 194,35 zł, jakie muszą spłacać jej rodzice są dochodem rodziny, a nie jej kosztem. Ponadto wskazała, że organ I instancji nie wziął pod uwagę realnych kosztów utrzymania jednoosobowego gospodarstwa domowego i tym samym nie uwzględnił wydatków, które trzeba ponosić okresowo i na które skarżąca musiała odłożyć pieniądze, także w miesiącach objętych niniejszą sprawą. Nadto nie wziął pod uwagę, że w okresie objętym decyzją skarżąca musiała spłacać kredyt w wysokości 1 188,00 zł, co stanowiło niezbędny koszt jej utrzymania, jak i złych, wieloletnich relacji rodzinnych pomiędzy skarżącą, a J. F., co w konsekwencji prowadziło do niezastosowania art. 64 pkt 7 u.p.s. Rozpoznając odwołanie SKO, powołaną na wstępie decyzją z dn. 14 sierpnia 2024 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024r. poz. 572 ze zm.; dalej: k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dn. 24 czerwca 2024r. Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, Kolegium przytoczyło ramy prawne sprawy, wskazując na treść art. 60 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1, 2, 2d oraz art. 8 ust. 3 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż w okresie objętym decyzją skarżąca miała możliwości płatnicze do wnoszenia opłaty za pobyt dziadka w dps. Wskazało, że ustalenia możliwości płatniczych skarżącej dokonano odejmując od miesięcznego dochodu ponoszone i udokumentowane wydatki oraz ustalone opłaty za pobyt dziadka w domu pomocy społecznej. I tak: IX 2023r. dochód w kwocie 6 316,70 zł, a udokumentowane wydatki 2 544,81 zł, w związku z czym po odjęciu wydatków oraz opłaty za pobyt dziadka w dps, pozostała jej kwota 3 771,89 zł (6 316,70 zł - 2 544,81 zł - 959,99 zł = 2 811,90 zł), co oznacza, iż miała możliwości płatnicze; X 2023r. dochód wynosił 8 665,16 zł, a udokumentowane wydatki 1 402,95 zł, w związku z czym po odjęciu wydatków oraz opłaty za pobyt dziadka w dps pozostała jej kwota 3 968,03 zł (8 665,16 zł - 1 402,95 zł - 3 294,18 zł = 3 968,03 zł), co oznacza, iż miała możliwości płatnicze; XI 2023r. dochód skarżącej wynosił 6 665,16 zł, a udokumentowane wydatki 1 352,96 zł, w związku z czym po odjęciu wydatków oraz opłaty za pobyt dziadka w dps pozostała jej kwota 2 093,82 zł (6 094,12 zł - 1 352,96 zł - 2 869,92 zł = 1 871,24 zł), co oznacza, iż miała możliwości płatnicze. Organ odwoławczy podniósł, że ustalenie opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej jest obligatoryjne, jeżeli spełnione zostały warunki określone w ustawie o pomocy społecznej. Ustalenie opłaty zależy wyłącznie od sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej i jej możliwości płatniczych. Odnosząc się do wniosku o zwolnienie z opłaty, który strona argumentowała m.in. brakiem więzi rodzinnych z dziadkiem, SKO przytoczyło brzmienie art. 64, art. 64a u.p.s. (w brzmieniu po nowelizacji z dnia 4 października 2019 r.). Organ odwoławczy uznał, iż w sprawie należy wykluczyć wystąpienie okoliczności opisanych w art. 64a u.p.s., gdyż wspomniane w nim relacje pomiędzy osobą zobowiązaną do uiszczania opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, a jego pensjonariuszem muszą być potwierdzone orzeczeniem sądu powszechnego, tymczasem skarżąca nie legitymuje się takim orzeczeniem. Zatem rozważenia wymaga wyłącznie przesłanka określona w art. 64 pkt 7 u.p.s. SKO wyjaśniło, że w przepisie tym opisano przesłankę, która dotyczy rażącego naruszenia przez osobę znajdującą się w domu pomocy społecznej obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Dalej podniosło, że ustawodawca nie definiuje przy tym, co należy rozumieć przez wspomniane w nim obowiązki. Zaniedbania we wskazanym zakresie muszą dotyczyć okresu, kiedy zobowiązani do wnoszenia opłat wymagali właściwego dla ich wieku wsparcia, a więc odnoszą się między innymi do obowiązku opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój. Podkreśla się przy tym, że nie dotyczy to jakichkolwiek naruszeń, a jedynie takich które miały charakter rażący. Określenie "rażący" znaczy tyle co "wyraźny, rzucający się od razu w oczy, bardzo duży. W ocenie Kolegium, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika by w przypadku skarżącej zachodziły przesłanki o jakich wyżej mowa. Samo zerwanie więzi rodzinnych nie może, uzasadniać wniosku o całkowite zwolnienie, tym bardziej, że brak jest na to jakichkolwiek dowodów. W rozpoznawanej sprawie nie można zatem mówić o spełnieniu warunku rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych w rozumieniu art. 64 pkt 7 u.p.s. Skargę na decyzję Kolegium z dn. 14 sierpnia 2024r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła skarżąca. Zarzuciła naruszenie przepisów k.p.a., co skutkowało zupełnie dowolną i wybiórczą oceną zebranego w sprawie materiału dowodowego, a tym samym nieprawidłowym ustaleniem stanu faktycznego, polegającym na bezpodstawnym przyjęciu, że skarżąca w przedmiotowym okresie nie spłacała zaciągniętej pożyczki, podczas gdy w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie znajdują się dokumenty potwierdzające zaciągnięcie pożyczki przez skarżącą. Zarzuciła błędne ustalenie posiadania przez skarżącą możliwości płatniczych do wnoszenia opłaty za pobyt dziadka w dps, pomimo zaciągniętych zobowiązań finansowych, jak i nieprawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego (w szczególności ustawy o pomocy społecznej), co skutkowało m.in. uznaniem, że nawet gdyby skarżąca musiała spłacać miesięczne raty pożyczek, to pożyczki te są traktowane jako dochód rodziny, nie zaś jako jej koszt utrzymania. Autor skargi zarzucił również naruszenie art. 64 pkt 7 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie i dowolne uznanie, że "dziadek skarżącej dopuścił się wobec niej rażących zaniedbań obowiązków rodzinnych". Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów umów pożyczek, dla wykazania faktu, że skarżąca musiała w 2023 r. spłacać raty zaciągniętych pożyczek. W uzasadnieniu skargi strona podniosła m.in., że za dochód powinno się uznawać tylko świadczenia o charakterze przysparzającym. Za takie świadczenia, z pewnością nie można uważać zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów lub pożyczek. Nie można zatem przyjmować, że kredyt jest dochodem rodziny. Kredyt służy zaspokajaniu bieżących potrzeb rodziny lub zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych rodziny. Skarżąca zauważyła także, że Kolegium w uzasadnieniu decyzji wskazuje że nawet gdyby uznać, iż skarżąca płaci miesięczne raty pożyczki to nie zmienia to faktu posiadania przez nią możliwości płatniczych, do ponoszenia kosztów opłat za pobyt dziadka w DPS. Jej zdaniem, samo to stwierdzenie kwalifikuje obie decyzje administracyjne do uchylenia, skoro bez dokładnego wyliczenia przychodów i kosztów skarżącej organy administracji wyliczają dla niej dokładna miesięczną ratę za pobyt dziadka w DPS. Dodatkowo strona podniosła, że organy obu instancji nie wzięły pod uwagę sytuacji rodzinnej, tj. relacji rodzinnych z J. F., który przez dziesięciolecia nie interesował się, ani swoim synem D., ani swoją wnuczką D.. Dopiero po śmierci pozostałych członków rodziny, J. F. zauważając że będzie osobą samotną i zdaną tylko na siebie próbował odnowić z nami kontakty. Ponadto inne obowiązki rodzinne, takie jak lojalność względem rodziny, wzajemna pomoc, zainteresowanie, systematyczny kontakt, były przez J. F. regularnie i latami zaniedbywane. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w sprawie ustalenia skarżącej odpłatności za pobyt jej dziadka J.F. w domu pomocy społecznej. Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają zarówno przepisy prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy, jak i przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy – co też uzasadnia wyeliminowanie obydwu tych decyzji z obrotu prawnego. Motywując takie stanowisko, Sąd wyjaśnia, że materialną podstawę decyzji stanowiły przepisy ustawy z dn. 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (aktualnie: Dz.U. z 2024 r., poz.1283 ze zm.), w szczególności art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 i ust. 2d oraz art. 103 ust. 2 tej ustawy. Przepis art. 60 ust. 1 u.p.s. wprowadza generalną zasadę, w myśl której pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Szczegółowe zagadnienia dotyczące ponoszenia opłat za pobyt w DPS reguluje natomiast art. 61 u.p.s. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zgodnie z ust. 2 przywołanego przepisu, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Stosownie zaś do ust. 2d tego artykułu, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Podkreślenia wymaga, że na gruncie przepisów ustawy o pomocy społecznej istnieje ustawowy obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w DPS. Powstaje on z chwilą umieszczenia osoby uprawnionej w DPS i obciąża określony w tej ustawie krąg osób. Zakres tego obowiązku, a więc w istocie wysokość ponoszonej opłaty zależna, jest od kosztów miesięcznego utrzymania w DPS i sytuacji dochodowej osoby objętej ustawowym obowiązkiem ponoszenia opłaty. Obowiązek ten spoczywa przede wszystkim na mieszkańcu DPS. Jeżeli mieszkaniec nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek ten spoczywa na jego małżonku oraz zstępnych przed wstępnymi. Powyższy obowiązek nie jest odnoszony bezpośrednio do członków rodziny osoby umieszczonej w DPS, bowiem nie obciąża on małżonka, wstępnych i zstępnych z tego powodu, że wspólnie mieszkając i gospodarując tworzą w pensjonariuszem DPS rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.p.s. Obowiązek ten obciąża ww. osoby niezależnie od powyższych cech wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania. Zobowiązanie to oparte jest zatem na określonych więzach. W przypadku wstępnych i zstępnych osoby umieszczonej w DPS będą to więzy pokrewieństwa. W ostatniej kolejności powyższy obowiązek spoczywa na gminie, zgodnie z zasadą pomocniczości (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lipca 2024 r. sygn. akt I OSK 1401/23, dostępny w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała NSA z dnia 11 czerwca 2018 r. sygn. akt I OPS 7/17, wyrok NSA z dnia 14 października 2021 r. sygn. akt I OSK 574/21 - orzeczenia dostępne jw.), co następuje co do zasady w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s. Ponadto Sąd podkreśla, że w sytuacji decyzyjnego określenia wysokości opłaty za pobyt osoby bliskiej w DPS, aktualnie stosownie do wyroku NSA z dnia 20 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 1620/22 (dostępnym jw.), w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane, zawarcia umowy w przedmiocie wysokości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ustala organ gminy w decyzji administracyjnej. W tym zakresie należy jednak rozróżnić dwie sytuacje. Pierwszą – uregulowaną w art. 61 ust. 2d u.p.s. – gdy osoby zobowiązane odmawiają zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, ale godzą się na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takim przypadku wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala się z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Natomiast druga sytuacja – do której nawiązuje art. 61 ust. 2e u.p.s. – wiąże się z odmową zawarcia umowy, wskazanej w art. 103 ust. 2, a także z niewyrażeniem zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takich okolicznościach, wysokość opłaty obciążającej zobowiązanego stanowi różnica między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Proporcjonalny podział opłaty, o którym mowa w art. 61 ust. 2f u.p.s., dotyczy tylko sytuacji, w której nastąpiła odmowa zawarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Ol 68/23, dostępny jw.). Interpretację pojęcia "możliwości", o którym stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s., ustawodawca pozostawia organowi i należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (art. 64 u.p.s.). Tym samym, mimo rygorów rządzących finansami publicznymi, należy dopuścić sytuacje, w których obciążenia podmiotów zobowiązanych będą niższe, niż wynika to przepisów ustawy. W konsekwencji stwierdzić trzeba, że ustalona różnica pomiędzy dochodem osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności za pobyt osoby w domu pomocy społecznej, a ustalonym kryterium dochodowym nie jest automatycznie kwotą ostateczną ustalaną za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, a jedynie górną granicą tej odpłatności, do której należy zastosować dalsze ograniczenia określone w art. 61 ust. 2d ustawy, tj. wynikające z odesłania do art. 103 ust. 2 u.p.s. (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz do art. 103, wyd. VI, LEX/el. 2021, stan prawny: 14 lipca 2021 r.; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Po 353/23, dostępny jw.). Ponadto, strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość (patrz np. wyroki NSA z dnia 19 września 2023 r. sygn. akt I OSK 1864/21 i 19 września 2023 r. sygn. akt I OSK 1865/21, dostępne jw.). Przenosząc powyższe rozważania na stan rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdza, że jak wynika z akt administracyjnych w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, ponieważ Skarżąca odmówiła zawarcia umowy. Ponadto poza sporem jest to, że dochód Skarżącej w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji przekraczał kryterium zawarte w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Przechodząc do kwestii prawidłowości ustalonej opłaty koniecznym jest podkreślenie, że na jej wysokość nie ma zasadniczego wpływu liczba osób obowiązanych do jej ponoszenia, gdyż głównym czynnikiem kształtującym jej wysokość w odniesieniu do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. jest ich sytuacja dochodowa (zob. wyrok NSA z dnia 2 września 2016 r. sygn. akt I OSK 1006/14, Lex nr 2142981). Wysokość obciążeń osoby spełniającej kryterium dochodowe określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., zależna jest więc od tego, o ile jej dochód przekracza kwotę kryterium dochodowego, opłata bowiem nie może być wyższa od tej nadwyżki. Przedstawiając metodologię ustalania wysokości opłaty za pobyt w DPS zastosowaną w sprawie przez organy ( co do zasady poprawną) na przykładzie jednego wybranego miesiąca wyjść należy od wskazania, że dochód Skarżącej w listopadzie 2023 r. wyniósł 6.094,12 zł, a udokumentowane wydatki 1352,96 zł, w związku z czym po odjęciu opłaty na pobyt dziadka w DPS Skarżącej pozostaje kwota 2.093,82 zł ( 6316,70 – 1352,96 – 2869,92 =2093,82 zł). Wynika stąd, że ustalona kwota opłaty w wysokości 2869,92 zł za listopad 2023 r. nie mieści się w tak wyznaczonych granicach bowiem po jej opłaceniu dochód Skarżącej jest niższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 2.328,00 zł. Powyższe narusza więc przepis art. 61 ust.2 u.p.s. i nie może być uznane za ustawowo prawidłowe ustalenie opłaty. Precyzując konkretną wysokość opłaty organ administracji zobligowany jest kierować się także innymi przesłankami. Skoro bowiem art. 61 ust. 2d u.p.s. odwołuje się do art. 103 ust. 2 u.p.s., to uznać należy, że intencją ustawodawcy było, aby organ przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s. W piśmiennictwie wskazuje się natomiast, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., ustawodawca pozostawia organowi. Przyjmuje się co do zasady, że należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty. Mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el.). W rezultacie to do organu należy ocena owych "możliwości", która powinna być poczyniona zgodnie z przepisami k.p.a. Nie można przyjąć, aby zadość tej powinności czyniło stwierdzenie o tym, że po odliczeniu miesięcznych wydatków Skarżąca nadal dysponuje możliwością wniesienia opłaty związanej z pobytem dziadka w DPS-ie. Otóż do obciążeń budżetu domowego Skarżącej wliczono jedynie wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, jak czynsz i opłaty za media. Tymczasem bez jakiegokolwiek wyjaśnienia całkowicie pominięto inne wydatki, których lista została odręcznie sporządzona przez Skarżącą i dołączona do odwołania od decyzji organu I instancji z dn. 5 lipca 2024 r. ( Zestawienie średnich miesięcznych wydatków i przychodów w okresie 1.09.2023 r. – 30.11.2023 r. D. W.). Dlatego też organy w postępowaniach w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w DPS, zobligowane są przeanalizować wydatki miesięczne Skarżącej pod kątem jej "możliwości płatniczych" (art. 103 ust. 2 u.p.s.). Wyraz tych procesów myślowych winien znaleźć się w uzasadnieniu sporządzonym w zgodzie ze wzorem określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie zaistniały podstawy do skorzystania z uprawnień kasatoryjnych. Zaskarżona decyzja została wydana bowiem z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 2d, a także art. 64 u.p.s., które miało wpływ na rozstrzygnięcie. Ponadto zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W zaistniałej sytuacji należało uznać, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przywołanych powyżej przepisów k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast w ocenie Sądu brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi w odniesieniu do naruszenia przepisu art. 67pkt.7 u.p.s. Sąd w rozpoznawanej sprawie nie dopatrzył się znamion rażącego naruszenia przez osobę kierowaną do DPS obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem Skarżącej jako osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty jako przesłanki zwolnienia z opłat. Z dokonanych ustaleń w sprawie, w tym z oświadczenia Skarżącej, brak kontaktów z dziadkiem, czy trudne relacje rodzinne, nie mogą być uznane za rażące naruszenie obowiązków rodzinnych w rozumieniu art. 67 pkt.7 u.p.s. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji ( pkt. 1 wyroku). Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Dlatego też o kosztach postępowania w kwocie 480 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich wynagrodzenie adwokata, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. poz. 1800 z późn. zm.) – pkt. 2 wyroku.